Figurat më të njohura të historisë sonë kombëtare.

Nese do ta analizojme me mire situaten dhe politiken e Kosoves te viteve te fundit, une e jam edhe nje mendim, nuk e di se sa do te me perkrahet.por une mendoj se ceshtja e Kosoves nuk u zgjodhe nepermjet luftes.Ta shohim drejte, taman lufte nuk kishte ne Kosove, me shume kishte debim neper shtetet fqinje, djegeje shtepive, 2 masakra ne Prekaz dhe Recak, dy beteja ajo e Logjes dhe Koshares.Nje pjese e madhe e Kosoves nuk u prek nga keto trazira, ne kohen kur ne Drenice ishte lufte, lokalet e Prishtines dhe qyteteve tjera ishin plot, duke organizuar party.Mos ta harrojm edhe kete.Nje numer shume i vogel i shqiptarve e perkrahu luften, sepse cdo i ri i moshes 20 e permbi ka mundur ta kap pushken, ka mundur ta gjej menyren se si ti kontriboj Kosoves.Por 90% e popullates nuk e perkrahu kete ide, perkundrazi e shanin kete ide, sepse thoshin se shkjau do te na shkelte te gjalle.Lufte quhet lufta ne Bosne, ku u vrane rreth 250 mi njerez, 200 mi boshnjak, dhe 50 mi serb.Por aty i madhe e i vogel iu bashkangjit luftes, perkrahu luften.Ne Kosove debimi ishte numer nje, sepse rreth 70% e kosovarve u debuan, pa shkrepur asnje pushke. Kishte shume nga ata qe ishin strehuar tek ne ne Plave e Guci, qe nuk shikonin lajmet se cfare ngjante ne Kosove, por pinin deri ne mengjes neper lokale, dhe shanin Ramush Haradinin, qe i futi ne lufte, e kryesisht 90% e tyre vinin nga Decani dhe Peja.Mbi 4mi arme i gjuajten neper bjeshket e Decanit dhe Plaves disa desertor, qe dikush e dha jeten per ti kaluar ato pushke neper male, ne menyra te ndryshme me kuaj e mbi mina qe kishte vendosur ushtria serbe. Une me shume do ta quaja luften e Kosoves trazirat e Kosoves, sepse vet populli i Kosoves nuk e perkrahu luften.Numer i vogel i ushtareve sakrifikuan per Lirine e Kosoves me ane te pushkes, mos te harrojm se shume jane vrare ndermjet vetes se cilit krah i takon ti e cilit ti. Shume luftetar kane humbur koken te papergatitur ne lufte, duke paskur kampin e rekrutimit ne Tirane, ata nisnin djem te ri 18 vjecar qe nuk kishin kapur kurre pushken ne dore.Ndersa nje numer i tyre rreziteshin ne Durres dhe banonin neper vilat e Enver Hoxhes. Dhe normalisht qe ata te rinj, qe nuk jane te pergatitur per lufte, futeshin ne gojen e ujkut pa arritur ta prekin token e Kosoves, sepse ushtrija serbe e pergatitur ne menyre profesionale, bente rrethimin dhe pritat.Humbnin jeten si qeni ne rrush shume te ri qe vinin nga shtetet e Evropes dhe Amerika e larget.Keshtu qe as lufta e UCK per mendimin tim nuk qe e drejte, se edhe ushtaret kishin ndarje, edhe pse te gjithe kishin ardhur ne Kosove per nje qellim, per clirimin e Kosoves, vet komandantet e pashkolle benin ndasi, ka ndodhur ndonjerit te LDK qe kam fakte te gjalla, te mos i japin arme fare, vetem te mbaj municionin ne shpine si mushka, sepse vet komandanti duke i thene se ty nuk ta kemi besen. Kjo ishte lufta e Kosoves. Dhe merite e intervenimit te Natos ishte masakra e Recakut dhe njohurite e shume shteteve Evropiane dhe Boterore qe ua kishte dhene Rugova ne vizitat e tij qe u kishte bere.Duke mos harruar ketu edhe shume senator e kongresmen ne shtepine e bardhe ne Washington, qe ishin dora e djathte e Klintonit ne at kohe.Sepse sa per luften e UCK, nuk do te kishte intervenuar kurre Nato, mos kemi harruar qe ata i quanin gueril,dhe bota kishte fakte, sepse vet populli nuk e perkrahu UCK. Miliona para jane dhene ne fondin e UCK, per te blere armatim dhe rekrutuar ushtar, ku mbeten ato para, ku shume luftetar nuk kishin as nje revole e lere me arme tjera.Por ata qe ishin "komandant" pas luftes u pa se ku kishin shkuar te gjitha ato suma parashe qe kishin derguar emigrantet e shkrete shqiptar ane e mbare Botes. Duke ndrequr shtepi milionshe, restorante, hotele e deri te pompat e benzines.Dikush e hengri keq, e dikush ia pa hajrin Luftes se Kosoves, duke u pasuruar, dhe duke hypur ne pushtet e bere minister, kryetar partije etj etj.
Kerkoj falje qe dola prej temes, por ja qe desha te them se ceshtja e Kosoves akoma nuk eshte zgjedhur, kriza vazhdon ne Kosove, ekonomike, financiare, grupe mafioze te organizuara, kontrabande, droge, prositucion, 75% e popullesise e papune, spastrim parashe etj.Me se lehti ne krejt Bote eshte te behesh milionet ne Kosove, brenda 1 viti mund te jesh i tille, vetem ta kedh dikend ne ndonje parti, dhe te futesh edhe ti, drejtor, minister, zevendes minister etj.Te gjithe kane shtepija milionshe, banesa, makina, villa, e per popullin e shkret askush nuk can pallen se a kane buke te hane a jo.Kjo eshte ajo se cfare eshte Kosova aktuale, e ne vend se te merreshin me debimin e serbeve nga Mitrovica ne vitin 1999 nje numer i tyre merreshin me hajni te TV, videove, satelitave etj. Keshtu qe tani le te debohen serbet nga Mitrovica, kurre, sepse nuk len tani Bota. Keshtu qe Kosova nuk i ka aspak punet mire edhe pse ne mendojm se po shkojm drejt rruges se drejt.Pershendetje...

I ndeuar Vuthjani .
Me kto që thua ty jo që jan të vërtet por nuk i luan as topi dotë ,sa do që të mundohemi të miremi me thash e thëna por ky është realiteti që thua ty prandal të ,të përshëndes shum dhe vazhdo .

Shume faleminderit nga fjalet e juaja qe mi drejtuat mua, jam shume i nderuar nga ana juaj te dashur Jam Buli dhe Deli...
Une vetem thash realitetin qe ka sot Kosova... Faleminderit edhe nje here prej jush, keni pershendetje vellazerore nga une Vuthjani...

Kush ishte Myslym Peza



Myslim Peza u lindë në Pezë, në maj të vitit 1898. Që në moshë të re, Myslimi dalloi nga bashkëmoshatarët e tij. Ai ishte i gjatë dhe i bëshëm, babai e lë jetim që në moshë të njomë, ndaj Myslimit iu desh të kujdesej dhe për shtëpinë. Ai ishte një kundërshtar i privilegjeve që kishin shtresat e pasura. Kur Zogu vjen në pushtet, Myslimi nuk u pajtua me regjimin e tij. Kjo do t'i kushtonte ikjen nga familja dhe Peza. Ai detyrohet të largohet në mërgim dhe qëndron andej për 9 vjet. Kur kthehet, vendi ishte në një situatë të vështirë, sapo ishim pushtuar nga Italia fashiste. Myslimi menjëherë shikon si nevojë kundërshtimin e okupatorit. Ai themelon çetën e parë në vend dhe të parën në të gjithë Evropën e pushtuar. Ai mban meritën e ngritjes, organizimit dhe drejtimit të çetës. I gjithë emri i tij është i lidhur me luftën e madhe që bëri populli shqiptar kundër pushtuesve. Si patriot nacionalist ai lidhet me Lëvizjen Komuniste dhe është pjesëmarrës në shumë mbledhje të rëndësishme me karakter kombëtar, njëra prej tyre e mbajtur në Pezë e njohur me emrin Konferenca e Pezës, ku ngrit Këshilli Nacionalçlirimtar.

Lista
1. Myslim Peza
2. Shyqri Peza
3. Skënder Peza
4. Dije Peza
5. Zenepe Peza
6. Feride Peza
7. Myrvete Peza
8. Abdurahman Peza
9. Hasan Peza
10. Haxhire Peza
11. Ismete Peza
12. Kajan Karafili
13. Sulejman Ymeri
14. Imer Kurti
15. Sadi Sinani
16. Muharrem Haka
17. Vath Korriku
18. Xhafer Durishti
19. Elez Peza
20. Sadik Barahysa
21. Hamdi Grori
22. Qemal Deliallisi
23. Ramazan Çoba
24. Rifat Karaj
25. Hasan Ceka
26. Nuredin Meta
27. Daut Enesi
28. Emin Çelmeta
29. Shaban Rexha
30. Shukrt Rexha
31. Sulejman Brahja
32. Zyber Peza
33. Fadil Çelmeta
34. Sherbet Harizi
35. Muharrem Çelmeta
36. Selim Çelmeta
37. Xheladin Çelmeta
38. Zenel Çelmeta
39. Ramazan Çelmeta
40. Dylejman Çelmeta
41. Zylyf Çelmeta
42. Allaman Çelmeta
43. Shaban Durishti
44. Jonuz Hakrama
45. Elez Zgura
46. Qamil Vyshkulli
47. Avdi Kasalli
48. Kasem Sinani
49. Veli Dedja
50. Ahmet Bleta
51. Beqir Kaleci
52. Hasan Lisi
53. Muharrem Tresa
54. Qazim Lleshi
55. Ferhat Leka
56. Kadri Bultica
57. Mustafa Bultica
58. Latif Trimi
59. Zija Copa
60. Hariz Kola
61. Osman Çikalleshi
62. Emin Harizi
63. Skënder Merepeza
64. Zyber Loshi
65. Myslim Karai
66. Besim Reka
67. Mustafa Uku
68. Muharrem Kola
69. Myrteza Karaj
70. Kasem Hakrama
71. Avdulla Thekja
72. Veli Bleta
73. Selman Grori
74. Muharrem Zgura
75. Andon Çobani
76. Qerim Arapi
77. Mustafa Meta
78. Xhemal Koçi
79. Sulejman Ramushi
80. Shkurt Ymeri
81. Qazim Bardhi
82. Bajazit Kosova
83. Rahaman Kosova
84. Qazim Kosova
85. Shaban Kosova
86. Dalip Proi
87. Hysen Tresa
88. Ali Shehi
89. Shaqir Ismaili
90. Muharrem Kodra
91. Rexhep Tabaku
92. Xhevdet Petrela
93. Sefer Çelmeta
94. Riza Imeri
95. Masar Merepeza
96. Hysen Rexha
97. Jahe Hakrama
98. Latif Hakrama
99. Telha Zgura
100. Mahamud Çullhaj

700 ushtarë për të shtypur rezistencën

Erion HABILAJ, Armand JONUZI
65 vjet më parë është zhvilluar beteja e parë antifashiste e çetës së Pezës. Ajo u zhvillua më 16 mars 1941, vetëm pak muaj nga krijimi i të parit formacion partizan antifashist në Evropë. Për të zhdukur rezistencën antifashiste, italianët dërguan 700 ushtarë kundër 30 partizanëve që përbënin çetën. Për Sherbet Karuli një nga anëtarët e kësaj çete që nga krijimi i saj, Peza ka dhënë një kontribut të madh për çlirimin e vendit. Ish-partizani i çetës së Pezës rrëfen për "Tirana Observer" betejën e parë të kësaj çete kundër pushtuesve italianë më 16 mars 1941. Gazeta "Tirana Observer" boton edhe emrat e 100 partizanëve të kësaj çete.
Çeta e Pezës i dha atdheut 326 dëshmorë, ndërmjet tyre 24 ishin gra dhe vajza, me në krye nënën 60-vjeçare "Heroinën e Popullit", Mine Peza, pionierin 14-vjeçar, Met Hasa dhe Heronjtë e Popullit, Kajo Karafili, Mihal Duri dhe Maliq Muço. Nën drejtimin e vëllezërve Myslim dhe Shyqyri Peza dhe me ndihmën e shokëve dhe miqve pezakë si dhe të fshatrave e qyteteve Tiranë, Durrës, Kavajë, Shijak, Rrogozhinë, Peqin, Lushnje, Elbasan, Krujë etj., u bë e mundur që në 6-mujorin e dytë të vitit 1939 të krijohej prej 30 vetash njësiti i çetës së Pezës dhe më 5 qershor 1940 u përurua çeta e parë patriotike antifashiste në Shqipëri, Ballkan dhe Evropë, me komandanti, Heroin e Popullit "Myslim Peza, e cila dha shkëndijën e parë, duke ndezur një zjarr të madh në Luftën Nacionalçlirimtare kundër pushtuesve nazifashist. Formimi i çetës së parë patriotike atdhetare u bë në Pezë, jo rastësisht, por se këtu në Pezës ishte i tërë populli që e urrente nazifashizmin, e deshi lirin e grabitur. Një faktor tjetër me rëndësi në krijimin e çetës së Pezës qenë vëllezërit Peza, ndaj të cilëve populli kishte respekt e dashuri të veçantë, ku mbi këtë respekt e dashuri me shpirtin atdhetar e luftarak të pezakëve, doli Heroi i Popullit Myslim Peza, komandant i zoti, strateg ushtarak i luftës popullore partizane që e çoi çetën në shumë fitore, duke pasur qendrën e shtabit në pyje, shkurre, kasolle e shtëpitë e pezakëve. Atdheu krenohej që kjo çetë me komandant Babë Myslimin me shokët e tij të orëve të para rritën veprimtarinë e saj luftarake kundër nazifashistëve në portat e kryeqytetit, Tiranës dhe qyteteve të tjerë si Durrësi, Kavaja etj., e cila u bë tmerr për armikun. Fashistët bënë çmos ta bënin për vete Babë Myslimin, duke i afruar gradën e gjeneralit dhe shokëve të tij kolonelë e poste me rroga të majme, sipas "propozimit" që do të bënte Babë Myslimi, por të gjitha këto përpjekje dështuan me turp, sepse pjesëtarët e çetës, me në krye komandantin e tyre, ishin patriotë dhe atdhetarë dhe jo mercenarë, detyra e të cilëve ishte çlirimi i Shqipërisë nga pushtuesit nazifashist. Përgjigjet për premtimet, ata ia dhanë nëpërmjet aksionit që bëri njësiti i saj më 13 mars 1941, duke goditur një makinë në rrugën Tiranë-Durrës, ku u vra një oficer i lartë fashist, Konti Kompela dhe prenë linjën telefonike që lidhte Tiranën me Romën. Gjithashtu përgjigje të ashpër ju dhanë 700 karabinierëve fashistë të zgjedhur në luftën e Pezës që bëri çeta më 16 mars 1941 në Pezë dhe më 22 qershor 1941 në Ramushë, ku mbetën të vrarë 89 veta dhe shumë të plagosur, mbi 60 milicë nga frika kërkuan dorëheqjen. Nga ana jonë ranë dëshmorë, duke luftuar me heroizëm Hasan Peza, Sadi Sinani, Xhaferr Durishti, Muharrem Haka, Vath Korriku dhe Sulejman Imeri. U plagosën Skënder Peza, Emin Çelmeta, Shkurt Rexha, Sulejman Brahja dhe Qemal Deliallisi.
Më 21 gusht 1941, mbi bazën e çetës patriotike antifashiste u krijua çeta partizane, me komandant Myslim Peza dhe komisar Vasil Shanton. Me largimin e Vasilit në Shkodër, në nëntor 1941, u emërua Mustafa Adem Gjinishi. Gjatë viteve 1942-1943 u krijuan 6 çeta, e para në zonën e Pezës të Rrogozhinës dhe Peqinit, çeta e dytë në zonën e Bulticës, Arbanës dhe Petrelës, çeta e tretë në zonën e Kavajës, çeta e katërt në zonën e Shijakut dhe Ndroqit, çeta e pestë në zonën e Darësisë së Peqinit (përtej Shkumbinit) dhe çeta e gjashtë pranë Shtabit të batalionit partizan të Pezës, i cili u krijua më 15.03.1943, i pari batalion partizan në shkallë vendi. Mbi bazën e këtyre formacioneve u krijua grupi partizan i Pezës më 18 korrik 1943 me komandant Myslim Pezën dhe komisar Kristo Themelko, ku u organizuan 4 batalione partizane me zonë veprimi ku vepronin çetat. Në Pezë, në çdo fshat u krijuan çetat territoriale vullnetare, të cilat në qershor 1943 kishin në efektivin e tyre mbi 300 vetë.
Në 9 tetor 1943, në Arbanë u krijua Brigada III e kompletuar me një pjesë partizanësh, kuadro dhe armatime e municione të grupit partizan të Pezës.
Më 18 shtator 1944, në Pezë u krijua Brigada XXII Sulmuese partizane me 4 batalione, që luftoi nga Peza, Mirdita, Puka, në çlirimin e Shkodrës më 29 Nëntor 1944, deri në Vishegrad e Kosovë në ndjekje të nazistëve gjermanë nga dhjetori 1944 deri 31 dhjetor 1945, duke bërë një rrugë të gjatë prej 3 500 km me mbi 2 metra borë dhe temperaturë minus 25 gradë, duke iu shkaktuar nazistëve dëme njerëzore dhe në materiale luftarake. Nga efektivi i brigadës sonë ranë dëshmorë të atdheut 107 veta, me në krye Heroin e Popullit Met Hasa. Nga përfundimet e nxjerra e nga materialet e shfrytëzuara, rezulton se në Pezë gjatë luftës janë shkaktuar humbje të mëdha në njerëz dhe materiale. Kështu humbën jetën 326 dëshmorë, 100 të tjerë u plagosën dhe 200 u burgosën si jashtë dhe brenda vendit. Nënës 60-vjeçare nga Ballasheni i Pezës, Hamide Muka, më 16 qershor 1943, kapiteni fashist Lik Abazi i kërkoi duke e kërcënuar me pistoletë pas koke se ku ndodhej Myslim Peza me partizanët. Nëna i përgjigjet se shkoni e pyesni 89 karabinierët që lanë kockat në Pezë më 16 mars 1941 dhe më 22 qershor 1941 dhe tani pyesni 300 fashistët që lanë kockat në qafën e Belbës më 13-18 qershor 1943. Kapiteni për ta gjunjëzuar nënën i pushkatoi djalin Ramazan Muka para syve të saj, iu vunë zjarrin shtëpisë, duke hedhur dhe nënën në flakë. Hamideja përpara vdekjes thirri: "Poshtë fashizmi!","Rroftë Shqipëria e lirë!"," Rroftë Myslim Peza me partizanë!".
E reja Bejte Spahiu, nuse, 18 vjeç, më 28 shtator 1942, për të mbrojtur djalin e saj 2 vjeç, Skënder Spahiun, e mbajti atë në gjoks. Por fashistët nuk kursyen breshëritë e plumbave, duke e lënë të vdekur Bejten, ndërsa Skënderi mori tri plagë dhe për fatin e tij jeton edhe sot. Në atë kohë ai mundi të zbuloi gjoksin e nënës së vrarë dhe të pijë gjirin e saj nga i cili rridhte gjak. Aty u plagos dhe Mehmet Spahiu. Këshilltarin Muharrem Hakrama e torturuan me thikë e bajonetë, duke futur kripë në plagët e tij. Fashistët më 25 dhjetor 1942 i thanë atij thuaj "Rroftë Duçja i Italisë", të shkosh në shtëpi, por Rrema nuk e thoshte dot këtë fjalë, ndaj thirri me të madhe: "Poshtë fashizmi, rroftë Shqipëria me partizanët dhe Babë Myslimin"! Kur i shkoi babë Myslimi për ngushëllim nënë së Rremës, Fatimes, ajo i tha: "Kërkoj ndihmën tuaj të rivarrosim Rremën në varre të veçanta, se e kishin futur në një gropë me 6 veta. Me Babë Myslimin ishin edhe Kajo Karafili, Nuz Hakrama, Muharrem Çelmeta, Fadil Çelmeta etj. Kur u hap gropa u dallua i pari trupi i Muharremit. Nëna tha se ky është, duke e përqafuar për të fundit herë dhe i tha hallall qumështi i nënës, në xhepin e xhokes i gjeti kutinë e duhanit dhe ia afroi Babë Myslimit e shokëve të tjerë të dridhnin nga një cigare, por të gjithëve ju dridheshin duart dhe rrjedhje lotësh në sy. Nënën Fatimeja i qortoi trimat, duke u thënë: "Burrat nuk qajnë, unë kisha vetëm këtë djalë, por tani ju kam juve dhe shumë partizanë në gjithë Shqipërinë. Shaban Shabhasën e kishin vënë për pushkatim, babai i tij, Mustafai i tha djalit "Mbaje kokën lart, se ne po japim jetën për çlirimin e Shqipërisë". Fashistët u egërsuan tepër nga kjo porosi dhe u hakmorën ndaj babait, duke i pushkatuar që të dy atë e bir! Nazistët ndërmjet 26 të pushkatuarve, më 10 nëntor 1943, në Shënkollë pushkatuan dhe Dije Salën, 35 vjeçe, por me egërsi nga më çnjerëzoret qëlluan edhe mbi vajzën e saj, 2 vjeçe, Shefikat Sala, duke e plagosur rëndë dhe duke e llogaritur të vdekur. Por kjo për fatin e saj jeton edhe sot. Nga 326 dëshmor, 219 i përkasin grupit partizan të Pezës dhe 107 Brigadës XXII Sulmuese, prej të cilëve 77 vetë kanë rënë jashtë kufirit, në tokat e Jugosllavisë deri në Vishegrad në ndjekje të nazifashistëve gjermanë dhe çetnikëve serbë. Në Pezë dështuan me humbje të rënda 18 operacione të pushtuesve nazifashistë dhe bashkëpunëtorëve të tyre. Nazistët gjermanë me kapitullimin e fashizmit italian, më 8 shtator 1943, kishin planifikuar të masakronin dhe pushkatonin shumë ushtarë dhe oficerë të ushtrisë italiane, por nazistët nuk mundën ta realizonin plotësisht këtë objektiv, sepse vetëm në Pezë, me në krye gjeneralin Arnaldo Azi, komandantin e Divizionit Firence u strehuan mbi 2500 ushtarë dhe oficerë italian. Nga këta ushtarë, një pjesë u inkuadruan në forcat partizane, një pjesë u strehuan nëpër familjet e fshatarëve të territorit ku vepronte grupi partizan i Pezës, duke i mbajtur njësoj si pjesëtarë të familjeve të tyre, të cilët si në të gjithë vendin tonë, në vitin 1945 u riatdhesuan në Itali. Për këto veti të shkëlqyera të popullit shqiptar, ish-shefi i misionit britanik të ndërlidhjes pranë shtabit partizan në vitin 1943-1944, H.V. Tilmon, në librin e tij në Londër me titull "Luftë armikut të përbashkët, atje ku njerëzit dhe malet takohen", botuar në vitin 1946, ribotuar në vitin 1947, shkruan: "Shqiptarët kanë meritë të madhe për mbajtjen gjallë të atyre njerëzve që ishin përgjegjës për pushtimin e vendit të tyre. Akte shpirtmadhësie ndërmjet kombeve janë kaq të rralla, sa që ky shembull për shpërblimin e së keqes me anë të së mirës, meriton të përmendet". Me të drejt dhe sekretari i Përgjithshëm i Unionit Botëror të vendeve martire të Luftës së Dytë Botërore, Dante Kruiçhi, në takimin e madh që u zhvillua në Pezë, më 16 shtator 1999, kushtuar 57- vjetorit të Konferencës Historike të Pezës, e shpalli Pezën Vend Martir, e para zonë në Shqipëri që merr këtë titull, duke u bërë anëtare me të gjitha të drejtat e Bashkimit Botërore të Vendeve Martire.

Deshmori i Kombit, Isa Sabit Kastrati nga Hogoshti i Dardanės

JETA DHE VEPRA E DĖSHMORIT I S A K A S T R A T I


Shkruan: Ramadan S. Latifaj


Isa Kastrati u lind mė 9 Prill tė vitit 1947 nė fshatin Hogosht tė Komunės sė Dardanės.
Rrjedh nga njė familje me traditė tė pasur si nė aspektin kulturor , patriotik ashtu edhe nė ate atdhetaro- kombėtar, thjeshtė rrjedh nga familja e cila kurr s’pranoj ligjet e njė shteti qė njihej me emrin Jugosllavi.

Pėr tė vazhduar mė tutje me veprėn dhe jetėn e Isa Kastratit, ju mbetemi borgj atyre tė cilėt shkaku i regjimit dhe censurės sė kohės qė na percolli nuk e kan njohur veprėn e para-ardhėsve tė tij tė cilėt e edukuan Isėn dhe tgjithė pas-ardhėsit e tyre nė frymėn mė burrėrore dhe patriotike qė rruga e tyre tė shėndris me veprėn madhore dhe kombtare qė e pėrcolli Atė dhe mbarė familjen Kastrati, thjesht, njė jetė tė tėrė nė shėrbim tė Kombit Shqiptar.


Por vitet qė vinin, ishin vitet e veprimtarisė sė pafund tė familjes Kastrati ndonėse pėr pasojat dhe percjelljet qė iu bėnin, Kastratėt, shtėpi tė dytė kishin burgjet e regjimit serbosllav, u denuan nėpėr Gjykata e vuajtėn denime me burgje prej 1 deri ne 13 vite, mbi gjysėm shekulli familja Kastrati i kaloj prapa grilave, kurse babai i dėshmorit Sabit Kastrati ishe ulur me dhjetra herė nė karrigė tė zezė, Mumini, Rexhepi, Qemajli, Ismajli, Abdullahu e Salihu, tė moshave tė ndryshme, qė tė gjithė vuajten denimet me burg dhe prap se prap tė etur pėr lirinė e Kosovės dhe trojeve shqiptare, kurr s’u tremben e gjunjėzuan dhe kurr spranuan ligjet Jugosllave,
I pėrcolli njė jetė me plot e pėrplot sakrifica ndonėse pėr tė kultivuar ndjenjėn e atdhe-dashurisė dinin dhe njihnin vetėm gjuhėn e bashkimit kombtar, dinin gjuhėn e Ēlirimit dhe gjuhėn e Lirisė, dinin gjuhėn e cila ishte edhe ėndrra e tyre e idealit, “Liria e Kosovės dhe pagėzimi me emrin Republikė dhe kurr nė kufijtė tė shtetit Jugoskllav”

Megjithėkėte , shifet kjartė se Isa rrugėn qė e kishte zgjedhur, ishte rruga e cila ishte nisur dekada me parė nga tė parėt e tij e nė fund ishte edhe rruga e cila dėshmoj se Atdheu ėshtė mė I shtrenjtė se vetė jeta.


Shkollėn fillore Isa Kastrati e kreu nė vendlindje-Hogosht, ndėrsa Gjimnazin nė Gjilan, mė pastaj apsolvoi nė Fakultetin e Shkencave Matematiko-Natyrore nė Universitetin e Prishtinės,Dega e Matematikės.
Demonstratat Studentore t´’vitit 1968, Isė Kastratin e gjejnė jo vetėm si pjesmarrės aktiv por edhe si organizator direkt tė tyre, ēka si pasojė e aktivitetit qė kishte zhvilluar, arrestohet dhe denohet nga me 60 ditė burgim ku afėr kishte edhe shokėt e idealit; Rexhep Mala dhe Sami Dermaku.

E vuan denimin dhe pėr tė vazhduar punėn e matutjeshme nė sferėn politike dhe patriotike, fillon punėn si Profesor nė Shkollėn e Mesme Ekonomike tė Gjilanit e pak mė vonė edhe nė Gjimnazin e Dardanės. Isa, kudo qė punonte e vepronte, prioritare dhe nė rend tė parė kishte aktivitetin e tij kombtar, ndiqej dhe percillej nė ēdo hap, s’e kursenin kurr as ata mercenarė dhe UDBASH Serbė e Shqiptarė e kta tė fundit e neverisėshin mė sė tepėrmi, si pasoj e bindjeve tė tij politike, dhe vizionit tė tij Patriotik e largojnė nga procesi edukativo – arsimorė.
I larguar nga pocesi ed-ars, Isa Kastrati detyrohet qė edhe njė herė ta rifilloj jetėn studentore por tani nė Fac.Filologjik, Dega e Gjuhės Ruse , I vetmi drejtim qė iu lejua, ku edhe diplomoj pėr vetėm 2 vite e dy muaj me note mesatare 9,75.

Nė vitin akademik 1975/1976 e zgjodhen Asistent nė Fakultetin Filologjik, por as kėtė post s’mundi ta mbaj gjatė meqė “hijet e zeza” dhe fytyrat e ndyta e pėrcillnin nė ēdo hap, nė ēdo lėvizje dhe sėrish e ndajnė nga jeta nė Fakultet duke e denuar me 6-tė vite burgim tė rėndė dhe heqje lirie.Gjithsejt 54 muaj nė ēelie mbajtėn “Bishat barbare” rrėfente Isa, gjatė njė vizite qė ia bėri I Ati me xhaxha Qemajlin, pane nė stinėn e Verės Dorėzat e zeza nė duart e tij, dorėza ato qė ia mbulonin vrragėt nga pasojat e tortures qė po pėrjetonte dhe nga gjakderdhjet qė ia shkaktonin Ndytėsirat Fashiste.
Ktu edhe fillon faza e vuajtjeve shpirtrore nga Ana e Isė Kastratit dhe familjes sė tij dhe mungesa e tij pran aktivitetit me shokėt e tij tė idealit .
Por ēėshtė e vėrteta se Atdhetari, intelektuali, vizionari, Strategu dhe simbili i rezistencės Kombtare i tė gjitha kohėrave Isa Kastrati as vitet me ato tortura mėse brutale nė burg se ndanė nga veprimtaria e tij Atdhetare,
Me 17 korrik te vitit 1975 arrestohen njė grup veprimtarėsh prej 31 vetash, ishte ky Grupi I Adem Demaqit , nė mesin e tė cilėve veē Isa Kastratit I cili veq ishte ne vuajtje tė denimit, pa dalur nga burgu denohet edhe me 3 vite burgim si anėtarė I grupit nė fjalė, nė ktė grup ishin edhe Skender Kastrati, Rexhep Mala, Sami Dermaku e shumė tė tjerė.

Rrugėn e atdhe-dashurisė dhe edukimin ne frymėn patriotike, Isė Kastrati e gjeti pikėrisht tek familja e tij e pėr ta mėsuar mė vonė edhe si nxėnės i te madhit Bacė Metush Krasniqi.
Ndonėse Isa pėrjetoj turturat mė tė rėnda, para trupit gjykues, qėndroj edhe kėsaj radhe burrėrisht duke dėshmuar nė njė moral dhe karakter tė njė atdhetari I cili ishte pėrbetuar se pėr liri dhe pavaresi tė Kosovės duhej sakrifikuar deri nė frymėn e fundit te jetės andaj edhe mė madhėshtor e bėnte qėndrimi I tij pran atyre qė ia kishin friken dhe s’e linin kurr tė qetė.

Ndonėse i pjekur nga tė parėt qė burgun e shtetit serbo-sllav e kishin si shtėpi tė dytė, Isa Kastrati denohet edhe pėr tė tretėn herė pa dalur nga burgu,denohet me 3 vite e gjysėm , kėsaj radhe me preteks qė shkaku I paknaqėsive kishte qėndruar 21 ditė nė Grevė urie, dhe pas njė pėrleshje me Gardianėt e burgut e denuan sėrish pa dalur nga ato dyer tė ndyta. Qėndroj plot 10,5 vite i burgosur por i pathyeshėm dhe thoshte pėrherė se pėr mėmedheun duhet bėrė edhe mė shumė andaj kurr s’ra nėn ndikim tė provokimeve tė cilat ia bėnin qoftė serbėt apo edhe mercenarėt shqiptarė.
Isa Kastrati ishte i jashtėzakonshėm , kėshtu thonė bashkėfamiljarėt, bashkėfshatarėt, miqėt dhe sė fundi edhe bashkėluftėtarėt e tij, ishte i tillė dhe jo partiak, partia e tij e shpirtit ishte “ēlirimi i trojeve shqiptarėve” dhe qė flamuri shqiptarė tė jehoi I lirė kudo nė tokat e veta stėrgjyshore e shekullore andaj, ndonėse zhvilloj njė jetė me pėrplot turtura nga me tė vėshtirat dhe nga ato mė jo njerėzoret, Isėn kurrrrr s’munden t’a e detyrojnė tė jetė i qetė , i urtė, i pėrshtatshėm dhe pasiv para atyre qė e lodhnin me ligjerata tė kota , perkundrazi ēdo gjė qė pėrjetonte pėrballė armiqeve nė burgjet dhe kazamatet serbe, Isa ishte edhe mė i forte dhe ktė e shprehte kudo qė ishte duke ju dhėnė kurajo edhe shokėve e miqėve tė jetės dhe idealit.



Me 17 korrik 1986 lirohet nga burgu i Spuzhinit te Podgoricės.
Nė fund tė kėtij viti edhe martohet me Tevide Pllanėn nga Kastrioti ku gjat 13-tė vitesh martesė, lindin 7-tė fėmije nga tė cilėt fėmiu i parė iu vdes ndėrsa 5 djemtė dhe vajza janė me plot shendet e plot krenari pėr vepren e tė Atit dhe tė parėve tė tyre.
Isa i donte shumė femijėt dhe paralel kohės qė jetonte dhe situatės qė ndodhej Kosova, Emrat e fėmijėve I pagėzonte dhe I lidhte ngusht me vlerat e tokės amė, Lirisė, Qėndresės, Gėzimit, Krenarisė dhe Festimit tė Republikės sė Kosovės shtet i pavarur dhe pergjithmonė jasht kufijve tė Serbisė fashiste.

1. Fėmiu i parė qė solli gėzimin familjar ėshtė Qėndron Isa Kastrati,lindė nė vitin 1988, emėr qė tregon qėndrimin dhe qėndresėn e pathyeshme te Familjes Kastrati.

2. Fėmiu i dytė me radhė ėshtė Fiton Isa Kastrati,I lindur mė 1990, simbolizon fitore mbi armikun.

3. Fėmiu i tretė ėshtė Gėzon Isa Kastrati, 1991 simbolizon Gėzimin pas fitores gjegjsisht Gėzim pėr te cilin po vriteshin shqipet me shekuj nė trojet e veta stėrgjyshore.

4. Fėmiu i katėrt ishte Agoni, 1993, simbol agimi pėr ditet e lirisė qė do agojnė.

5. Fėmiu i pestė ėshtė vajza e tij KREJONA 1995 emrin e sė cilės i madhi dhe atdhetari Isa Kastrati e lidhė me tri dmth-nie K – Kosova , Re- republikė, jona.- e jona/dmth Kosova republikė e jona.

6. Dhe fėmiu i gjashtė ėshtė Festoni,1997 kėshtu e pagėzuan ēifti bashkėshortor ndonėse pas tė gjitha qė kronologjikisht i mendoj Isa, mbetej vetėm pėr tė festuar Lirinė e pritur me shekuj nga populli shqiptarė dhe femiun e fundit e pagėzoj me emrin Feston.

Megjithėketė, edhe pas daljes nga burgu, ndiqej dhe pėrcillej nė ēdo hap nga Shėrbimi Sekret I Punėve tė mbrendshme dhe e lodhnin me tė ashtquajturat ”biseda informative” nga tė cilat rėndom edhe kėrcnohej me likuidim fizik, gjė qė s’ju trembej syri kurr kti atdhetari ngase pėr realizimin e synimeve atdhetare kishte mėsuar nga tė parėt dhe tė thyhet s’lejoj nė asnje moment te jetės sė tij.

Njė vit pas daljes nga burgu, nė vitin 1987, Isa me familje vendoset nė PR , filloj me njė pėrkushtim studimet posdiplomike nė Degėn e Gjuhėsisė dhe la tė papėrfunduar edhe dorėshkrimin e Magjistraturės qė e kishte pėrgaditė me njė dėshire dhe pėrkushtim tė veēantė.
Gjatė periudhės kur nuk kurseheshin as shkollat shqipe nga gjakpirėsit shekullor, pėr shkak tė mospranimit te ligjeve tė Arsimit Serbosllav, Shkollat mbylleshin dhe nxėnėsit dėboheshin me gjithė mėsimdhėnėsit e tyre, kėtė kohė, shtėpia e Isės u shėndrrua nė vatėr diturie, nė shkollė ku mėsimet i ndoqėn nxėnėsit e Gjimnazit “Dr. Ali Sokoli”, nė ktė periudhė Isa punonte nė Kshillin Komunal tė Financimit dhe njėkohėsisht edhe nė SHMT “28 Nėntori nė PR.
Isa kishte vizion tė qartė, dinte ta ēmoj drejtėsinė dhe gėzonte rrespekt kudo qė ishte prania e tij, puna dhe vepra e Isės lidhet ngusht edhe me periudhen e pajtimit tė gjaqeve ku pjesmarrja e Isa Kastratit sillte rezultate ndėr mė tė ēmueshmet dhe prore shkelqente nė Odat shqiptare nė vitet e 90-ta.
Rrėzimi I regjimit komunist dhe dalja nė skenė eI LDK-sė si lėvizje gjithėpopullore e gjejnė Isėn si aktivist plot energji, ishte plot dy mandate Kryetar I Degės sė III-tė tė LDK nė Prishtinė. Mė pastaj ishte edhe Kryetar ndėrpartiak pėr Degėt e LDK pėr Prisjtinė dhe Gollak.
Isa Kastrati iu pėrkushtua me tėrė qenien lėvizjes politike pėr Ēlirimin Kombtar, ndihmoj fuqishėm Lėvizjen Studentore dhe sikur I kishte dhuruar aromė dhe energji tė re mbarė lėvizjes Kombtare nė Kosovė. Nė vitin 1997 ishte ngushtė I lidhur me shumė veprimtarė si : Hazir Borovcin, Gani e Mustafė Sopin, Sali Mustafen, Ibrahim Mehmetin, Sejdi Matoshin,Sabit Krasniqin, Nezir Gashin, Shyhrete Kastratin e shumė te tjerė, qė tė gjithė shokė tė njė ideali e tė njė gjuhe “Ēlirimin e Kosovės nga Okupatori I ndytė Serbo-sllav”.





Isa Kastrati njėherit ishte edhe organizator i dy protestave tė Marsit tė vitit 1998 bashk me veprimtaren dhe humanisten Flora Brovina nė Pr kundėr masakrave qetnike nė Ēirez e Likoshan.

Dalja nė skenė e UĒK-sė dhe fillimi i rezistencės sė armatosur e inkurajojnė mbarė familjen Kastrati e cila me petkun dhe amblemen e UĒK-sė veshi tetė anėtarė tė familjes.
Shtėpia e Isės nė kėtė periudhė kohore sa ishte nė vatėr diturie , u shėndrrua edhe nė Shtėpi strehimi ku gjetėn strehim mbi 20 familje me mbi 100 anėtarė, nė shtėpinė e tij e cila u ba edhe shtėpi shėndetsore u shėruan nėntė ushtarė tė UĒK-sė, ndėr tė strehuarit ishte edhe fam e Dr.Lecit,/Lec Gradica/ pėr tė cilin pas vrasjes dhe masakrimit tė tij , nė shtėpi tė Isės edhe bėhet pritja e ngushllimeve.

Pas dhunės sė egėr tė pushtuesit barbar, nga Drenica dhe viset tjera tė Kosovės, filloj zhvendosja e qindra banorėve nė drejtim tė Kryeqendrės sonė, me iniciative tė Isa Kastratit themelohet Kshilli I emergjencės pėr Prishtinen me qrast edhe e zgjedhin nė krye te Kshillit ku energjia e palodhshme e detyronte qė natė e ditė tė ndihmojė tė zhvendosurit nė tė gjitha format qė kėrkohej.

Pėrkundėr ndihmave dhe punės nė kshillin e Emergjences, Isa Kastrati me guxim tė pashoq organizonte dhe masivizonte strukturen ushtarake te UĒK-sė nė Pr dhe rrethinė me emrin “Guerilja B I A – Baza –Skifterat nė qytetin e Prishtinės. /bia;/, e emruan keshtu nė shenje rrespekti tė heronjėve tė kombit Bahri Fazliu, Ilir Konushevci dhe Agron Rrahmani.

Isa Kastrati me nofkėn “GACA” bashkė me veprimtarėt; Hazir Borovcin, Gani Sopin e Sabit Mshicėn arrestohen ne vitin 98-tė ku pas njė keqtrajtimi jo njerėzorė dhe brutal, denohen me nga 30 ditė burgim, denimin e vuajnė nė burgun e Lypjanit. Ndonėse i dėrmuar nga turturat , megjithekėtė Isa dhe shoket e tij s’u gjunjėzuan dhe ngelėn tė pamposhtur para fytyrave gjakėpirėse dhe smundėn t’ia dalin tė mėsojnė diē pėr Guerilen “BIA” tė Prishtinės.
Tė qėndrosh e bisedosh me dikė qė e njihte nė tė vėrtet Isa Kastratin, ėshtė mahnitėse dhe tė bėnė ma shumė se krenar ndjenja pėr njė burrė, trim e vėlla shqiptar qė patėm. Gjatė kohės si i burgosur ē’eshte karakteristike se ishte i vetmi i burgosur shqiptar qė tri herė ishte denuar pa dalur dot nga burgu!!!. Ėshtė kjo njė dėshmi e kjartė se sa ia kishte friken armiqtė qyqar Isė Kastratit.
Ėshtė pėr t’u ēmuar, nderuar e rrespektuar se si njė 50-tė vjeēar i cili kishte kaluar mbi njė dekadė nėpėr kazamatet serbe, se si I pėrballonte ‘t’gjitha ato tortura fizike e psiēike, se si torturohej e kurr s’kaloj nė pesimizėm, por nė tė kundėrtėn prania e tij me at moral tė forte e burrėror, na jepte kurajo ngulmimi dhe qėndresa e tij e pathyeshme e tij. Ato qė ne i bėnim, Isa Kastrati do t’i bėnte edhe pa ne, por atė ēka I S A e bėnte, ne kurrrr s’do t’ia dalim ta bėnim pa Isėn thoshte ndėr tė tjerash shoku I idealit Hazir Borovci, ish anetar I Shtabit te Gueriles BIA tė UCK-sė.

Nė ofenziven e parė me 18 prill 1999 nė Gollap nė pėrleshje me forcat ushtarake e policore armike, bėhet edhe ndeshja e parė frontale e tyre me Brigadėn 153 te UĒK-sė, Zhvillohet njė luftė e ashpėr, Brigada udhehiqej nga Komandant Adem Shehu nga Shqipėria dhe krahu I djathtė I tij Komandanti pėr moral dhe politikė I shėndritshmi Isa Kastrati. E themi I shėndritshmi ngase figura dhe radhitja e Isės nė vijėn e parė tė frontit ishte jo vetėm krenari por edhe nderė dhe dritė pėr tė shėndritur lirinė qė sikur shihej nga ato lartėsi se si njė komandant pėr moral udhėheqė bashkė me ushtarė dhe thjesht Strategjia e tij ishte largėpamėse. Nė vije tė parė me shumė shokė bashkėluftėtarė ishte edhe Isė Kelmendi, pak me larg edhe Sokol Sopi, Afrim Vitia e shumė bashkėluftėtarė tė tjerė, Isė Kelmendi lidhur me betejėn nė fjalė thotė:
„Dy ditė luftuam pa ndėrprerė me Isa Kastratin dhe bashkeluftetaret e tjerė nė vijen e pare tė frontit por tė madhit Isa Kastratit as ēerpiku i syrit s’i luante e me nje heroizem te pashoq qendroj si nje burrė qė sdinte kurr mpapa te shkonte, zėri dhe fjala I kumbonte deri nė qiell bashk me krismat,morali i tij i pazėvendsuar tregonte kjartė se Liria e Kosovės kishte marrė rrugėn qė Isa e kishte kėrkuar plot njė jetė”.

Nė mbrėmjen e sė martes sė 20Prillit 1999, nė frontin e Vitisė /sė Marecit/ u plagosėn rėndė Sokol Sopi e Afrim Vitia, me njė urgjencė u tėrhoqėn nga vija e frontit dhe u sollėn nė shtėpinė e Bajram Vitisė, tė nesėrmen nė mėngjesin e tė mėrkurės me 21 Prill 1999 nėn breshėrinė e fuqishme tė granatave ēetnike I tėrhjek Isa dy tė plagosurit nė spitalin e improvizuar tė!Skifterave”nė ZLLASH, ishin nėn pėrkujdesje tė Doktoreshėsh Teuta Hadri deri nė oret e pasdites por nė mungesė tė mjeteve Doktoresha smunde te bente shumė pėt te plagosurit dhe pėr tė shpėtuar ata duhej dėrguar nė LLAP nė ndonjė Spital ushtarak.
Mblodhi fuqinė dhe lėshon zėrin nėn dhimbjen e hidhur tė plagėve Sokol Sopi dhe thot, vetėm me Bacėn Isė do ta mirrja at rrugė, kėshtu shprehet edhe AfrimVitia duke iu drejtuar Isa Kastratit djhe I thonė me njė buzėqeshje: “Do tė na dėrgosh baca Isė”?
“Ėshtė fjalė kjo Sokol” sikur me nguti ia kthen Isa, “Qysh mos t’I qoj Baca trimat e vet…Pėr ju do tja mėsyja madje edhe vet zjarrit vetėm e vetem most ė harroni se shpejt do tė ju mbyllen plagėt e tevona do tė ktheheni e do e largojmė ktė bishė Sllave nga ēdo pllėmbė e Kosovės sonė, na prźt edhe dasma e Afrimit ku baca Isė do tė kėrcej nė valle nga toka nė qiell, e shihni se si do tė vallėzoj Isė Kastrati!!! A po Afrim?Por ti je mė I vogėl e njėherė do ta martojmė Sokolin e ky besa ėshtė edhe vėlla I 6 motrave, Ishin kta zėrat e krenarisė sė maleve tona dhe vendoset qė nė mbrėmje tė nisen pėr nė LLAP.
Me 21 prill 1999 para mbrėmjes nisen DY xhipa dhe njė kombi me ushtarė tė plagosur, nė xhipin qė e drejtonte Isa Kastrati ishin dy ushtarėt e plagosur Sokol Sopi dhe Afrim Vitia.
Gjatė udhėtimit dhe rrugės tejet tė dėmtuar, si pasoj Kombi paska ngelur nė njė baltė me qrast xhipi I dytė paska filluar tėrhekjen e tij, gjendja shėndetsore e dy tė plagosurve; Sokol Sopi dhe Afrimi Vitia po keqėsohej dhe Isa kastrati vazhdon rrugėn dhe papritur bėhet njė ngatrrim i rrugės nė njė kryqėzore dhe se nė vend qė tė merrte drejtimin e Prapashticės, niset kah „bullajt“ /lagje nė Marec/ dhe si pasojė bien ne pritė tė forcave ushtarake ēetniko-serbe.
Pas alarmimit tė forcave armike me tė shtėna, Isa Kastrati ia del qė t’I nxjerr nga Xhipi dy tė plagosurit pėr ti bartur nė njė largėsi dhe arrin tė kthehet pėr tė vazhduar luftėn me forcat Ēetnike. Bazuar nė deklaratat e fshatarėve tė lagjės aty ishte bėrė luftė heroike dhe shumė e rreptė, luftė tejet e pabarabartė ngase Isa ishte vetėm. Zhvillonte luftė ballore dhe nė afėrsi deri nė 10 m, nė saje tė gjurmeve, ishte dėshmija se kishin mbetur 5 policė tė vrarė, Isa Kastrati bie heroikisht ndėrsa mė pastaj vriten edhe dy tė plagosurit, Afrim Vitia dhe Sokol Sopi, nga resistenca dhe humbjet qė bishat ēetnike psuan nė betejėn me Isa Kastratin, sikur s’i besonin as armėve tė veta dhe nė trupin e pajetė tė Isės nė shenjė revolte dhe dėshprimi kishin shti breshėri plumbash ndėrkaq nė kokė ishte I goditur edhe me Kazmė. Ra pėr tė mos vdekur kurr.
Rėnja e Isa Kastratit ishte humbje e madhe pėr UĒK_nė, dhe mbarė Kosovėn qė e deshti mė shumė se ēdo gjė nė jeten e tij, e deshti dhe u flijua pėr Lirine e saj qė ne tani e gėzojmė. Rėnja e Isa Kastratit tronditi thell zemrat e shokėve, bashkėluftetarėve e nė veēanti preku thellė nė Familjen Kastrati nga Hogoshti, Dardana, Gjilani, Prishtina,Tetova e Shkupi, Zvicra e deri nė Amerikėn e largėt.
Megjithėkėtė shembuj tė krenarisė Kombtare Kosova ka shumė, e njėri ndėr ta qė nė kujtesėn tonė gjithmonė do mbetet i paharruar ėshtė padyshim intelektuali dhe luftėtari i cili ishte origjinal nė jetė dhe origjinal edhe nė mendime, shumė - dimensional, trim e human me vyrtytet mė tė larta tė njė atdhetari Dėshmori I Kombit Isa Kastrati nga Hogoshti i Dardanes.

Kosova din tė ēmoj gjakun e dėshmorėve tė saj, historisė iu shtua edhe njė emėr I lavdisė, folklorit, artit, dramės, poetit e kėngėtarit i lindėn frymėzimet e reja pėr krijime tė reja pėr emrin dhe vepren mė shumė se madhėshtore pėr njė veprimtari nga e cila fjalėt sdo tė mjaftojnė kurrrrr ngase Dėshmori Isa Kastrati ēdo gjė paralel fjalės e shėndrroi nė vepėr.
Nė shenjė tė rrespektit dhe dashurisė, nė shenjė nderi dhe krenarie, emir i Isa Kastratit ndodhet gjithkund i shėnuar me germa tė Arta, sot nė varrezat e dėshmorėve pushon trupi i Heroit, aty afėr iu ėshtė ngritur edhe busti, rruga e cila nisėt nga varrezat e dėshmorėve nė Prishtinė e deri tek lagjja e Spitalit, e takon dhe lidhė me rrugėn E “Muharrem Fejzė Kastratit” , bashkohen Nip e Xhaxha pikėrisht nė at kryēėzim rrugėsh nė Prishtinė, mė pastaj nė shenjė rrespekti pėr veprėn heroike dhe veprimtarinė qė kurr s’do arrimė ta sprehim permes fjalėve tė heroit Isa Kastrati nė qendėr tė fshatit tė lindjes nė Hogosht, iu ėshtė ngritur pėrmendorja, ndėrkaq Dardana ka edhe Shtėpinė e kulturės me emrin e tė madhit Isa Kastrati.

Sot pas veprės madhore e pas rezistencės sė Tij dhe tė gjithė luftėtarėve e heronjeve te Lirisė, Hogoshti, Dardana dhe mbarė Kosova frymon mė e lire se kurdohere me pare.
Mesazhi I familjes Kastrati ėshtė jo i gjatė por i pėrmbledhur nė njė fjali, Ne nuk bėm diē qė sduhet tė bajmė pėr atdheun tone, ne rrespektuam dhe kultivuam fuqishėm thėnien e Marin Barletit I cili ka thėnė:
“Pėr atdheun kurr nuk duhet kujtuar se ėshtė derdhur tepėr gjak, se ėshtė luftuar sa duhet, sepse dashuria e atdheut ia kalon ēdo dashurie tjetėr”

prandaj

“ Kurrr t’mos shkilet mbi vlerat e luftės dhe mbi gjakun e dėshmorėve tė Kombit ”

Lavdi deshmorit Isa Kastrati
lavdi te gjithe deshmoreve te kombit.

Gjergj Kastrioti - SKËNDERBEU (1405-1468)


Hero Kombëtar i shqiptarëve, strateg e burrë shteti i madh, që udhëhoqi luftën për pavarësi kundër pushtimit osman, për bashkim politik -shtetëror të popullit shqiptarë. Pinjoll i një familje të madhe sunduese feudale, Skënderbeu ishte më i vogli i katër djemve të Gjon Kastriotit. Fëminia e tij bie në vitet kur vërshimet grabitqare osmane erdhën duke u shtrirë në tokat shqiptare që nga Jugu drejt Veriut, duke i inponuar vendit një regjim që sillte një rëndim të përgjithshëm ekonomik-shoqërorë të masave popullore të vendit. Nën këto gjendje u gjendën qysh herët edhe zotrimet Kastriotëve, që shtriheshin në Shqipërinë Qendrore-Lindore. Lufta kundër këtij pushtimi me rrjedhime shkatrrimtare që vinin në rrezik gjithë zhvillimin e arritur nga vendi si dhe të ardhmen e popullit shqiptar, përbënte përmbajtjen kryesore dhe detyrën themelore të jetës dhe veprimtarisë së Skënderbeut, si dhe të gjithë epokës që mori prej tij, si figurë qendrore, emrin.
Ndërsa ka mjaft të dhëna arkivale për veprimtarinë e Skënderbeut, janë të pakta të dhënat për jetën e tij personale për rininë dhe periudhën e parë të veprimtarisë së tij deri më 1443, që mbetet mjaft e errët. Burimi kryesor dhe më i rëndësishëm, është vepra e shqiptarit Marin Barleti, ku të dhënat kanë ardhur duke u vërtetuar, plotësuar dhe korigjuar në një varg rastesh edhe nga shumë burime tjera, midis tyre edhe osmane.
Skënderbeu u lind më 1405, siç mundë të llogaritet nga data e sakt e vdekjes, 17.01.1468, kur ai, sipsa Barletit, ishte 63 vjeç; nuk mundë të thuhet se cili nga zotërimet e Kastriotëve ishte vendlindja e tij. Nga burimet e ndryshme vërtetohet e dhëna e Barletit se pasi kishte qenë dorëzuar peng qysh më parë (1410) një vëlla më i madh, u dorëzua edhe Gjergji në moshë të njomë, bashkë me dy vëllezërit tjerë. Ky dorëzim mundë të ketë ndodhur pas vitit 1415, kur osmanët me marrjet e Krujës u vendosën tashmë në mënyrë të qëndrueshme në Shqipërinë Qendrore. Në oborrin e Mehmetit I dhe mandej të Muratit II, Gjergji hyri dhe u edukua në radhët e "Iç - Ogllanëve", ku, për të zhveshur vendet e pushtuara nga forcat, më të afta drejtuese, djemt e sunduesve të nënshtruar përgatiteshin në mënyrë të veçant për funksionet e ardhshme si qeveritarë të bindur e sidomos në ato vende, ku sundimtarët osman hasnin në qëndresën e popullsisë. Gjergji u shqua qysh herët për aftësit e tij të mëdha ; në fushata të ndryshme ushtarake të osmanëve në Ballkan dhe në Azinë e Vogël ai fitoi përvojë të madhe ushtarake. Duke përqafuar Islamin, me emrin e ri "Skënderbej" që e mbajti vet gjat gjithë jetës dhe me të cilin u bë i njohur në gjithë botën, ai arriti në poste të larta në rdhët e feudalëve ushtarak osman.
Largimin nga familja nuk e shkëput Skënderbeun nga vendlindja ku ai mundë të kthehej kohë më kohë, dhe nga fatet e saj. Familja e Kastriotëve, edhe pse e shtrënguar gjithnjë e më fort prej presionit osman, ruajti ende për një kohë, deri më 1430, si vasale e sulltanit, zotërimet e veta duke pritur ashtu si edhe sundimtarë të tjerë shqiptarë, rrethana më të favorshme për të hedhur poshtë sundimin e huaj. Në fakt ajo vazhdonte ta konsideronte Gjergjin gjithmonë si pjestarë të saj e bashkësundimtarë me të drejta të plota dhe e përfshiu emrin e Gjergjit në një varg veprimesh që zhvilloi në vitet 20-30, 1420 në marrëveshjen tregëtare me Raguzën, më 1426 në aktet e dhurimit të disa fshatrave për një manastir në malin Atos, si dhe më vonë më 1437, kur i ati kërkonte mbrojtjen e Venedikut dhe më pas të Raguzës. Kjo ndodhte kur në të njëjtën kohë (1428) dihej se ai, siç thoshte vetë i ati, "ishte bërë turk e musliman" dhe kishte marrë urdhër nga sulltani të sulmonte zotërimet e Vendikut dhe të të atit. Më 1430 pas një inkursioni shkatërrimtar, Kastriotët humbën thuajse gjithë zotërimet që iu nënshtruan tani regjimit të timarëve, kurse edhe Gjoni vetë u detyrua të përqafonte islamin. Por për të qetësuar qëndresën e fortë qëndresën e fortë që haste në këto zona kufitare Veri-Perëndimore më të largëta të pushtimeve të tyre, Murati I i la Gjon Kastriotit një pjesë të vogël të zotërimeve të dikurshme në formën e një ziameti - Krahinë e Mysjes në Perëndim të Krujës deri në bregdet. Vetë Skënderbeu u emërua po për këtë qëllim qeveritar (subash) i vilajetit të Krujës, ku iu la gjithashtu një feud më vete.
Vala e kryengritjeve popullore që pat përshirë pas v. 1432 viset jugore, u shtri edhe në viset e posanënshtruara në Veri; këto rrethana e nxitën Gjon Kastriotin të vihej përsëri në lëvizje. Në këtë periudhë kastriotët sulmuan Krujën, por përpjekja nuk pati sukses. Situata në ish zotërimet e tyre mbeti e turbullt; edhe pse vetë Skënderbeu nuk përmendet në këto ngjarje kryengritëse me emër, nuk mundë të dyshohet se ai nuk ishte i lidhur me veprimet e të atit. Për këtë flet fakti që Murati II iu shtuan dyshimet kundrejt Skënderbeut; pas vdekjes së Gjonit (1437) atij iu mohua trashëgimi i ziametit të Mysjes, për të cilin ngriti pretendime, madje iu hoq edhe feudi që kishte pas mbajtur dhe më në fund u largua më 1438 edhe nga posti i qeveritarit të vilajetit të Krujës. Kësaj situate Kastriotët u përpoqën t'i përgjigjen duke kërkuar mbështetje tek Venediku dhe Raguza. Po kësaj kohe i përkasin ndoshta edhe kontaktet e para me mbretërinë e Napolit. Me këto masa Skënderbeu dhe Stanisha që kishin mbetur nga të katërt djem, përgatiteshin për perspektivën e një aksioni që do të zbatohej më vonë, në kushte më të favorshme. Pas viti 1439, emrin e Skënderbeut nuk e gjejmë të përmendet më tokat shqiptare; siç duket, Murati II që e kishte sjellë për të qetësuar zotërimet e paqeta të Kastriotëve, e largoi tani nga Shqipëria, siç bëri në të njëjtë kohë edhe me një pinjoll të një shtëpi tjetër sunduese, Jakup Bej Muzaka. Ka mundësi që Skenderbeu të ketë qenë dërguar si sanxhakbej në një zonë jo të largët të gadishullit Ballkanik.
Përvoja e 30 vjetëve të parë të shek. XV i kishte treguar Skënderbeut gadishmërinë e masave popullore për të luftuar, po i kishte treguar edhe se lufta e veçant e zotëruesve të ndryshëm feudal si edhe kryengritjes e popullore në krahinat e ndryshme veçmas, sado të fuqishme të kishin qenë, nuk ishin në gjendje të ndalnin pushtimin osman dhe të çlironin vendin. Po ashtu ishte bërë e qartë për Skënderbeun se sulltani nuk lejonte në asnjë mënyrë që zotërimet e Kastriotëve të mbeteshin të bashkuara qoftë në formën e një ziameti më veti në kuadrin e një Sanxhakut shqiptar, që ishte formuar më 1431.
Këto ishin rrethanat në të cilat u zhvillua ajo kthesë vendimtare dhe filloi ajo etapë e re më lartë në luftën kundër pushtimit osman dhe në gjithë historinë e Shqipërisë që lidhet me emrin dhe veprën e Skënderbeut. Kjo kthesë që zhvillohet më vitet 1433-1444, i ka rrënjët në kushtet objektive e subjektive të brendshme, por u favorizua edhe nga disa rrethana të jashtme.
Përparimi osman në viset qendrore të ballkanit drejt Danubit, pushtimi i tokave serbe më 1439, goditjet e njëpsanjëshme të Mbretërisë Hungareze, e detyruan të kalonte që nga v. 1442 në një politikë kundërsulmesh të fuqishme kundër osmanëve. Përfaqësues i kësaj politike u bë Janosh Huniadi, i cili pas Skënderbeut u bë një nga figurat më aktive të luftës antiosmane. Nën udhëheqjen e tij, një ushtri hungareze në vjeshtë të vitit 1443 kaloi Danubin. Për t'i siguruar asaj mbështetje në këto vise, u zhvillua një veprimtari e gjallë diplomatike, në të cilën u përfshi edhe Shqipëria. Në dritën e të dhënave duhet të mendohet se edhe Skënderbeu ishte në dijeni të saj që po përgatitej, ndonëse emri i tij nuk përmendet. Qëndrimi i Skënderbeut në betejën e Nishit në ditët e para të nëntorit 1443, ku forcat osmane pësuan disfatë, nuk ishte një veprim i lindur spontanisht, por rezultat i një plani të paramenduar. Në këtë ndeshje në të cilat mori pjesë me repartet e veta si gjith sanxhakbejt e tjerë, Skënderbeu u tërhoq me forcat shqiptare që kishte me vete, ose që mundi të mblidhte. I pajisur me një ferman që ia mori me forcë, siç na thonë shumë burime, sekretarit të vulës së Bejlerbeut, me shpejtësi të rrufeshme Skënderbeu mori rrugën e kthimit për në atdhe, rrugën e kryengritjes së hapur kundër sulltanit.
Gjithçka varej tani nga vendosmëria dhe shpejtësia e veprimit, për të ngritur në këmbë masat, për të zënë në befasi garnizonet e armikut, për t'u marrë atyre kalatë, pikëmbështetjet e tyre të fuqishme në të katërt anët e vendit. Faktori vendimtarë që e lehtësoi planin e Skënderbeut ishte përgjigja që e gjeti që në hapat e parë ky veprim në tokat shqiptare. Mobilizimi masiv që i forcave që filloi së pari në Dibër dhe erdhi duke u zgjeruar prej andej valë valë në gjith vendin, ishte prova se këtu ishte fjala për një veprim që u kthye brenda pak kohe në një kryengritje të përgjithshme. Në këtë gjenin shprhje aspiratat dhe interesat e shtresave më të gjera të shoqërisë shqiptare - të masave fshatare mbi të cilat rëndonte prej kohësh pesha kryesore e sundimit të huaj, por edhe të asaj pjese të klasës feudale që ishte shpronësuar tashmë ose në rrezik të shpronësohej me zgjerimin e mëtejshëm të pushtimit osman. Në muajt e parë të kthimit, Skënderbeu zhvilloi një veprimtari të ethshme, të palodhshme dhe vendimtare deri në skajet më të largëta. Brenda tre muajsh u morën kalatë e mëdha dhe u çlirua principata e Kastriotëve si dhe pjesa më e madhe e trevave shqiptare prej viseve në veri të matit deri në Dibër, Rekë e Polog, deri në Çermenikë e Malet e Mokrës, në krahinat midis luginës së epërme të Devollit e Semanit. Bashkë me viset deri atëherë të papushtuara në Veri-Lindje të Drinit si dhe në Kosovë, këto zona përbënin pjesën kryesore të trojeve të banuar prej shqiptarëve..
Se sa lartë e çmonte Skënderbeu gadishmërinë luftarake të masave popullore, sipsa Barletit, në çastet solemne kur në kështjellën e Krujës së çliruar, më 28 nëntor 1553 u ngrit përsëri flamuri i Kastriotëve me shqiponjën e zezë dykrenore me fushë të kuqe, që u bë tani e tutje flamuri hiostorik i luftëtarëve për liri i popullit shqipëtarë: "Lirinë nuk jua solla unë, por e gjeta këtu në mes tuaj...armët nuk ua ngjesha unë, por ju gjeta të armatosur, lirinë e kishit kudo, në krahror, në ballë, në shpatë, në hushtat!"
Duke nxjerrë mësime nga përvoja e dhjetra vjetësh luftimesh e dështimesh në planin shqiptar dhe ndërkombëtar dhe duke u përgatitur për të ardhmen, Skënderbeu vuri tani në jetë përfundimin e madh, që u bë guri themeltarë i gjith veprimtarisë së tij si burrë shteti dhe udhëheqës ushtarak në vitet e ardhme, se pa kapërcyer pozitat e vjteruara politike të përçarjes së vendit në një varg zotërimesh të veçanta, pa krijuar një bazë politike-ushtarake të organizuar e të qëndrueshme, pa bashkërenditur veprimet e brendshme me lëvizjet antiosmane që organizoheshin në plan të jashtëm, lufta nuk do të kishte perspektivën e fitores. Ishte merita e madhe e Skënderbeut që u bë shprehësi dhe zbatuesi i qartë, më i ndërgjegjshëm dhe i vendosur i kësaj domosdoshmërie që impononte situata objektive.

Pas fitoreve të para të viteve 1443-1444 filluan gjithnjë e më të forta kundërgoditjet e ushtrive osmane, në të cilat niseshin nga bazat e tyre të mëdha në portat e trojeve shqiptare, në Ohër, Manastir, Kostur e Shkup me forca gjithnjë e më të mëdha, me ekspedita të organizuara vit për vit me një rregullsi të paramenduar, në kohën e mbjelljeve e të korrave, për të shterrur forcat njerëzore dhe mundësitë ekonomike të
vendit.



Detyrës më urgjente së vendit, i shërbeu thirrja e Kuvendit në Lezhë (2.3.1444) dhe themelimi i një besëlidhjeje të sundimtarëve shqiptarë si organ politik dhe krijimi i një arke lufte për të mbajtur ushtrinë e përbashkët të Lidhjes.
Me autoritetin e vet si udhëheqës i kryengritjes së përgjithshme dhe nismëtar i mbledhjes, si përfaqsues i njërës nga principatat më të rëndësishme të vendit nga pikëpamja politike dhe ushtarake-ekonomike, Skënderbeu mundi t'u imponohej sundimtarëve feudal dhe përfaqsuesve të krahinave të vetëqeverisura për të kapërcyer divergjencat që kishin midis tyre. Lidhja e Lezhës u bë kështu i pari bashkim politik në shkallë mbarshqiptare që njihet në historinë e Shqipërisë. Skënderbeu u zgjodh kryetar i Lidhjes dhe Komandant i saj i përgjithshëm. Nën udhëheqjen e Skënderbeut ushtria që ai organizoi, kaliti e komandoi, u bë një armë e fuqishme tejet e shkathët për mbrojtjen e vendit. Tokat shqiptare për më se 25 vjet mundën t'u bënin ballë vërshimeve të njëpasnjëshme, betejave masive, bllokadave dhe rrethimeve që organizuan Murati II dhe i biri Mehmeti II, të mbiquajtur "pushtues të botëve", për të zhdukur këtë vatër qëndrese e front të ri që u hap në brinjën e tyre perëndimore, në një kohë kur vëmendja e osmanëve ishte drejtuar parasegjithash drejt Veriut, Danubit. Në Shqipëri dështoi politika e tyre e frikësimit, e mbështetur në epërsinë numerike dhe të armatimit.
Duke shfrytëzuar veçoritë e terrenit shqiptar, luftën tradicionale popullore dhe duke e kombinuar si mjeshtër i artit luftarak me operacione të mëdha strategjike-taktike dhe ndeshje frontale, Skënderbeu kundërshtarin e lodhur me pusi e kurthe, alarme e shqetësime të vazhdueshme, e godiste me sulme të fuqishme e të befasishme dhe e shkatërronte përfundimisht. Me këtë strategji të mbrojtjes aktive, me parimin "mbrohu duke sulmuar", ai arriti rezultatet të shkëlqyera me një ushtri relativisht të vogël, duke vënë në jetë parimin e tij "se kush nuk është në gjendje ta mundë armikun me një ushtri pre 10-12000 vetash, nuk do të mundë ta bënte këtë as edhe me një ushtri shumëfish më të madhe". Kjo ushtri bashkonte vrullin e një ushtrie popullore me përvojën e reparteve të zgjedhura, të specializuara për detyra të veçanta të një ushtrie të qëndrueshme, të rroguar, me komandant të dalë nga radhët e popullit që u rritën e u kalitën bashkë me ushtrinë nën komandën e Skënderbeut.

Me këto forca komanda shqiptare arriti të fitonte dhjetëra beteja kundër ushtrive kufitare osmane. Fushat e Pologut, të Dibrës, të Ohrit e të Domosdovës, grykat dhe luginat e Drinit e Shkumbinit sidomos në vitet 1444-48, 1450-56, 1462-65, fushat e Ujit të Bardhë (1457), të Livadit pran Ohrit (1462), të Vajkalit (1465) etj. u bënë sheh disfatash të ushtrive të rëndësishme osmane.
Me këto koncepte taktike-strategjike Skënderbeu arriti të prapste e të thyente edhe forcat kolosale të ushtrive perandorake të llogaritura në mbi 100 000 veta, që erdhën me Muratin në krye për rrethimin e Sfetigradit (1448) dhe të Krujës (1450), si dhe Mehmetin e II për rrethimin e dytë e të tretë të saj më 1466-1467.
Taktika e shkatrimit sistematik të vendit, masakrat masive të zbatuara sidomos, nga Mehmeti II (në Çidhën u vranë më 1467 mëse 10 000 pleq, gra e fëmijë), nxitja e lëkundjeve dhe konflikteve midis anëtarëve të Lidhjes Shqiptare nuk mundën të përçanin bashkimin e Skënderbeun në krye. Këto momente krikite udhëheqësi i luftës mundi t'i përballonte me sukses, sepse kishte mbështetjen masive të qëndrueshme nga ana e shtresave të gjera sidomos të fashatarësisë, që shihnin në luftën konsekuente të udhëhequr nga Skënderbeu rrugën më të efektshme për të përballuar rrjedhimet shkatrimtare të luftës. Uniteti politik dhe ai ushtarak kushtëzonin njëri-tjetrin. Kryetari dhe komandanti i Lidhjes së Lezhës, i cili në një fazë të parë nuk kishte qenë veçse "një i parë midis të barabartëve", u detyrua tani të ndërhynte kur qe nevoja, në interes të luftës së përbashkët, në zotërimet e aleatëve të tij, duke cenuar autonominë e tyre, çka çoi, sidomos në vitet 50, në konfliktet me Arianitët, Muzakët, Dukagjinët, ndonëse ishin të lidhur me lidhje farefisnie me Kastriotët, madje midis vet këtyreve, konfliktet që shkuan deri në tradhëti (M. Golemi 1456, Hamza Kastrioti 1457 etj.). Këto rrethana e detyruan Skëndebeun të merrte masa energjike madje duke vënë dorë mbi tokat e tyre dhe duke marrë masa shtrëngimi, deri edhe dënimi me vdekje.
Me një evolucion të brendshëm, besëlidhja e sundimtarëve shqiptar filloi të kthehej në një aparat shtetëror, në një shtet të përqëndruar, që kishte si bërthamë zotërimet e Kastriotëve. Në gjirin e klasës sunduese, në këto kushte, pozita kryesore në aparatin politik-shtetëror e ushtarak kaluan kryesisht në duart e feudalëve të vegjël, të cilët qëndronin besnikërisht prapa përfaqsuesit të pushtetit qendror. Që nga fundi i viteve 50, në vartësinë e këtij shteti hynë edhe zotrimet e një vargu sunduesish që ishin përpjekur të ruanin pozitën e vet duke kërkuar mbështetje në forca të jashtme.
Formimi i këtij shteti ishte një hap i rëndësishëm për bashkimin politik të shqiptarëve, edhe pse nuk përfshinte gjith trojet shqiptare; jashtë tij mbeteshin viset në Jug të vijës Seman-Vjosë ku prapa krahëve të osmanëve gjendeshin një varg zonash të lira që përbënin vatra qëndrese, pjesë të luftës së përgjithshme. Principata e Kastriotëve nën sundimin e Skënderbeut përfshiu kështu në një shtet politikisht të pavarur pjesën më të madhe të trojeve shqiptare të papushtuara nga osmanët. Duke iu referuar historisë Skënderbeu deklaronte veten si pasardhës e vazhdues i veprës së bashkimit politik, që kishin ndërmarrë në fund të shek. XIV sundimtarët nga dinastia e Balshajve.
Fuqizimi dhe konsolidimi i shtetit të përqëndruar shqiptar e bëri atë një faktor politik e ushtarak të rëndësishëm aktiv edhe në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Lufta që zhvillohej në Shqipëri ishte pjesë e asaj lufte për liri me të cilën popujt e Evropës Jug-Lindore, e midis tyre në rradhë të parë shqiptarët, duke gozhduar forca të mëdha në trojet e tyre u bënë një ledh mbrojtës kundër vërshimit shkatërrues të agresionit, i cili vinte në rrezik fatet e qytetërimit evropian në përgjithsi.
Për Skënderbeun ishte e qartë se një nga kushtet ndihmëse për zhvillimin e luftës antiosmane në Shqipëri ishte bashkëpunimi me forcat e jashtme, të interesuara për t'iu kundërvënë vërshimit osman. Që më 1443-44 e më tej 1448-56 Skënderbeu krijoi lidhje me Huniadin për të arritur një front të përbashkët në Kosovë, dhe për t'i ndihmuar forcat hungareze që luftonin në Belgrad. Nuk mungonin poashtu lidhje bashkëpunimi me sundimtarët e fundit ballkanas, mbretin e Bosnjës, despotët e Sërbisë dhe të Artës, me kryepeshkopin e Ohrit, të cilët qenë në fakt ata më të interesuar të përfitonin nga lufta që zhvillohej në Shqipëri. Vëmndje u kushtoi Skënderbeu sidomos përpjekjeve për të tërhequr në një bashkëpunim efektiv shtetet perëndimore më të afërta - Republikën e Venedikut, Mbretërinë e Napolit, Papatin e Romës, duke llogaritur se ishte vet interesi i këtare shteteve që të ndihmonin aktivisht, materialisht e ushtarakisht luftën në Shqipëri për të siguruar krahët nga sulmet osmane prej Ballkanit. Por këto shtete synonin vetëm të përfitonin nga lufta e popujve ballkanas, duke ua lënë atyre gjithë barrën e duke i përcjellë me fjalë të mira e urime. Republika e Venedikut i trembej përforcimit të Lidhjes Shqiptare e të pozitës së Skënderbeut që mundë të vinte në rrezik zotërimet e saj në Shqipëri. Ajo bëri kundër Skënderbeut një luftë të fshehtë që synonte vrasjen e tij dhe përçarjen e Lidhjes dhe arriti deri në luftën e hapur në dy fronte, të kombinuar nga osmanët më 1445. Edhe kur Republika hyri në luftë me sulltanët më 1463 dhe u lidh me marrëveshje me Skënderbeun dhe Hungarinë, ajo e konsideronte luftën në Shqipëri vetëm si një aksion për të lehtësuar frontin e saj në Peloponez. Skënderbeu i dënoi ashpër këto qëndrime sidomos në situatën e vështirë të rrethimit II e III të Krujës (1466-1467), duke deklaruar se "nuk kishte besuar që mundë të ekzistonte një shpirtligësi e tillë siç e treguan këta priftërinjë" dhe se "duhej luftuar më tepër kundër këtyre se kundër turqve". Edhe Mbretëria e Napolit ishte e interesuar t'ia hapte rrugën ekspansionist të saj drejt Mesdheut Lindor, me anë traktatesh të lidhur me një varg sundimtarësh ballkanas, me traktatin e Gaetës të përfunduar më 1451 me Skënderbeun, Alfonsi i V i Argonisë i premtonte sundimtarit shqiptar ndihmëm ushtarake financiare kundër osmanëve, ndërsa Skënderbeu po të plotësohej ky kusht do të njihte Alfonsin si kryezot, me cilësinë e vasalit për tokat që do të çliroheshin me forca të përbashkëta. Ky bashkëpunim që nuk cenonte politikën e pavarur të Skënderbeut pa u realizuar; lufta që synonte Skënderbeu kërkonte një angazhim tërësor të forcave që Alfonsi s'kishte ndërmend ta bënte.
Një orvatje të dytë për të angazhuar Napolin dhe aleatët e tij, Milanon, Papatin, në një aksion të përbashkët kundër osmanëve, bëri Skënderbeu në vitet 1460-62 me ekspeditën ushtarake në ndihmë të Ferdinandit kundër banorëve kryengritës në Italinë e Jugut, duke treguar qartë, siç ishte qëllimi itij, vlerën luftarake të forcave shqiptare për atë aksion. Në mendimin politik të njerëzve më të qartë të kohës po bëhej gjithnjë e më e dukshme rëndësia e Shqipërisë si kryeurë për kalimin e osmanëve drejt Perëndimit. Invazioni i Evropës është i sigurtë, shkruante në këtë kohë një ushtarak anglez, sepse s'ka fuqi që mundë të bëjë rezistencë po të bjerë kështjella shqiptare". Ndërgjegjja për funksionin evropian të luftës së shqiptarëve gjeti shprehje në planet që u hartuan në konferencën e disa shteteve evropiane në Mantova më 1458 si dhe më vonë më 1464, kur u hodh ideja për një front të gjerë politik e ushtarak antiosman, që do të përfshinte Burgonjën e disa shtete kryesore italiane, Shqipërinë dhe Hungarinë si dhe kundërshtarët e Mehmetit II në Azi. Por politika dritëshkurtër veçanërisht e shteteve italiane bëri që të dështonin këto plane. Për këtë fuksion evropian të luftës së shqiptarëve ishte i ndërgjegjshëm vetë Skënderbeu kur i deklaronte një princi italian se "po të mos ishte lufta jonë, ato vende që thoni se janë tuajat, do të kishin rënë prej kohësh në duart e turqve". Skënderbeu vdiq i sëmurë në Lezhë, ku do të organizohej një kuvend i krerëve shqiptarë, dhe u varros po aty.
Personaliteti i Skënderbeut si burrë shteti, strateg e mjeshtër i artit luftarak dallonte me tiparet e veta karakteristike nga princërit feudal bashkëkohës të Perëndimit. Luftëtarë i thjesht midis luftëtarëve, ai luftonet me "mëngë të shpërvjelura", në krye të një kalorësie që vepronte me shpejtësi të jashtëzakonshme në krahasim me ushtritë e rënda feudale, bartës i një emri me famë.

Ali Pashe Tepelena,


Luani i Janines

Shekulli i XVIII i gjeti trevat Shqiptare ne nje kohe atonomie te theksuar nga pushteti Osman i Stambollit dhe pa nje fuqizim te madh te bejlereve dhe pashallareve Shqiptare ne qeverisjen e tyre ne Shqiperi. Shqiptaret qe tashme kishin krijuar ne Stamboll lidhje te forta politike, krijuan edhe ne Shqiperi baza te forta autonomie, ku familje te ndryshme Shqiptare, si ato te Vlorajve, Velebishtajve, Ngurzajve etj filluan qe te bejne nje politike autonome nga Stambolli. Shekulli i XVIII pa ne Shqiperine e Jugut qytetin e Janines qe te marre rrolin e kryeqytetit te Shqiperise ku lojerat politike mes pashallareve Shqiptare u zhvillonin, ne kete qytet qe ishte nder me kozmopolitanet dhe me i zhvilluari ne te gjithe Ballkanin. Grindjet e Pashallareve Shqiptare per kontrollin e Janines, arriten pike vendimtare te tyre, kur Janina ra ne duar te Pashait Mehmet Karakushi ku morri tipare te nje pashalleku dhe u shkeput nga sanxhaku i Terhalles. Vdekja e Mehmet Pashes, e la qytetin e Janines ne vakum, te cilin e shfrytezoi Ali Tepelena, qe u mbiquajt ‘Asllan’ apo Luani i Janines, dhe qe me pas morri edhe titullin Pasha. Ali Pashe Tepelena, personi qe aq shume preku penen e orientalisteve Evropjane, coi inspiratat e Shqiptareve, u be sebep i fitores se Grekerve, dhe qe aq shume shqetesoi Sulltanet e Stambollit.






Karriera

Nuk asnje dyshim se figura me e rendesishme dhe me e famshme e historiografise Shqiptare neper kohera eshte figura e Ali Pashe Tepelenes, Pashait Shqiptar, sundues te Shqiperise se Mesme dhe Jugore, te fundshekullit te 18 deri me 1822.

Ali Pashe Tepelena qe mendohet te kete lindur diku mes intervalit te 1740 deri me 1750, ishte bir i nje familje aristokrate Shqiptare nga Tepelena. Gjyshi i Ali Pashes i qujatur Mukhtar, ishte nje komandant i zoti ne ushtrine Osmane, gje te cilen ai e pati treguar ne rrethimin e Korfuzit me 1716. I jati i Mukhtarit, Mucoja (apo Mustafai) ka qene Be nga Gjirokastra dhe besohet te kete qene muteselim(nen-guvernator) i nahijes se Tepelenes qytet qe ishte pjese e Sanxhakut (rrethit) te Vlores.

Mukhtari, gjyshi i Aliut si Be qe ishte, kishte nen kontrollin e tij prona dhe ushtare te shumte. Me vdekjen e Mukhtarit, titulli i Beut dhe pronat e Mukhtarit i kaluan te jatit te Aliut, Veliut. Gjate nje sherr qe Veliu i jati i Aliut pati me kusheririn e tij te pare, Islam Beun qe ishte edhe mutessarrifi Delvines, coi ne vrasjen e Islamit nga Veliu me 1759, gje qe coi Porten e Larte (ne Stamboll) qe pas 3 vitesh ta caktoje Veliun si mutessarrifi Delvines.

Ali Pasha qe u lind ne kete rreth aristokratik Shqiptar qe nje raport ndaj Hapsubrgeve te 1783 permendet se familja e Aliut ishte “familja me nobel e Toskeve te te gjithe Epirit” nuk pati fat qe te gezoje shume. Ne moshen 10 vjecare vdekja e babait te Aliut e coi familjen e tij qe te gjendet e vetme ne mes te kater rrugeve, te braktisur dhe varferuar. Familjes se mbetur pa burre te Aliut, armiqte e te atit te tij filluan qe ti benin lloj-lloj poshtersishe. Per kete arsye, e ema e Aliut, Hankoja qe rridhte nga fshati i Konices, tashme u detyrua qe te marre rrolin e burrereshes ne familje dhe u mundua qe te mbronte nderin dhe pronat e saja nga armiqte e te shoqit. Por ne nje konfrontimet qe ajo pati me bandat e Kardhiqioteve dhe Harmoveve, ajo ra viktime e pabesise se Kardhiqioteve q