Festat dhe këngët e motmotit

Të nderuar forumist. Po e hapi këtë temë për të shkembyer mes nesh mendime dhe ne te njejten kohe te mesojm me shume nga njeri tjetri per festat e motmotit që edhe sot festohen nga te moshuarit ne shumë vise tona shqiptare.
Po i permendi disa dhe antaret tjere mund te shtojne edhe festa tjera poashtu edhe kenge e rite.

Disa nga ato festa janë; Shën Gjergji, Vangjelizmi (Nevruzi) etj.

Jepni mendimin tuaj për këtë temë.

Pergezime per temen Arta teme shume e mire ,personlishet une nuk kam njohuri per asnje feste vetem atyre kombetar siç eshte Dita e Flamurit ,ditlindja e Skenderbaut ,etj etj ,sa per keta festa te motmotit nuk kam njohuri (Personalish) kurre ne jete nuk i kam festuar ,por deshira eshte t'i dije per gjithe keta festa te vitit ,jam kurioze te dije ''adetet'' se ç'fare duhet te bere ne keta festa tradicionale.


Festen e Dita e veres e kuptova ...por ..!
Jam kurioz te dij per keta festat e Shën Gjergjit dhe Vangjelizmit.

1.-Festa e Shën Gjergji-it eshte fest shqiptare?
Dhe historikishte ju lutem kush ka njohuri te na tregoje ,nga i ka rrenjet kjo fest e Shën Gjergjit.?


2.- Festa e Vangjelizmit per here te pare e lexoj ne jete nese ka mundei te me spjegoni kurre eshte kjo feste, ne cilen date ,dhe ç'fare duhet te bere ne kete fest ,dhe historikishte nga i ka rrenjete kjo feste.!?

Temë shumë e mirë Arta për të diskutuar dhe mësuar nga njëri tjetri për këto festa.

Shën Gjergji dhe Shën Mitri (Shmitri që e përdorin në popull)janë heronjë kalendarik që rrënjët e tyre janë nga Paganizmi dhe si më të shenjta tek shqiptarët dhe në popull ende përdoren sidomos nga të moshuarit...

Shëngjergji është dita e parë e verës, kurse Shën Mitri dita e parë e dimrit.

Kurse Festa e Nevruzit shënon fillimin e vitit të ri.

Ka ende festa tjera si ato të hashureve, Shën Kollit, darka e Lamës etj etj...

Tem shum e mir pergezime

Po ashtu edhe une di edhe kam njohuri per keto festa edhe mund te them se i festojm per gjdo vit ashtu sic i kan festuar edhe te paret tane ,ndonje histori te thell nuk di po ashtu si prinderit e mij qei kan festuar i fesotjm edhe ne

festa tjera qe fesothen per gjdo vit esht edhe Bajrami i Madhe edhe I Vogel e per keto besoj qe e dini si shkojn adetet

Teme shume interesante dhe shume e mire si tha edhe gurbetqarja.
Neser me 6 maj eshte Shen Gjergji dhe mbaj mend se per kete feste duhet me i zi disa veze por edhe me marrun dege me gjethe sidomos nga shelnjet dhe heret ne mengjes me i sterpike antaret e familjes qe viti te i shkoje mbare dhe te behen te forte.

I falendëroj të gjithë anëtarët që postuan në këtë temë .Në vazhdim do të sjell disa materiale kushtuar këtyre festave dhe zanafillës së tyre .


Qysh në kohën kur njeriu primitiv nuk ishte në gjendje të spjegoi dukuritë natyrore ,u mveshi atyre cilsi te botës njerzore prej stadit të animizmit dhe magjisë dhe krijoi një sërë ceremonishë që u lidhën me jetën e përditshme dhe sistemin ekonomik të njeriut primitiv.Ky sistem ishte kryesisht i lidhur me jetën blegtorale dhe atë bujqësore .Ai ishte i shtërnguar të kërkoj hirin e fuqive të panjohura të natyrës dhe bëri ca ceremoni rituale në mënyrë që t'i përfitoj ato. Për atë ishte me rëndësi momenti i përtrirjes së fuqisë së diellit [ më 25 dhjetor], rilindja e natyrës në pranverë ,ardhja e verës, vjeshtes e i dimrit, sepse me këto stinë ishte i lidhur fati i bagëtisë i të mbjellave, pra edhe vete fati i njeriut i cili varej nga keto në përgjithësi. Pikërisht për këte njeriu shumë ceremoni i lidhi me disa data të caktuara të stinëve të vitit. Këto ceremoni me kalimin e kohës dhe me zhvillimin e shoqërisë njerzore e humbën kuptimin e tyre të parë dhe përfunduan në zakone që u ruajtën shekuj me radhë, sidomos në shtresat me ekonomi të pazhvilluak, ku në ndërkohë u përzien edhe elemente të reja të feve monoteiste -kristianizmit dhe islamizmit. Sidomos kristianizmi ka ndikuar shumë në ndrrimin e kuptimit të riteve agrarebujqësore. Ato rite me origjinë pagane, është përpjekur t'i zhdukë e t'i zëvendësoj me kremte fetare per te cilen gje ka marre masa të rrepta madje deri te djegja e njerëzve si heretikë. Në këtë mënyrë krishterimi një pjesë bukur të mire të riteve të vjetra ia ka dalë ti ndërroj e t'iu vesh rrobe të reja e t'i bëje festa të veta. Mirëpo edhe pse shumë nga këto festa i bëri të vetat nuk arriti ta mohoj atë ''fuqinë magjike '' dhe as vetë djallin, bile edhe vet kleri jo vetëm që i besoi kësaj fuqie magjike dhe magjistarve por luajti edhe vet rolin e magjistarit. Kjo ngjau në mesjetë në tërë evropën. Prandaj krishtlindjet nuk bijnë rastësisht në te njëtën ditë kur janë festuar festat pagane të kolendrave pra me 25 dhjetor.

Kolendrat [Krishtlindjet].-Janë festa më e madhe e motmotit dhe fillojnë me 24 dhjetor sipas kalendarit të sotëm ditën kur zë të përtrihet fuqia e diellit. Te ne shqiptarët këtë festë e njohim me dy emra ;olendra ndër tosk dhe Kullona te gegët Ndër shqiptarët e besimit katolik dhe ortodoksë për këtë festë gatuhen kuleç të cilët quhen kolendra ose kullona dhe u jipen njerzëve të shtëpisë e atyre që vijnë për vizitë e sidomos fëmijëve që shkojnë prej shtëpie në shtëpi duke kënduar;

Demë gura një kolendër
Kolendra kollzhek
nem moj bubo njëqind kuleç
edhe sot për shumë mot-
ci-ci kolendra

Kolendrat krishterimi i bëri festë te veten, sot ato festohen si krishtlindjet mirpo përsëri në to hasim shumë gjurme të paganizmit prandaj ndonjëherë e festojnë edhe shqiptarët muslimanë. Kështu bie fjala muslimanët e Shkodrës si ditë të kolendrave e festojnë ditën e parë që bie bore dhe e këndojnë këtë këngë;

O moj borë ,borë e re
mirë se na erdhe !
Që shkele këtu përdhe
edhe vendin e zbardhove
ti e ftoftë u e ngrohtë.

Ndërkaq këngë me elemente pagane me origjinë agrare që janë shënuar ne Shqipërinë e Veriut të Jugut në Kosovë lidhen kryesisht me kultin e hyjnisë së pjellorisë Këtë notë të fuqishme e hasim në çdo kolendër;

O kolendra melendra
mirëdita moj kadënë
mirë sot mirë mot
ashtu dalq për shumë motë!
Dil kadenë e shtëpisë
hap derën perendisë
nxirr kullakn' e zotërisë!
Dil moj dalç e bardhë
gjer mot me një dalë!
Dil moj dalë e kuqe
gjer mot me një nuse!

Eshtë zakon që natën e kolendrave i zoti i shtëpisë të vendos në zjarr një kërcu [cung] të madh -të ashtuquajtur Kërcyell i Kërshëndellave, të cilin sipas krahinave e quajnë me emra të ndryshëm si ; buzmi bujar në pjesën më të madhe të Shqipërisë,në Gjirokastër Kërcu ,në Himarë Busmë në Vlorë buzëm.Në qendër të kolendrave është sjellja e buzmit në shtepi vendosja e tij në vatër me të gjitha përkushtimet dhe flijimet ,me ushqime dhe pije dhe me veprimet magjike te bagëtia në lamë të drithit dhe te pemët .Kështu fjala vie në Kokdodë të Pukës naten e buzmit pasi i zoti i shtëpisë ka vendosur buzmin në vatër vijnë njerzit e shtëpisë dhe urojnë me zë të lartë ''Buzmi bujar'' ndërsa ai përgjigjet ; ''Mirë se erdhët ,me dhenë,me lopë ,me meshkuj me bereqet dhe me gjitha të mirat''shtrojnë sofren dhe pasi te vene mbi buze ngapak prej të gjitha gjellrave i zoti i shtëpisë i falet buzmit''Të falem Buzmi bujar''
Ndër shqiptarët e Gjirokastrës deri në ditë tona është ruajtur zakoni i kremtimit të Buzmit në natën e krishtlindjeve .Kështu në fshatin Ramoc është shënuar se në këtë natë të gjithë anëtarët e shtëpisë tubohen rreth tryezës me gjithë të mirat e sidomos me ''Bukët e krishtlindjes''Në ndërkohë dy meshkuj të shtëpisë i sjellin dy buzme [dru të gjatë nga një metër] të cilët i bartin horizontalisht në formë të lesës dhe në prag të derës i drejtohen të zotit të shtëpisë;

Oi zoti i shtëpisë,
çilja derën jabanxhisë!
Po vim me kambë të mar,
me buzëm me bujar.
............................
Po vimë për festë t'motmotit,
me të gjitha të mirat e zotit
me dhen e me dhi
me lopë e me ki,
me pasuni ,me shnet,
me dashni e lezet !
Kemi ardhë Natë e Buzmit,
me ba çef,m'u pa
sonte gatet dita
sa kcen gjeli tra m'tra!
Këtyre të thirrurave u përgjigjet i zoti i shtëpisë

Mirë se u bie nata e sontit
për këtë festë të motmotit
mirë se vini ,ore dai
çka u don goja me hangër ,me pi!

Pastaj buzmet i vënë mbi vatër dhe në skajet e tyre varin pasul të zier djath e bylmete të tjera.

Viti i ri-është një tjetër festë pagane ,të cilën krishterimi u përpoq gjithashtu ta bëjë festë të veten dhe e pagëzoi Festa e Shën Vasilit.Këte festë ndër lokalitete të ndryshme e kremtojnë në mënyra të lloj-llojshme Kështu për shembull në Kalabri ndezin zjarr dhe rrinë e bisedojnë rreth tij tërë natën.Në Zagori ,për festën e Vitit të ri,gatuajnë byrek dhe e ndajnë pjesë-pjesë për secilin njeri dhe secilën kafshë .Në byrek e fusin një pare metalike dhe kush e gjen besohet se do të ketë fat gjatë tërë vitit dhe do t'i shkojnë punët mbarë .Kur e çojnë sofren atje ja thonë këngës;

Rëndë ,rëndë bereçeti,
buroftë ,si ujë deti
si ullin si mullin ,
si ujtë e bekuar ,
për shumë mot gëzuar!

Edhe në këtë krahinë zjarrin e lënë të ndezur gjithë natën dhe të nesermen me një janar ,fëmijët ose femra më e re [nusja]merr ujë në krua dhe i përshëndet të pranishmit ;Viti i mbarë dhe i gëzuar!,ndërsa ata i përgjigjen ;Gëzuar qofsh ! dhe e gostitin .Në rrethin e Përmetit për këtë festë gatuajnë byrek me sheqer ,ndërsa para darke të gjithë antarët e familjes shkojnë duke rrokur dyert shtallat e sidomos hambarët e shtëpisë e duke kënduar;

O lek ,bolek,
plot me jetë e shëndet ,
plot me bukë e bereqet,
me hambar e me qilarë,
me nuse e djem gëzuar!

Këto ndërmarrje magjike,në fillim të vitit kalendarik ,që i hasim edhe në festat tjera të motmotit ,janë të lidhura me interesat e bujkut e të blegtorit,për sigurimin e të ardhurave më të pasura bujqësore dhe për shëndet të mirë gjatë tërë vitit.Këngët e Vitit të ri,tani janë fort të rralla psh;

Ngjitu kenka i shej ,shej mirë ,
kali kambë bardhë
vithja e prarueme ,
zoti narkueme ,
a po del, a po shkojmë?

Këto vjersha i këndojnë fëmija ,ditët e motmotit të ri derë për derë tue lyp të fala prej zojës së shtëpisë .

Vangjelizmoi [Nevruzi]-është festë që bie me 25 mars sipas kalendarit të ri dhe me 12 mars sipas atij allaturka.Edhe kjo është një festë e pranverës që karakterizohet nga zakonet e mbetura për mbrojtjen e bagëtisë dhe të të lashtave nga dëmtuesit pranverorë .Kështu plakat u lidhin ''namati''gojën bishave ;ujkut ,dhelprës e sidomos gjarpërinjëve -rrëshqenësve.Fëmijë duke rrahur teneqe të ndryshme nëpër ara ,vreshta ,kopshtije ,livadhe e pranë gardhiqeve,i trembin me krisma e me zhurma shtërpinjët dhe organizmat e tjera te dëmshme .Ritet e tilla shoqëroheshin me këngë të rastit ;

Ikni gjarpenj,ikni shtërpënj
se vjen ivangjelizmoi
pa ju vret ,e pa ju pret
me kordhë dhe me dyfek .

është interesant se në këtë ditë në Përmet të gjithë djemët hyjnë nëpër katoj ,ahure dhe në vendet tjera të errëta të shtëpisë ,u bijnë zileve dhe e këndojnë një këngë të tillë ;

Hum hum ,badërhum
ikni ikni o gjarpërinj
se erdhi Vangjelizmoi
pa u vret pa u pret
e u hedh në përrua
t'u han qen e langua..

Ndër musliman Vangjelizmoi është bërë Nevruz dhe është e vetmja festë e motmotit që ka ndërruar emrin .Për Nevruz bëhen pothuajse të gjitha zakonet e Vangjelizmoit ,por edhe zakone të tjera .Në Polis të Elbasanit e kanë zakon që të mos mbjellin para se të kaloj Nevruzi.Në disa vende rrijnë tri ditë pa punuar madje nuk gatuajnë as përgatitin gjellëra .

Llazoret -Shënojnë në thelb një të kremte pranverore me karakter pagan e cila më vonë nën ndikimin e krishterizmit përfaqson mrekullirat e krishtit në lidhje me gjoja ,ringjalljen e Shën Lazërit .Si e tillë kjo festë kremtohet një javë para pashkëve që bien me 18 prill te katolikët dhe me 25 te ortodoksët .Emrin llazore e marrin edhe vajzat e djemtë të prirë nga''Lazari'' të cilin e personifikon një burrë me shkop në dorë kur shkojnë shtëpi me shtëpi dhe me q'rast lozin e këndojnë për mbarvajtjen e familjespërkatëse;

Llaxoret te dera
dil se po vjen vera!
Llaxore.llaxoriska
due venë që t'ban laraska!

Në këngët e llazoreve zakonisht vërejmë urime për bollëk e mbarvajtje të ekonomisë .

Arta te flemenderoj per gjithe keta te dhena ne kete teme Respekt.

Ju faleminderit për përkrahjen Beton dhe Sofra.

Në vazhdimin e kësaj teme do të shkruaj edhe për disa festa të tjera që njihen në popull dhe festohen me kënaqësi edhe sot në shumë treva shqiptare .

Dita e verës-Krahas me atë të Shën Gjergjit te shqiptarët paraqet kremten më të rëndësishme .Ajo festohet me 1 mars ose me 14 mars por ndodh që nëdisa vende të festohet edhe ndonjë ditë tjetër Edhe në këtë festë gjejmë urimet për mbarsi bollëk ,shtim të fisit shëndet e të tjera .Megjithatë kjo festë karakterizohet sidomos nga dy gjëra ;1] në këtë ditë njerzit kujdesen t'i largojnë të ligat që sjell koha e nxehtë , të mbrohen prej të ligave ,të imunizohen .Këtë e bëjnë me masa magjike dhe 2]i kërkojnë të gjitha të mirat që i sjell stina e
dhe që simbolizon me rilindjen e natyrës rininë e bardhë dhe të kuqe ,të shkathte dhe të shëndosh të fortë ,dashurinë ëmbëlsirën e gëzimin e jetës.
Ja disa nga zakonet me te përhapura të kësaj feste në popullin tonë ,shtëpia hijeshohet me degë të gjelbra .Njerzit ngrihen heret që të mos i ze dielli në shtrat,shkojnë e lahen në përrua ,ku gjoja i lënë të ligat dhe i marrin të mirat .Stërpikin shtëpinë dhe bagëtinë me ujë të freskët me qëllim spastrimi .
Bëjnë zjarre të mëdhenjë nëpër oborre dhe kërcejnë rreth tij ose përmbi të po me qëllim spastrimi dhe këndojnë këngë të rastit si kjo e shënuar në rrethin e Junikut;
Timi u çoftë përpjetë .
t'tan kofshim mirë me shnet!
Timi u çoftë edhe ma përpjet,
shpia jonë koft mirë me shnet!
Timi u hapt nëpër tokë
baçicës i shkofshin mirë lopt!
Dikur kjo festë ka qenë shumë e përhapur te shqiptarët.Tani ajo festohet me kënaqsi të madhe nga fëmijët ,të cilët këtë ditë lidhin në qafë dhe në duar ''verore'' ose ''laramana'' dhe e provojnë fatin e tyre .Kur vijnë dallandyshet ata i varin penjet neper dega trandafili ose ndonje peme dhe këndojnë ;
Dallandyshe bisht gërsherë
na këtë gajtan të gjerë
hidhe në det
bjem dhjet okë shëndet
Mëngjesin e ditës së verës nëna u jep fëmijve ëmbëlsira dhe i uron ;'' Qofshi të ëmbël si sheqeri e të bardhë si veja '' .Nusja e re merr në dorë pak bukë me një ve dhe vere dhe shëtit nëpër oborr duke përsëritur ;''Qofsha e bardhë si veja dhe e kuqe si vena''!Në mëngjez kur lahen ne përrua marrin në gojëujë e gur dhe thonë ''Të jemi të fortë si guri!'' Kur kthehen në shtëpi thonë ''Mirëmëngjes'' dhe kur i pyesin ''Me se na erdhët ?'' ata përgjigjen ''me shëndet e bereqet'
Shumica e këtyre riteve janë shoqëruar edhe me këngë të rastit .Ato kanë afërsi shumë të madhe me këngët e riteve të tjera periodike ,ja një këngë tjetër që e këndonin fëmijëtduke shkuar shtëpi më shtëpi ;
Moj zonjë e uruar
fle apo je zgjuar ?
Hidhi llos derës
se erdh dita e verës!
Ngreu nuse e hap qilar
ti gostit këta beqarë !

ose

Peksime moj peksime
as na nxiier një kokërr ve
ashtu dalë mot me ne !
Mot me ne gëzuar
me djem të martuar!
Sa lule ka kjo thanë
aq djem ,aq stopanë!
Sa lule kjo qershi
aq djem -foshnjëri!
Sa lesh -me tre desh ,
aq bereqet të kesh !
Ndër këngët e ditës së verës spikat edhe elementi poetik që është shfaqje e ndjenjave të drejtpërdrejta të blegtorit dhe bujkut ndaj verës që sipas tyre është sinonim i jetës .

Shën Gjergji- është ndër festat më të mëdha popullore ,kjo festohej jo vetëm te shqiptarët poredhe te shumë popuj të tjerë .Në disa vise festa bie me 23 prill kurse në vise tjera me 6 maj .Në këtë ditë kremteje në Jug të Shqipërisë bëhet një panair i madh .Fëmijët venë kurora shelgu në kokë që të mos iu dhemb koka .Ritet dhe këngët që këndohen për Shën Gjergj ndjellin pjellori dhe shëndet .Shtëpitë ,ahuret vathet tpini e të tjera stolisen me gjelbërim .Në mbrëmje në të shtruar hidhen lule e gjelbrime dhe flihet mbi to .Ditën e Shën Gjergjit prehen kurbana -zakonisht qengja dhe hahet përshesh me qumsht .Në krahinën e Kolonjës gjersa fëmijët lozin në fusha të mëdhenjët e urojnë njëti -tjetrin 'Nga mot gëzuar Shën Gjergjin''! Ndërsa gratë i nxjerrin teshat nga arka dhe i shtrijnë në diell.Në këtë lokalitet këndojnë;

I Shën Gjergj ta kem mallë
more i Shën Gjergj !
Për një lugëz me dhallë !

Në Përmet këndohen këngë me karakter blegtoral;

Kjo ditë s'vjen nga herë,
po në motmot njëherë ,
na zëntë të gëzuar
dhe duke kënduar
me lule në duar!

Eshtë zakon që ditën e Shën Gjergjit i zoti i shtëpisë t'i stërpik dhentë dhe bagëtinë tjetër para agimit me shelgje të lagta dhe t'i përcjell në kullosa me këto fjalë;

Sikur uji që hec
qashtu ju mar me hec !

Mandej i zoti i shtëpisë i grinë barishtet e mbledhura nëpër fusha dhe porsa barinjët e kthejnë në shtëpi në mëngjes ai ua qet barishtet të përziera me krunde e kripë dhe uron ;

Sikur bari që rihet
çashtu ju u përtrifshi !
Sikur bari që shtohet
çashtu ju u shtofshi !

Në këtë ditë e zonja e shtëpisë patjetër duhet të tund në tpi për ta josh bylmetin e bollshëm gjatë vitit dhe e këndon këngën e tpinit.Në Sheremet të Ferizajitpsh këndohet kjo këngë ;

Tunu tpi u tunsh i bardhë ,
Rritnaj kokrrën sa ni dardhë!
Tunu tpi rrum e bum
çitnaj tundën sa ni cung!
Hae të mira do t'marojmë
u çojmë burrave që lavrojnë ...

Gati gjithkund vajzat Ditën e Shën Gjergjit shkojnë te lumi
apo te mulliri hipin në shelgje dhe i krehin flokët e këndojnë

Sikur lumi çi rritet e hec
çashtu flokt m'u rritshin shpejt!
Sikur ujt e lumit çë asht i paqt,
çashtu flokt m'u bafshin si mnash !

Pastaj i lëshojnë flokët mbi shpinë ,i stolisin me kunguj të egër duke besuar se ata ndikojnë pozitivisht në rritjen e tyre .Meshkujt e sidomos barinjët rroken dy nga dy për të sprovuar fuqinë e tyre dhe valviten nëpër barë për të vendosur kontakt me tokën ,burimin e te gjitha të mirave -prodhimeve bujqësore .Vajzat lidhin litar në traj ose në degët e pemëve ,luhaten në ta për shëndet dhe këndojnë;

Ani për shingjergj marojm hulaçën-o
mblidhmi shoqet gjithë ditën hulatem
lumet na .shengjergjo ,çë t'kena prit
grunin dhe pemt ki me na i rrit.
O shingjergjo ti na ardhsh me t'mira
me bereqet plot na u musht shpia !

Rusicat - Janë festë lulesh dhe kremtohen 25 ditë pas Pashkëve ,pra në pragun e verës.Supozohet se kjo ka të bëjë me kultin e pleqëve ,të cilët në kohë të lashta përkujtoheshin nga latinët për ''roselia', si ditë e trëndafileve,nga edhe vjen fjala rusica. Siq dihet rusicat dikur janë festuar nga të gjithë popujt e ballkanit ,ndërkaq me ndryshimin e kohës me zhvillimin ekonomik ato kanë ardhur duke u zvetnuar apo kanë përfunduar në festë grash dhe fëmijësh .Kështu fjala vjen në këtë ditë gratë dhe fëmijët mbledhin lule e dalin në piknik në natyrë ,luajnë valle dhe këndojnë të bukura .Për drekë përgatisin lakror ,revani ,bakllava etj.Fëmijët për këtë drekë shkojnë me tagar shtëpi më shtëpi,kërkojnë mielle vaj dhe këndojnë pranë secilës derë .Për këtë ditë në fshatin Bella Crkva të Prespës fëmijët shkojnë derë më derë dhe i luten zonjës së shtëpisë t'iu falë diçka për përgatitjen e drekës kolektive ;

Rusica Rusica
na dërgoi daica
për një lugë gjalpë
që të bëjme kulaqe
ta hanë fëmija
mos i zër lija !

ose

Rusica Rusica
na dërgoi Rusica
për një doçkë miell
të bëjmë kulaçe
të bëjmë pogaçe
të ftojmë Ristozë
Qirie elejson ,Qirie elejson .

Siq mund të vërejmë në të dy këngët në te dyten shihet ndikimi i krishterimit kur përmendet Ristozi që në të vërtet është Krishti kurse në të parën kryesisht kemi elementin e ruajtjes së shëndetit kur kërkohet që fëmijët mos t'i zëjë lia .
Ditën e Rusicave në Polonë dhe në Rrembec të Korçës ,është ruajtur zakoni i lashtë pagan që aty kah perëndimi i diellit njerzit të shkojnë duke kënduar jashtë fshatit ,për ta varrosur ''Nënën e diellit ''.Atje hapin një gropë në formë varri e në të vizatojnë fytyra njerzish ,mblidhen rreth gropës dhe bëjnë sikur vajtojnë ;''Nënë ,moj nënë ,ardhi dielli e s;të gjeti!''Pastaj ndajnë misër të zier për shpirtin e nënës së diellit .