Bashkimi Kombėtar
Mirė se erdhė nė forum " Bashkimi Kombėtar "
Qėndro i lidhur me ne ! Disponim te kėndshėm tė kontribojm pėr kombin larg ofendimet dhe zėnkat...



 
ForumForum  PortalliPortalli  GalleryGallery  RegjistrohuRegjistrohu  identifikimiidentifikimi  

Share | 
 

 PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė 
Shko tek faqja : Previous  1, 2, 3, 4, 5, 6  Next
AutoriMesazh
gjakushi
V.I.P
V.I.P
avatar

Numri i postimeve : 841
Registration date : 26/03/2008

MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 1:31 am


Si njohės i raporteve shoqėrore nė shkencėn politike, Ukshin Hoti, padyshim , ėshtė kthyer nė Enciklopedi peripetishė, e cila, pėr shkak tė njohurive, dhe pėr qėndrimin rigoroz nė fiksimin e raporteve, ka pėrjetuar golgotėn, vetėm e vetėm ta kthejė, gjegjėsisht ta ndryshojė kuptimin veprues, nga njė mekanizėm i makinerisė paqėsore qė okupatorit sėrbosllav ia mundėsonte njė pėrmbajtje imagjinare tė kauzės! Me njė fjalė, Ukshin Hoti, ky bard i sfidės, zhvillimin e procesit kombėtar, kurrė nuk e lejoi t’i pėrshtatet interesit grupor, apo, interesit tė momentit politik! Ky qėndrim konstruktiv, ku dominoi struktura e vėrtetė e qenies sė njeriut, tė cilėn, Aristoteli e pati quajtur “Zoon- politikon”, e shtyri tė pėrqėndrohet me dinjitet tė paluhatshėm, dhe ai, iu qas konvergjencės pėr ta demitizuar mitin mbi zhvillimin nė Kosovė!

Nė kėtė relacion ai e pa ,bile, nė hollėsi e trajtoi misterin i cili krijohej gjatė gjetjes sė obcionit qė t’ia bėnte tė mundur Kosovės dhe shqiptarėve nė tėrėsi, nismėn drejtė njė rruge prej nga do tė bėheshin edhe tė famshėm, edhe tė pavarur! Nė kėtė drejtim, ai e nisi mbėshtetjen nė pjesėn e parė tė librit “Filozofia politike e ēėshtjes shqiptare” tė pėrqėndruar me titullin “ Kosova dhe Evropa”, si pjesė qė i pėrket, dhe brėnda asaj tėrėsie, trajtoi ēėshtjen shqiptare! Duke poseduar me njė kapital njohurishė, qė nga antika politike, e deri nė strategjinė bashkohore tė rregullimit tė ri botėror, Ukshin Hoti, del njė unikat shkencėtar i cili ka njė prekshmėri tė veēantė, dhe prej saj e bėn negacionin kritik tė njė realiteti tė sėndėrtuar mbi marrėdhėniet nė mes shqiptarėve qė synojnė ta fitojnė lirinė, dhe tiranėve sėrbosllavė tė cilėt me ēdokusht duan tė mbesin perandorė!
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
gjakushi
V.I.P
V.I.P
avatar

Numri i postimeve : 841
Registration date : 26/03/2008

MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 1:32 am

Amshimi i Ukshin Hotit me fuqinė intelektuale




Nė kėto raporte tė ndėrthurrjeve, Ukshin Hoti ka bėrė ridimensionimin politik i cili, ma drejt se ēdokush e ka krijuar tė kuptuarit e njė arsyeje e cila i pėrbėnte edhe qėllimet, edhe interesat e asaj pjese tė quajtur Kosovė sovrane! Karshi opinionit botėror, i cili kishte pėrshtypje tė stėrkequra pėr definimin e ēėshtjes shqiptare, e cila pėrballej me njė barbari tinzake tė sėrbve dhe instrumentėve tė politikės sė shqiptarėve qė e pėrcaktuan Politikėn si art i sė mundshmes, me njė spiralė tė utopisė sė rezistencės paqėsore, dhe u ndeshėn me kodin i cili pėrbrenda ambientit shoqėror krijonte ligjshmėritė objektive tė nėnshtrimit! Pretendimet e shkencės Hotiane, nuk e kanė ngarkesėn e romantizmit, por, janė hapa qė dalin dhe bashkohen me procesin e integrimit evropian. Prandaj, ai pamėdyshje, e shpie Kosovėn nė Evropė, aty ku e ka vendin dhe ku mundet ta marrė rolin e vėrtetė tė zhvillimit! Kjo vetėdie ėshtė kategoria themelore qė ia ka mundėsuar Ukshin Hotit tė dalė poaq kuptimplotė dhe kompetent pėr atė qė e synon nė zhvillimin politik!

Nė kėtė distancė kohore, kur rrjedhat e zhvillimit dhe zgjidhja e Kosovės kanė njė kuptim tė vulosur, del amshimi i Ukshin Hotit me fuqinė intelektuale, por, mbetet misteri rreth zhdukjes sė tij, e cila flet pėr vrasjen e talentėve! Kjo praktikė famėkeqe i ka ndjekur gjithmonė gjenitė, prandaj edhe kėtė herė, me veprimin kundėr Ukshinit, dhe dijes shkencore, u bė njė vepėr groteskė e cila ka nė tėrėsi bilancin e kanibalizmit, por me specifikėn e kėtij rasti, ajo ka shkuar edhe mė larg kufinjve tė atij ekstremi egėrsues, tė pėrzgjedhjes dhe zhdukjes sė gjenive! Duke ia njohur dimensionet e njė intelektuali - njohėsi tė shkencės politike, tiranėt e sėrbosllavisė, e kanė marrė nė shėnjestėr bardin e kėsaj sfide i cili, me qėndrimin e drejtė rrethė pozitės dhe zgjidhjes sė ēėshtjes shqiptare, ka bėrė ndriēimin mbi tė vėrtetėn shkencore politike, e me tė ka atakuar afirmimin e gėnjeshtrės institucionale tė perandorėve sėrbosllavė dhe gjithė mekanizmave tė instrumentalizuar tė irreales paqėsore!
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
gjakushi
V.I.P
V.I.P
avatar

Numri i postimeve : 841
Registration date : 26/03/2008

MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 1:32 am

Ukshin Hoti - Kundėr sindromit tė pėrkuljes, ngriti
arkitekturėn e mospajtimit




Ėshtė shumė e domosdoshme tė hyjė nė rrjedhat e njė studimi tė mirėfilltė domethėnia dhe qėndrimi politik i Ukshin Hotit! Sepse, ai mbėshtetet nė vlerat reale qė i duhet t’i ketė pėrparasyshė njė shtet dhe komb! Duke i ditur nė hollėsi teoritė e zhvillimit, ai ka shtruar nė rrafshin e zgjidhjeve obcionin i cili i pėrjashton gjithė solucionet e amalgam - alternativave gjymtake. Metaforikisht, Ukshin Hoti kauzėn e zgjidhjes shqiptare gjithmon e nxori nė autostradėn e njė funksioni demokratik qė lidhej direkt me Evropėn dhe Amerikėn si vende me nivel zhvillimi dhe me ndikim nė zgjidhjen e ēėshtjeve, pėr tu arritur sovraniteti dhe mirėqenia e popujve tė robėruar. Ndėrsa, makineria shqiptare e poviniencės paqėsore dhe pushtuesit e sėrbosllavisė po kėtė domosdo tė kauzės shqiptare e shėtitėn nėpėr rrugicat dhe qorrsokakėt e lokalizmit, qė ta mbajnė nė oborrin e eksperimentimit tė durimit dhe nė sprovimin gjithėjugosllav tė kolonializimit! Kundėr sindromit tė pėrkuljes, Ukshin Hoti, ngriti arkitekturėn e mospajtimit , veēmas, nuk u pajtua me modelet e jugosllavizimit, prandaj me kėtė sfidim u pėrpoq pėr tė dalė jashtė kornizave tė asaj robėrie klasike, dhe me njė elokuencė u pėrball deri nė pyetjen:

-”Gjer kur? Pėrse akoma po zgjat injorimi i heshtur dhe bllokimi i “Demokracisė Autentike”? Athua njėmend pritet tė mos dihet se heshtja ėshtė e lidhur me inteligjencinė dhe bllokimi me shtetin? Proceset demokratike tė Evropės e nėnkuptojnė emancipimin e inteligjencisė nga shteti dhe instrumentalizimin e shtetit nė funksion tė demokracisė?”, shkruan ai nė librin “Filozofia politike e ēėshtjes shqiptare”.

Kundėr kėsaj konkurrence tė qėllimeve ku synon mendja e kėtij shkencėtari tė politikės reale, ėshtė ngritur pushtuesi sėrbosllav. Prandaj ai me ēdokusht e bėn privimin e Ukshinit, pėr ta privuar edhe karakterin e drejtė tė politikės shqiptare e cila, duke i marrė nivelet e vetėdies do tė bėhej kundėrshtare e kodikut tė doktrinės okupuese! Nė kėtė relacion, Ukshini shumė ēartė i ka bėrė analizat e shtetit dhe interesat vitale tė kombit, i cili qėndronte nė kornizat e parimeve sipas proviniencės sė Perėndimit dhe, kundėrshtonte proviniencėn e Lindjes. Nė kėtė rrafsh tė sintezės analitike, Ukshini ka pasur parasyshė ta nxierrė tė vėrtetėn e shtrirjes sė problemit shqiptar, tė cilėt “ Sipas parametrave statistikorė tė botės sė sotme, janė popull relativisht i vogėl pėr kah numri, por i shpėrndarė gati nė tė gjitha anėt e globit. Megjithatė me kėtė relativitet, nė pėrputhje me gjithė veprimtarinė qė e kanė bėrė, nuk janė si ato kombe qė nuk mund ta mbrojnė veten!”. shkruan Ukshin Hoti:

-”Qasja e jonė ka tė bėjė me definimin e shqiptarėve tė konstituar si komb - shtet, nė mesin e kombeve-shtete tė tjera. Nga ky aspekt mund tė thuhet se jemi njė popull relativisht i vogėl pėr kah numri, por jo edhe popull numerikisht i vogėl. Shqiptarėt fizikisht janė tė aftė pėr mbrojtjen e vet dhe shekulli qė pason duhet t’u hapė rrugė tė reja pėr rritėn dhe zhvillimin e tyre”.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
gjakushi
V.I.P
V.I.P
avatar

Numri i postimeve : 841
Registration date : 26/03/2008

MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 1:33 am

Qenėsia e Ukshin Hotit ka marrė trajtėn e
njė shenjtori tė ngujuar!




Doza optimiste dhe karakteri pozicional i qėndrimeve tė paluhatshme e kanė bėrė Ukshin Hotin shtyllė tė pamposhtur qė di t’i nisė proceset e demokracisė tė cilat dominuan qė nga “Viti 1981” dhe u bėnė lėvizje konvulzive pėr pavarėsinė e Kosovės, pėr shqyrtimin e drejtė tė qėllimeve shqiptare pėr t’ia ndryshuar historinė e aneksimit duke u integruar si tėrėsi dhe pa kufinj administrativė nė Bashkėsinė Evropiane, dhe, nė institucionet botėrore! Nė kėto relacione, Ukshin Hoti ka mundur t’i bėjė edhe analizat por edhe t’i shpjegojė fenomenet tė cilat ishin tė njė prejudikimi paradoksal pėr ngjarjet e “81-it”, ashtu siē ishin pozicionet e inteligjencisė sė asaj kohe, bartėsit e proceseve, dhe kuptimi i atij karakteri demokratik, kundėr dominimit sistemor dhe ekskluzivitetit gjithjugosllav nga njėra anė, dhe shurdhėrisė Botėrore nga ana tjetėr!

Nė kėtė kontekst, Ukshin Hotin, Enciklopedinė e peripetive, e shndėrruan nė peng misterioz , dhe qenėsia e tij ka marrė trajtėn e njė shenjtori tė ngujuar! Vetėm shkrimet e shkruara qė i la, dalin me nivelin e lartė dhe flasin rreth trajtimit tė fenomeneve dhe qėndrimit dinjitoz tė njė personaliteti unikat , indikatorėt e tė cilit mbeten pėrjetėsi...!
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:31 pm

REPUBLIKA DHE LUFTA NĖ KONTEKST TĖ EVROPĖS

Shkruan:Mr. Ukshin HOTI

Krushė e Madhe, Dhjetor 1991

Nga gjysma e parė e kėtij viti (1991), nė fshatin Billushė tė Prizrenit, gjatė njė bisede, pyetjet e shumta tė pjesėmarrėsve reduktoheshin nė interesimin e tyre tė gjallė mbi mėnyrėn dhe mundėsitė eventuale pėr jetėsimin e Republikės sė Kosovės. Natyrisht, kjo bisedė ishte njė kėmbim joobligues i mendimeve. Ma kishte marrė mendja se do tė duhej tė kthehej policia e mbrojtja teritoriale, pastaj tė formohej njė qeveri, e cila do ta merrte mbi vete pėrgjegjėsinė mbi zhvillimin e ngjarjeve dhe eventualisht tė legalizohej Lėvizja Popullore e Republikės sė Kosovės. Disa nga kėto mendime mund tė jenė realizuar, por nė mėnyrėn e vet, dhe pavarėsisht nga ajo qė kisha menduar unė, gjė qė do tė thotė se tė tjerėt jo vetėm qė mund tė kenė pasur mendime tė ngjashme, por edhe tė elaboruara, meqė vetė nuk e kisha bėrė elaborimin e mendimeve tė mia, nė qoftė se pėrgjigjet e rastit nė pyetjet e shumta qė mė shtroheshin, nuk do tė konsideroheshin si tė tilla. Nė ndėrkohė kishte pėrfunduar me sukses tė plotė referendumi gjithėpopullor pėr Republikėn e pavarur dhe sovrane tė Kosovės; ishte zgjedhur qeveria dhe ishte emėruar kryetari i saj dr. Bujar Bukoshi, kurse Kuvendi i Republikės sė Shqipėrisė e kishte bėrė njohjen e Republikės sė Kosovės. Dukej se gjėrat do tė venin mbarė... Megjithatė, komentet e politikės serbe pėr referendumin dhe ato qė pasuan mė pastaj kishin qenė mospėrfillėse, ndėrsa ndonjėherė edhe ironike. Ato flisnin pėr njė republikė "joekzistuese" tė Kosovės, ose pėr "Republikėn nė letėr" tė Kosovės! Njė gjė e tillė nga kundėrshtarėt politikė edhe mund tė pritej. Mirėpo nuk mund tė pritej prej tyre edhe moslejimi i vijimit tė mėsimit pėr nxėnėsit dhe studentėt. Pavarėsisht nga arsyetimet e ndryshme dhe fajėsimi i alternativės kosovare, kjo nuk mund tė arsyetohej me asgjė. Zhvillohej vallė njė luftė pėr tė vajtur nė Evropė nė njė ose nė shumė mėnyra, apo pėr t'a ruajtur errėsirėn mesjetare nė trojet e Ballkanit? Pastaj nuk mund tė arsyetohej vazhdimi i heqjes nga puna tė mėsimdhėnėsve tė Universitetit, pastaj mbyllja e tij e mėvonėshme dhe suprimimi i Akademisė sė Shkencave; nuk mund tė arsyetohej as mizerja e luftės nė Kroaci, as keqėsimi i vazhdueshėm i gjendjes ekonomike tė popullsisė dhe as ikja masive e rinisė shqiptare nė Perėndim. Mbi tė gjitha, nuk mund tė pritej pajtimi me njė gjendje tė tillė, e cila vazhdimisht ėshtė duke ecur drejt njė lufte tė pėrgjithshme nė Ballkan dhe ndoshta edhe nė Evropė.

Tė gjitha kėto e rėndojnė pėr sė tepėrmi situatėn politike nė Kosovė. Madje edhe politikisht, pėrmes ekranit tė TV-sė, u shqyrtuan mundėsitė pėr hapjen e "frontit tė jugut" dhe u pėrgėnjeshtruan pastaj nga funksionarė tė lartė tė LDK-sė, por gjėrat ecin me logjikėn e tyre tė brendshme pavarėsisht nga prognozat dhe pėrgėnjeshtrimet. Atmosfera e rėndė politike nė Kosovė megjithatė nuk ėshtė vetėm refleksion i luftės nė Kroaci, i gjendjes nė Jugosllavi, i mosjetėsimit akoma tė Republikės sė Kosovės, por edhe i faktit se gjėrat pothuajse ngecėn, si dhe i faktit se atmosfera e tillė e rėndė politike tashmė me tė dy kėmbėt ėshtė futur nė dekadėn e dytė. Pėrse e kemi situatėn tė kėtillė? Pėrse po zgjat kaq shumė ajo, dhe sa do tė duhej pritur akoma? "Tė presim edhe dy-tre vjet" -u thoshte fshatarėve tė mi njė titist i flaktė i dikurshėm qė u shndėrrua tani nė njė demokrat edhe mė tė zjarrtė "dhe pastaj do tė jetė aq bukur… do tė bėhemi tė fortė!"

Fėmijėt si peng

Kėto fjalė menjėherė ma pėrkujtuan situatėn e fėmijėve tė mi: Andinin 5- vjeēar dhe Brisildėn 1,5 vjeēe. Ata i kishte marrė nėna e tyre dhe i mbante te prindėrit e vet. Ishte hidhėruar dhe mė kishte braktisur. Kur i kisha lutur disa titistė tė dikurshėm dhe demokratė tė tanishėm tė ndėrmjetėsonin dhe sė paku tė m'i kthenin fėmijėt, mė ishin pėrgjigjur: "Prit edhe dy-tre vjet, pastaj djali do tė vijė vetė ke ti, kurse pas dy-tre vjetėve tė tjerė do tė vijė edhe ēupėza!". Mirėpo e njėjta gjė kishte ndodhur edhe me vajzėn time 10-vjeēare - Erletėn, nga martesa e parė. Nė vitin 1981 ia kishin zėnė peng (burgosur) babanė. Nė vitin 1985 e kishin zėnė peng atė, pikėrisht sikurse Andinin - nė moshėn 4,5 vjeēare. Kisha pritur tė kthehej, por ndėrkohė ishte tėhuajsuar tėrėsisht dhe tani nuk njiheshim mė nė mes vete. Erletėn nuk e njihja edhe ngaqė e kisha braktisur si foshnjė 7-muajshe. Ndėrkaq zėri i Andinit akoma mė ėshtė i freskėt. Kur njė herė kishte arritur tė ikte pėr tė mė vizituar nė shtėpi, e pata vėshtruar nga dritarja: e puthte njė shtyllė betoni qė dikur e kisha ngritur pėr tė shėnuar mezhdėn. Pastaj nė ēdo dhjetė hapa pėrkulej dhe si i babėzitur e puthte dheun duke bėrtitur "O Babiiiiiiiii!". Mė nė fund i puthi disa herė dyert e hyrjes dhe mė kėrceu nė qafė. Nuk kisha mundur t'ia ktheja asnjė pėrgjigje. E doja pėr sė tepėrmi. Natyrisht, kisha pasur rrugėdalje por duhej qė tė bardhėn ta quaja tė zezė dhe tė zezėn tė bardhė. Kishte pasur edhe njė rrugėdalje tjetėr, por duhej qė edhe e ėma e tyre gjėrat t'i emėrtonte drejt, me emrin e tyre tė vėrtetė. Mirėpo kjo ishte treguar e pamundur dhe tani vuanin fėmijėt. Duhej tė prisnim edhe dy-tre vjet, pastaj edhe dy-tre vjet tė tjerė, dhe sipas disave "do tė bėheshim tė fortė, shumė tė fortė", por me kusht qė tė mos tėhuajsoheshim tėrėsisht dhe qė akoma tė njiheshim nė mes vete...
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:32 pm

Republika si peng

Nuk e di tashmė saktėsisht se nė cilin vit ishte zėnė peng Republika e Kosovės. Nuk e di as se kush saktėsisht mund ta ketė zėnė peng atė dhe se a thua mund tė ishte e vėrtetė fare se ajo ishte zėnė peng nga ndokush qė nuk e prisnim? Mirėpo, ishte e sigurt se ajo ishte e zėnė peng. Gjithashtu e dija se gjatė dimrit tė kaluar njėri nga ish-funksionarėt e lartė titistė nė revistėn «Republika» tė Salih Kabashit kishte deklaruar se ata (d.m.th. titistėt) nuk e kishin dashur Republikėn me stalinistėt. Bislim Elshani, redaktor i «Demokracisė Autentike», i ishte pėrgjigjur drejtėpėrsėdrejti me pyetjen se cili ishte vallė kriteri me tė cilin e matnin ata patriotizmin e tyre? Shumė mė vonė njė funksionar i lartė i LDK-sė, nė intervistėn e vet nė njė gazetė nė gjuhėn shqipe, kishte deklaruar se nuk e kishin dashur Republikėn brenda federatės jugosllave. Ky kishte pandehur se ēdo ide pėr ruajtjen e integritetit territorial tė Jugosllavisė do tė ishte profane, ndonėse gazeta qė ia botonte kėto mendime shtypej nė Prishtinė, nėn patronazhin e Serbisė, e cila luftėn nė Kroaci e arsyetonte me qėllimin e ruajtjes sė atij integriteti. Ndėrkaq «Demokracia autentike» qė ishte vėnė nė funksion tė Republikės sė Kosovės pa e cėnuar kėtė integritet, ishte heshtur. Ishte heshtur gati ēdo mendim i pavarur qė nuk i kishte rrėnjėt nė Perėndim por nė Kosovė; qė hotelin «Grand» nuk e kujtonte pėr «Hayat Regency» dhe qė Prishtinėn nuk e merrte pėr Paris. Kjo nuk do tė thoshte se Prishtina s'do tė duhej tė bėhej Paris. Do tė thoshte vetėm se duhej filluar nga fakti se akoma nuk ishte bėrė. Nė tė vėrtetė shpeshherė mendimet e tilla etiketoheshin si staliniste dhe «serbo-sllavo-komuniste», pavarėsisht nga fakti se komunizmin nuk e kishin lindur sllavėt por gjermanėt, pėrkatėsisht hebrenjtė nė Gjermani, dhe se sllavėt vetėm sa e kishin huazuar kėtė ide me qėllim tė ruajtjes sė kufijve tė Carit tė tyre tė madh dhe pothuajse po atė ēast e kishin "shitur". (Shumė teorikė tė njohur tė politikės ndėrkombėtare marrėveshjen e Brest-Litovskit tė vitit 1918, nėnshkrimin e sė cilės e kishte urdhėruar Lenini, e konsideronin si "shitje" tė revolucionit gjerman. Karl Libknechti dhe Roza Luxemburgu, por edhe shumė tė tjerė, kishin mbetur tė habitur, por kjo ishte arsyetuar me interesat e paqes dhe tė revolucionit tė ardhshėm botėror. Ngjashėm ishte injoruar edhe Revolucioni hungarez i po atij viti). Mirėpo "njohėsit" e komunizmit tė kohės sė dėshtimit tė tij kėtė e bėjnė me qėllim tė identifikimit tė tij me tė keqen nacionale, duke fshirė ēdo gjė pozitive nga kjo kohė me njė lėvizje tė thjeshtė pene. Pastaj do tė dėshironin qė ndonjė gjeneral Schwarzkopf t'i fshinte mbeturinat e komunizmit nė Ballkan. Pas kėsaj do tė pajtoheshin me ēdo gjė qė do t'u ofronte Lordi Carrington, sepse nuk mund ta marrin me mend ndonjė republikė me "stalinistė" ndėrkaq "stalinist" ata e quajnė cilindo qė nuk ėshtė i mendimit tė tyre. Nė kėtė mėnyrė, ndonėse tė gjithė pėrbetohemi nė demokraci, bėhet gati e pamundur tė dihet se kush dhe pėrse nė tė vėrtetė e mban peng Republikėn? Si rezultat i natyrshėm i kėtij "animi" tė tepruar, uniteti dhe homogjeniteti me tė cilin lavdėrohemi duket se nuk mbėshtetet mbi kėmbė tė sigurta. Uniteti rreth idesė e cila do ta fshinte njė tė kaluar tė tėrė duke e shpallur si mishėrim tė sė keqes nacionale, duhet thėnė hapur, ėshtė fare jashtė hapėsirės, ndonėse mund tė ketė unitet rreth mendimeve, ideve, pra edhe veprave qė i artikulojnė synimet e vėrteta tė popullit dhe qė dalin nga ai, por jo rreth "aksioneve tė mbuluara" (covert action). Ato mund tė jenė ndihmesė efikase e ndonjė politike tė caktuar por jo edhe zėvendėsim pėr politikėn dhe as pėr idenė. Ky ėshtė njėherėsh edhe kuptimi qė Abraham Lincolni nė kohėn e vet ia dha demokracisė. Kjo e vėrtetė po shpėrthen pakėz ngadalė, por do tė shpėrthejė. Shpėrthimi i saj doemos do ta vėrė Republikėn e Kosovės nė raport tė drejtė me situatėn politike, e cila pa dyshim se do ta ēlirojė.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:34 pm

Republika dhe princi

Nė njė nivel serioz tė shqyrtimit tė ēėshtjeve, pyetje tė tilla si ato tė shtruara mė lart janė indikatorė me rėndėsi tė gjendjes sė dhėnė si dhe tė atmosferes dhe tė situatės politike nė pėrgjithėsi. Mirėpo janė edhe diēka tjetėr - njė ndihmesė e rėndėsishme pėr zbėrthimin e problemeve. Branko Kostiqi, Nėnkryetar i Kryesisė sė Jugosllavisė (sė cunguar), nė njė emision tė TVB-sė, pakėz mė heret, i pėrsėriti qėndrimet e njohura tė politikės serbe lidhur me Republikėn e Kosovės: "Shqiptarėt duhet ta kuptojnė, -tha ai, -se Republika e tyre ėshtė Republika e Serbisė, e definuar me kushtetutė si republikė e qytetarėve tė saj". Nė kontekst tė ofensivės sė forcave tė armatosura nė territorin kroat (zhbllokimi i kazermave), fjalėt e tij mund tė kuptoheshin si vendim - rezolutė pėr zgjidhjen e krizės jugosllave nė mėnyrėn serbe. Ndėrkohė ky vendim u formulua si qėndrim me tė cilin politika serbe rezervohej nga propozimet e Lordit Karrington nė Konferencėn e Hagės mbi Jugosllavinė. Si pretekst u morėn dokumentet me tė cilat garantoheshin tė drejtat e pakicave kombėtare nė Evropė. Ndėrkaq, edhe mė vonė, me nėnshkrimin e tij, lutej Kėshilli i Sigurimit tė OKB-sė qė tė vendoste mbi dėrgimin e helmetėkaltėrve nė rajonet e luftės nė Kroaci. Politika serbe bėnte ēmos qė ta ruante integritetin territorial tė Jugosllavisė, tani jo mė si opcion adekuat pėr popujt e saj por vetėm pėr serbėt! Ndėrkaq, Princi Tomisllav Karagjorgjeviqi nė Oplenac, vizitės sė tė cilit TVB i kishte dhėnė rėndėsi tė veēantė, deklaronte si nėn buzė, gati me druajtje, por nė mėnyrė rezolute, se "Serbia do tė bėhej shtet i fortė, mė i forti nė Ballkan, nė Evropė, bile edhe nė botė, do ta shihni!". Dukej se princi plak Tomisllav Karagjorgjeviqi e besonte me gjithė mend njė gjė tė tillė. Ai nuk tha asgjė pėr shqiptarėt, dhe as pėr Republikėn e Kosovės. Dukej sheshazi se Republika e Kosovės kundėrshtohej nė mėnyrė rezolute, dhe kjo mbėshtetej mbi forcėn e armės sė armatės jugosllave. Princi serb kėtė me siguri e dinte. E dinte edhe politika serbe se edhe shqiptarėt e kishin njė mbret, ndonėse nuk e di nėse e kishin edhe ndonjė princ. Mbreti shqiptar - Leka I Zogu, me siguri se ishte po aq, nė mos edhe mė i fortė, se ai princi tjetėr i serbėve - Aleksandėr Karagjorgjeviqi; po aq, nė mos edhe mė i gjatė se ky. Edhe mbreti i shqiptarėve - Leka I Zogu, e ėndėrronte njė republikė tė fortė shqiptare, "mė tė fortė nė Ballkan, nė Evropė, bile edhe nė botė, do ta shihni!". Princi serb mund ta gjente, nė mos Sllobodan Millosheviqin, atėherė ndonjė kryetar tjetėr tė Serbisė, pėr t'i sendėrtuar ėndrrat e tij. Mirėpo edhe mbreti shqiptar mund ta gjente, nė mos Ramiz Alinė, atėherė ndonjė kryetar tjetėr tė Shqipėrisė, pėr t'i sendėrtuar ėndrrat e tij. Edhe shqiptarėt e kishin njė armatė dhe njė popull hiē mė tė vogėl dhe hiē mė pak luftarak se sa ai serb. Serbėt thirreshin nė tė drejtat historike mbi Kosovėn, por shqiptarėt kanė mė tepėr tė drejta historike mbi Kosovėn, ndėrkaq kanė edhe tė drejta legjitime qė dalin nga realiteti i sotėm politiko-demografik. Serbėt e shpresojnė pėrkrahjen e Rusisė, por edhe shqiptarėt mund ta shpresojnė pėrkrahjen e tė tjerėve, sidomos tani qė kėrkesat shqiptare vlerėsohen si legjitime. Kėshtu, princėrit dhe mbretėrit do tė luftonin nė Ballkan pėrmes kalorisė moderne-aviacionit, dhe njėsive tankiste me kėmbėsorinė e shkretė, pėr t'i sendėrtuar qėllimet e tyre pėrkatėse - "pėr t'u bėrė mė tė fortė, mė tė fortė nė Ballkan, nė Evropė, bile edhe nė botė!".

Ata ndėrkaq, sipas komenteve tė TV-sė, nuk do tė luftonin pėr evropeizimin e vendeve tė tyre tė mbetura gati nė nivelin aziatik tė zhvillimit…
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:36 pm


Simbolizimi i kontinuitetit tė traditės

Tani ėshtė e qartė se princėrit dhe mbretėrit mund tė kthehen nė vendet e tyre; mund tė simbolizojnė kontinuitetin e traditės sė shtetėsive tė shteteve tė tyre, tė unitetit tė kombeve tė tyre, dhe pėr kėtė mund tė gėzojnė respektin e duhur tė popujve tė tyre, por vetėm nėse kėta dy popuj, secili nė vendin e vet, do tė vendosin ashtu. Pėrveē simboleve klasike qė do tė simbolizonin institucionet mbretėrore, mbreti shqiptar, pėr shkak tė ndasisė sė kombit, do tė mund tė simbolizonte edhe unitetin historik-shpirtėror dhe aspiratat shekullore tė natyrshme tė popullit, por vetėm nė qoftė se do tė kuptohet se nė prag tė shekullit XXI mbretėritė e tyre nuk mund tė mbėshteten edhe mė tutje mbi raportet feudo-klanore tė shoqėrisė dhe mbi mohimin e progresit tė brendshėm nė favor tė madhėsisė sė jashtme. Progresi i brendshėm mund ta realizojė madhėsinė e njė kombi, ashtu si dikur madhėsia e jashtme e realizoi progresin e brendshėm tė shumė kombeve. Pėr shqiptarėt, por edhe pėr serbėt, progresi i brendshėm e nėnkupton jetėsimin e Republikės sė Kosovės, jo vetėm sepse ajo ėshtė e drejtė elementare e tyre -instrument vital i zhvillimit, por edhe sepse vetėm nė atė mėnyrė mund t'i shmangemi instrumentalizimit nė dobi tė interesave tė huaja pėr t'i hapur kėshtu rrugėt e evropeizimit tė shpejtuar. Nė qoftė se kjo gjė nuk kuptohet, ose kuptohet por nuk dėshirohet tė pranohet, alternativa e saj mund tė jetė vetėm kthimi nė mesjetė - pėrgjakja e sėrishme e historisė. Duke u deklaruar pėr republikėn dhe pėr bashkimin e trojeve shqiptare nė kuadėr tė proceseve integrative tė Evropės, pa rezonimin e forcės, populli shqiptar e tregoi pjekurinė e vet politike. Ndėrkaq, madhėshtinė e vet historike e argumentoi me faktin se, fare i vetmuar, i qėndroi ēdo stuhie dhe ēdo rrebeshi tė kohės. Tani ai i ngjan njė metuzalemi tė qėndresės qė nuk i dihet me saktėsi mosha. Andaj pėrgjakja e sėrishme e historisė mund tė jetė vetėm reminishencė tragjike e kohėrave tė shkuara dhe totalisht nė kundėrshtim me trendet aktuale tė zhvillimit tė qytetėrimit nė Evropė, por edhe nė botė. Me siguri se argumentimi i sėrishėm i njė teze tė tillė nuk mund tė jetė i tepėrt. Kurrnjėherė nuk mund tė jetė e tepėrt tė bindemi para se tė bėhet pėrfundimisht vonė. Ėshtė detyrė njerėzore dhe nė natyrėn e njeriut qė sė paku tė provojė tė mos e lejojė vonimin pėrfundimtar tė gjėrave, po qe se ato do tė kenė veshė pėr atė qė ėshtė e arsyeshme, kurse luftėrat janė gjithmonė iracionale, ndonėse zhvillohen pėr qėllime racionale.

Lufta si mundėsi reale dhe modeli evropian

Lufta megjithatė mund tė shpėrthejė, jo pėr shkaqe ideologjike, qė gjithmonė kanė qenė vetėdije e deformuar mbi realitetin, por pėr shkaqe tė interesave jetike: serbėt janė tė bindur se ruajtja e integritetit territorial tė Jugosllavisė ėshtė interes jetik i tyre. Shpėrbėrja eventuale e Jugosllavisė, -rezonon politika e tyre, -do t'a reduktonte Serbinė nė kufijtė e tanishėm tė asaj qė quhet Serbi e ngushtė, kurse njė pjesė e mirė e popullatės serbe do tė mbetej jashtė Serbisė dhe do ta fitonte statusin e pakicės kombėtare. Si komb i krishterė, ngadhėnjimtar i Luftės sė Dytė Botėrore, me shpėrbėrjen e Jugosllavisė do tė ndjehej i dėmtuar dhe kompensimin pėr kėtė dėmtim doemos do ta kėrkonte te popullata jo e krishterė, tek myslimanėt dhe shqiptarėt. Ndėrkaq, ndonėse shqiptarėve vendet fqinje u pėrpoqėn t'ua kontestojnė kontributin nė Luftėn e Dytė Botėrore, ata megjithatė nuk ishin mė pak nė anėn e ngadhėnjimtarėve dhe janė populli i vetėm realisht i dėmtuar qysh nga pėrfundimi i luftėrave antiturke nė Ballkan. Si popull me provim tė dhėnė tė pjekurisė politike, shqiptarėt e shpallėn Republikėn e Kosovės dhe i deklaruan hapur qėllimet e veta politike. Nė thelb tė kėtyre qėllimeve nuk qėndron ekspansioni - lakmia pėr tokat e huaja, por e drejta pėr t'u kompletuar si komb i Evropės. Me pėrkrahjen e kėsaj tė drejte, Evropa do tė duhej ta jepte provimin: - a vlejnė vallė tė drejtat njerėzore, e drejta e njeriut dhe parimet demokratike pėr tė gjithė popujt e saj njėsoj apo vetėm pėr ata tė krishterė? Populli shqiptar niset nga besimi i plotė se ėshtė popull i Evropės, njėri ndėr mė tė vjetėrit, dhe se parimet qė do tė vlenin pėr tė tjerėt do tė duhej tė vlenin edhe pėr tė. Nė kėtė mėnyrė, tashmė ėshtė nė provė e sipėr kriteri religjioz, kaherė i injoruar dhe i harruar, nė pėrcaktimin e statusit e popujve tė Evropės.

Historia e Evropės sė bashkuar doemos do tė fillojė nga fakti se si do tė zgjidhet ky problem, pra pikėrisht ai i shqiptarėve. Ndėrkaq, meqė zhvillimi i civilizimit nė Evropė kaherė e ka pėrballuar kriterin religjioz nė pėrcaktimin e statusit tė popujve, nga mėnyra e zgjidhjes sė kėtij problemi do tė varet se sa ėshtė e civilizuar vėrtetė Evropa. Mirėpo, jo vetėm kaq. Nga kjo do tė varet edhe vetė atraktiviteti i modelit evropian pėr popujt jashtė Evropės. Me fjalė tė tjera, nga kjo do tė varet akceptimi i Evropės nga tė tjerėt, nė suaza ndėrkombėtare, si model serioz i barazisė sė popujve dhe i synimeve tė saj jashtė Evropės. Pėr kėto dhe pėr shkaqe tė tjera, shqiptarėt poashtu kanė shansa reale tė jenė tė pėrkrahur nė kėrkesat e tyre legjitime. Nė qoftė se ato do tė kundėrshtohen nga politika serbe, atėherė teorikisht, shanset pėr konfrontimin e drejtpėrdrejtė tė kėtyre dy realiteteve politiko-ideore janė bukur tė mėdha, me shpresa pėrafėrsisht tė barabarta nė fitore, gjė qė pėrsėri nuk do tė ishte kurrfarė fitore reale dhe nė planin afatgjatė -stabile, sepse humbja e cilitdo prej tyre do t'i hapte rrugė destabilitetit politik tė mbarsur edhe me revanshizėm. Pėr kėtė shkak, lufta nuk ėshtė as alternativė reale pėr jetėsimin e Republikės sė Kosovės, dhe as nė frymėn e proceseve integruese nė Evropė. Megjithatė lufta mund tė shpėrthejė nė qoftė se edhe mė tutje do tė lejohet thellimi i trendeve tė tanishme tė situatės politike lidhur me jetėsimin e Republikės sė Kosovės dhe me zgjidhjen e ēėshtjes shqiptare nė tėrėsi. Mirėpo nė kėtė pikė do tė ndėrpritet analiza tek e cila do tė kthehemi mė vonė.

Tani ėshtė e udhės tė bėhet njė digresion me qėllim tė shquarjes sė elementeve teorike tė demokracisė qė e kundėrshtojnė apo e favorizojnė luftėn nė suaza tė sistemeve globale tė mendimit.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:39 pm


Lufta pėr tė pėrfunduar luftėn

Pėr sistemet globale tė mendimit, nė periodėn pas Luftės sė Dytė Botėrore, veēanėrisht gjatė luftės sė ftohtė politike, gjėrat dukeshin tė qarta. Ideologjia komuniste, nė njėrėn anė, besonte se botėkuptimet mbi botėn dhe mbi qėllimet klasore tė dy sistemeve shoqėrore (socializmit dhe kapitalizmit) ishin tė kundėrta dhe tė papajtueshme. Koekzistenca e vendosur nė raportet midis kėtyre dy sistemeve globale ishte formė e imponuar e ekzistencės pėr shkak tė armatimit raketor-nuklear, por ajo intimisht nuk e pėrjashtonte bindjen se vetėm fitorja e komunizmit nė tėrė botėn do t'a pėrjashtonte luftėn si metodė pėr zgjidhjen e kontesteve ndėrkombėtare dhe do tė ishte garanci e sigurt pėr ruajtjen e paqes. Organizimi i brendshėm politik (jo vetėm policia dhe armata), prandaj duhej tė ishte nė funksion tė kėtij ideali. Nė thelb tė mendimit tė tillė politik ishte ekspanzioni. Zgjerimi i sistemit dhe organizimi i brendshėm politik duhej t'i shėrbente rendit qė i avanconte qėllimet e kėtilla politike. Ndėrkaq, mendimi i kundėrt politik, nė anėn tjetėr, cilėsohej me njė filozofi realiste e cila politikėn e konsideronte si luftė pėr pushtet ku interesat e fuqive tė mėdha vazhdimisht ndodheshin nė konflikt midis tyre. Nė thelb tė mendimit tė tillė politik poashtu ishte ekspanzioni, pasiqė tė dy sistemet globale tė mendimit e kishin tė qartė se vetėm sistemi i organizimit tė brendshėm politik mund tė ishte garanti i fundit i paqes nė botė. E thjeshtėsuar gjer nė fund, kjo do tė thoshte se vetėm njerėzit qė mendonin njėsoj, qė jetonin nė mėnyrė tė ngjashme dhe qė kishin interesa pėrafėrsisht tė ngjashme, nuk mund t'a rrezikonin as qetėsinė e brendshme dhe as paqėn e jashtme. Pėrfaqėsuesi amerikan i idealizmit politik, ish-Presidenti i SHBA- Woodrow Wilson, konsideronte se duhej zhvilluar luftė pėr t'i pėrfunduar luftėrat. Sipas tij, Lufta e I-rė Botėrore i kishte shkatėrruar perandoritė e Evropės Qendrore (Gjermania, Austro-Hungaria) me ē'rast ishin formuar shtete tė reja nė mbėshtetje tė parimit tė vetėvendosjes. Liga e Kombeve, formimin e sė cilės e kishte propozuar vetė, do tė duhej tė merrej me zgjidhjen e kontesteve qė e rrezikonin paqen. Pėrvoja e brendshme e organizimit politik tė SHBA-ve Wilsonit i kishte shėrbyer pėr tė nxjerrė parimet pėr njė organizim tė mundshėm tė botės, ku Liga e Kombeve, duke i mbėshtetur principet e raporteve midis shteteve, do tė kishte rol tė veēantė nė universalizimin e tyre.

Mirėpo, idealizmin politik tė Wilsonit nuk e kundėrshtonin vetėm marksistėt, dhe as vetėm Revolucioni i Tetorit. Sir Halford Mackinder ("Democratic Ideals and Democracy" 1919) shkruante se demokracia ishte inkopatibile me organizimin e domosdoshėm tė luftės kundėr autokracive. Ata (idealistėt politikė si Wilsoni) "refuzonin t'i njihnin realitetet e gjeografisė dhe tė ekonomisė". Andaj Mackinder e nxirrte pėrfundimin se paqja botėrore mund tė sigurohej vetėm duke sunduar me ujdhesėn botėrore (shih "DeA"-6/1991), e cila praktikisht e nėnkuptonte themelimin e njė lidhjeje tė shteteve tė pavarura midis Gjermanisė dhe Rusisė. Ndėrkaq, kėtij botėkuptimi realist mbi sigurimin e paqes, por qė gjithashtu shkonte ndesh me idealizmin politik tė Wilsonit, i kishte paraprirė Alfred Thayer Mahan. Duke e ēmuar lart fuqinė detare (maritime) tė Britanisė, amerikani Mahan me 1890 shkruante se "pėrdorimi dhe kontrolli i duhur i detit ėshtė vetėm njė vijė nė vargun e kėmbimit me tė cilin akumulohet pasuria". Mahan dhe Mackinder ishin teorikė tė gjeopolitikės, veēse njėri e theksonte rėndėsinė e kontrollimit tė ujėrave detare, ndėrsa tjetri tė tokės, pėr ruajtjen e paqes botėrore. Me fjalė tė tjera, ata ishin zėdhėnės tė zgjerimit tė imperatorive koloniale, tė cilat do tė duhej ta vendosnin paqen mbi rruzullin tokėsor. Pėr kėtė shkak nuk ishte ēudi qė tė dy teorikėt nuk mund t'a honepsnin aspak "shpirtin jo-luftarak tė demokracisė", por as tregtinė e lirė dhe as tregtarėt si klasė. Mackinder madje besonte se lufta kompetitive pėr tregje ishte burimi kryesor i luftėrave dhe kėtu ai nuk ndryshonte shumė nga marksistėt. Ai mendonte se paqja mund tė ruhej duke e vėnė kontrollin e drejtėpėrdrejtė mbi burimet e mėdha tė pasurive natyrale dhe jo me tregti, ose pėrmes tregtisė qė zhvillohet jashtė zonės sė ndikimit tė vet. Dobia nga njė gjė e tillė do tė ishte iluzore, sepse ėshtė e gjykuar tė sjellė vullnerabilitetin (shih Stanly Kober, «Idealpolitik», Foreign Policy, Summer 1990). Megjithatė goditjen kryesore idealizmit politik ia dha shpėrthimi i Luftės sė II-tė Botėrore. Nevoja qė tė shpjegohen filozofikisht shkaqet e shpėrthimit tė luftės e nxiti zhvillimin e drejtimit tė realizmit nė politikė. Hans Morgenthao ishte eksponenti kryesor i kėtij drejtimi. Nė librin e tij kapital «Politika Midis Kombeve» (Politics Among Nations, 1948), ai konstatonte se politika, si dhe shoqėria nė pėrgjithėsi, udhėhiqet me ligje objektive, rrėnjėt e tė cilave ndodhen nė natyrėn njerėzore. Meqenėse ligjet e kėtilla janė objektive, ato doemos kanė karakter universal. Sjelljet e shteteve i udhėheq interesi i definuar si fuqi dhe jo idealet e burrave tė shtetit. Nė harmoni me kėto botėkuptime, Henry Kissingeri mė vonė, ngjashėm me Morgenthao-n, kishte ardhur nė pėrfundim se stabiliteti i sistemit ndėrkombėtar varej nga dy komponenta: nga drejtpeshimi i forcave dhe nga principi i legjitimitetit tė pranuar pėrgjithėsisht. Dhe pėrsėri, sė bashku me tė, besonte se realiteti i politikės sė fuqisė e kushtėzonte nėnshtrimin e ideologjisė nacionale ndaj interesave mė themelore. "Kujdesi pėr sigurimin nacional, -shkruante Kissingeri mė 1986 nė «Washington Post», - duhet tė jetė nė harmoni me vlerat tradicionale amerikane", pėr tė pėrfunduar mė vonė me njė dozė pesimizmi se "ndonėse morali dhe fuqia jonė nuk duhet tė jenė nė kundėrshtim me njėra -tjetrėn", nė instancė tė fundit, "tė gjitha politikat serioze tė jashtme doemos nisen nga nevoja pėr tė mbijetuar (the need for survival).
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:41 pm


Ligji dhe demokracia

Ajo qė ėshtė interesante te realizmi politik ka tė bėjė me faktin se nuk e merrte parasysh ndikimin e kurrfarė ideologjie. Pėr ndryshim nga "njohėsit" kosovarė tė politikės, qė gati sa nuk u cfilitėn duke gjuajtur "shtriga staliniste" nė hapėsirėn edhe ashtu tė ngushtuar politike tė Kosovės, ai edhe idealizmin politik e konsideronte si filozofi naive qė nuk mund t'a kuptonte realitetin e politikės sė fuqisė dhe i cili, pėr shkak tė ngarkesave me moralizime, tė ēonte qoftė nė tėrheqje dhe izolim nga njė botė e papėrsosur, qoftė nė njė intervenim pėr t'i ndrequr tė gjitha paudhėsitė e saj. Realizmi politik, nė tė vėrtetė, e shprehte rezignacionin ndaj realitetit politik tė pas-Luftės sė II-tė Botėrore. Mirėpo, paralelisht me forcimin e realizmit politik, kah fundi i viteve '80 teorikėt dhe burrat e shtetit sovjetik kishin filluar t'i kontestonin hapur postulatet e teorisė marksiste. Eduard Shevernadze, p.sh., me 1988 shkruante se "koekzistenca nuk mund tė indentifikohej me luftėn e klasave", kurse M. Gorbaēov e shpjegonte perestrojkėn si "revolucion legal qė kishte pėr qėllim ta pengonte koncentrimin e fuqisė sė tepruar nė duar tė pakicės me qėllim qė shoqėria tė udhėhiqej me parimin e sundimit tė ligjit". Njė kthesė e tillė marramendėse nė teorinė sovjetike tani i jepte krah riafirmimit tė idealizmit politik nė Perėndim. Mirėpo edhe ky tani kishte evoluar: e pranonte se demokracia kishte zhvilluar luftėra, por institucionet demokratike, tė cilat nė instancėn e fundit e kushtėzonin agresivitetin e politikės sė shtetit tė dhėnė, mund tė evoluonin: "Demokracia mishėronte kriteriume rigoroze tė sundimit tė shumicės dhe tė drejtave tė pakicės. Sundimi i shumicės do tė thotė se tė gjithė njerėzit e kanė tė drejtėn e votės, ndėrsa ata qė zgjidhen i japin llogari votuesve nė intervale tė shpeshta dhe tė rregullta". Pėrfaqėsuesit e zgjedhur e kanė pėr detyrė t'i informojnė pėr ato qė bėjnė, por edhe t'i furnizojnė me informata tė nevojshme pėr tė ushtruar kontroll mbi ta, i cili pastaj rregullohet me mekanizma tė veēantė. Teorikisht, megjithatė, tė drejtat e pakicės duhet tė jenė nė kundėrshtim me tė drejtėn e sundimit tė shumicės, por sipas Stenly Koberit ky botėkuptim ėshtė i gabuar: "Siē e demonstrojnė konfliktet etnike tė kohėve tė fundit, -shkruan ai -shumicat mund tė ndryshojnė me kohėn, dhe sundimi i shumicės, nė mungesė tė tė drejtave tė garantuara tė pakicės, ėshtė reēetė pėr katastrofė. Tė themi megjithatė mė shkoqur: garancionet mbi tė drejtėn e pakicave, tė cilat mund tė vendosen vetėm me pajtimin e shumicės, e shėnojnė respektin e tė dobėtit nga ana e tė fortit. Ky sistem i vlerave tė respektit pėr ligjin mė parė se pėr forcėn ėshtė siguria mė e mirė e rendit dhe e stabilitetit, qoftė atij tė brendshėm, qoftė atij tė jashtėm ndėrkombėtar" (Stanley Kober, Idealpolitik, op.cit.). Nė harmoni me kėto botėkuptime, idealizmi politik tani shpjegonte se shkaqet e Luftės sė II-tė Botėrore nuk duhej kėrkuar nė konfliktet e interesave tė imperatorive koloniale por pikėrisht nė Kushtetutėn e Weimarit. Kjo Kushtetutė, nė vend tė botėkuptimit amerikan mbi tė drejtat e patjetėrsueshme tė individit, ato ia kishte nėnshtruar kolektivitetit. Rene Brunet nė The New German Constitution /1922/ lidhur me kėtė vėrente se "liritė individuale jo vetėm nuk ishin edhe mė tutje qėllim nė vete, por as qė pėrbėnin akoma njė tė mirė tė pavarur nė vete. Ato nuk kanė mė vlerė dhe nuk mund tė mbrohen pėrveē nė masėn qė shėrbejnė pėr ta kryer kėtė detyrė sociale" (ibd.).

Demokracia qė nuk i garantonte tė drejtat individuale nuk mund tė zgjaste shumė. Abraham Linkolni qė moti kishte vėnė re se "shumica qė bėhej zap me kontrollin dhe me pėrkufizimet kushtetuese... ėshtė sovrani i vetėm i vėrtetė i njė populli tė lirė. Kushdo qė e refuzon kėtė, doemos ka pėr tė rėnė, qoftė nė anarki, qoftė nė despotizėm" (cit. sipas Kober, ibd.). Andaj Hitleri kishte rėnė nė despotizėm dhe e kishte ndėrtuar njė diktaturė militariste tė fashizmit qė e kishte nxitur luftėn! Ndryshe nga realizmi, idealizmi politik tani iu kthye konceptit tė Adam Smithit lidhur me grumbullimin e pasurisė si fuqi. Zgjerimi perandorak, me fjalė tė tjera, e sė bashku me kėtė edhe kontrolli gjeopolitik i territoreve tė huaja, nuk ishin mė burim i fuqisė ekonomike dhe politike tė shtetit. Sikundėr qė e vė re Karlo Kipola nė The economic Decline of Empires (1970) "njė perandori nė mėnyrė tė pashmangshme cilėsohet nga njė numėr i madh institucionesh sklerotike" tė cilat "i pengojnė ndryshimet pėr hir tė ekzistencės sė vet" (ibd.). Pėr kėtė shkak, pasuria e kombit nuk varej edhe mė tutje nga shkalla e kontrollit direkt dhe nga veēoritė ekonomike tė territorit tė kontrolluar, por, siē thoshte Adam Smithi: "Nė rend tė parė nga mjeshtria, gjeturia dhe gjykimi me tė cilat janė tė pajisur punėtorėt, dhe sė dyti, nga proporcioni i numrit tė atyre qė janė tė zėnė me punė tė dobishme dhe tė atyre qė nuk punojnė". Nga ky postulat i dikurshėm i Adam Smithit, nė rrethana tė ndryshuara tė braktisjes sė sistemit kolonial, nuk ishte vėshtirė tė pėrfundohej se fuqia e punėtorėve tė vendeve tė zhvilluara duhej qė nė mėnyrė konstante t'i pėrsoste mjeshtritė e veta duke vazhduar tė prodhonte mallra dhe shėrbime tė reja qė t'i ndihmonin nxjerrjes sė superprofitit. Ishte konstatuar pėrfundimisht se kontrolli politik mbi popullin qė atė e urren ėshtė bazė jostabile pėr njė rritje tė vazhdueshme ekonomike, sepse pėrpjekjet pėr ta mbajtur atė nėn kontroll, me kohė "do tė rezultojnė nė shpenzime kolosale tė qeverisė qė do ta provonte njė gjė tė tillė" (ibd.).

Kanti dhe ligji

Ishte tėrėsisht e natyrshme qė edhe sovjetikėt tė kishin ardhur nė pėrfundime tė ngjashme por pėr arsye jo tėrėsisht identike. Tani nuk ishte fjala pėr sklerotizimin e sistemit qė e vėrente Kipola, por pėr paralizimin dhe pėr plogėshtimin e tij krahas nevojave tė rritura pėr modernizim. Pėr kėtė shkak ata e braktisėn besimin mbi nevojen e fitores sė socializmit nė botė dhe e akceptuan kontrollin parlamentar mbi forcat eventuale luftėnxitėse. Sipas njė artikulli tė botuar nė numrin e janarit tė vitit 1988 nė revistėn «Komunist» tė PK tė BRSS "nuk ekzistojnė forca me ndikim politik, qoftė nė Evropėn Perėndimore, qoftė nė SHBA, qė tė mund tė ndėrrmernin ndonjė agresion ushtarak kundėr socializmit". Sipas tij, institucionet demokratike amerikane, edhe po tė ekzistonin ato forca, do t'a pamundėsonin njė agresion tė tillė tė shkallės sė lartė. Demokracia borgjeze tani shėrbente si barrierė definitive nė rrugėn e shpėrthimit tė njė lufte tė tillė. Konstatime tė tilla logjikisht tė ēonin tek pėrfundimi se luftėra tė mėdha mund tė zhvillonin vetėm ato vende ku nuk ekzistonin institucione tė tilla demokratike, d.m.th. pikėrisht si nė Bashkimin Sovjetik. Andaj rrugėdalja nga lufta nė Afganistan u gjet edhe nė ndėrtimin e sistemit tė mendimit qė mė vonė u pėrfshi me emrin «Perestrojka»: "Pėrdorimi i forcave tė armatosura jashtė vendit, - shkruante M Gorbaēovi, -pa sanksionimin e Sovjetit Suprem ose tė Kongresit, ka pėrfunduar kategorikisht njėherė e pėrgjithmonė". Nė njė numėr tė mėvonshėm (qershor, korrik) tė po atij viti, revista nė fjalė pėrmbante njė tekst tė Vlladimir Kudravcievit dhe tė Jelena Lukashevės (doktore e shkencave juridike) ku pohohej se marksistėt kishin gabuar nė kritikėn e tyre tė ndarjes sė pushtetit dhe tė sundimit tė ligjit (parime tė organizimit tė pushtetit politik nė Perėndim, tani edhe kėtu) : "Baza filozofike e parimit tė sundimit tė ligjit ėshtė formuluar nga Kanti -pohonin ata. Nė tė vėrtetė Imanuel Kanti nė veprėn e tij tė vogėl «Paqja e pėrjetshme» tė botuar me 1795, konsideronte se paqja e pėrjetshme nuk mund tė ishte produkt i balancės sė fuqive, por i njė qeverie republikane si nė Amerikė. Duke i admiruar parimet e Revolucionit Amerikan, ai e hidhte poshtė merkantilizmin ekonomik si dhe botėkuptimet gjeopolitike, nė favor tė tezave tė cituara tė Adam Smithit. Ashtu si idealizmi politik nė Amerikė, edhe teoria sovjetike kishte ardhur nė pėrfundim se kontrolli i urryer politik i territoreve tė huaja nuk mund tė ishte as bazė solide e zhvillimit tė mėtejshėm ekonomik dhe as e modernizimit. Pėr njė gjė tė tillė, nėse nuk do tė ishte e mundshme pėrsosja e menjėhershme e aftėsive tė klasės punėtore, atėherė mė adekuate do tė ishte tregtia. Andaj, nė qoftė se kėsaj i shtohet edhe besimi se institucionet demokratike nė Perėndim nuk do tė lejojnė ndonjė luftė eventuale antisovjetike, atėherė, nė instancėn e fundit, sigurimi sovjetik nuk garantohej me hendeqe territoriale dhe as me fuqinė e forcave tė armatosura sovjetike. Kjo gjė i mundėsonte Bashkimit Sovjetik qė tė tėrhiqej nga Evropa Lindore dhe Mihal Gorbaēovi tė deklaronte se "faktori kyē i mendimit tė ri ėshtė koncepti i lirisė sė zgjedhjes... Tė kundėrshtohet liria e zgjedhjes do tė thotė t'i kundėrvihesh tendencės objektive tė vetė historisė". Ndėrkaq Eduard Shevernadze do tė shtonte se "imazhin e shtetit e pėrbėn qėndrimi i tij ndaj qytetarėve tė vet, respekti pėr tė drejtat dhe liritė e tyre dhe njohja e sovranitetit tė individit". Mirėpo teoria sovjetike pikėrisht kėtu nuk ėshtė e shkoqitur, dhe as qė mund tė jetė e shkoqitur gjer nė fund. Sovraniteti individual ėshtė nė themel tė teorisė amerikane: "Parimi amerikan, nga ana tjetėr, - shkruan Stanly Kober, -ėshtė vetėvendosja individuale dhe jo vetėvendosja nacionale". Ndryshe nga francezėt, tė cilėt besojnė se "baza e gjithė sovranitetit qėndron esencialisht te kombi (Deklarata franceze mbi tė drejtat e njeriut dhe tė qytetarit), amerikanėt konsiderojnė se nė shtetet multietnike dhe nė botėn multinacionale -nuk mund tė ketė bazė tjetėr pėr ruajtjen e paqes pos garantimit tė drejtave dhe lirive mbi baza individuale dhe jo kolektive. Pėrderisa e besojmė njė gjė tė tillė, atėherė "koncepti i kombit pėr amerikanėt ėshtė irelevant". Por jo edhe pėr sovjetikėt. Perioda e zhvillimit socialist atje ishte e mbushur me lavdata pėr afirmimin e kombeve, tė kombėsive dhe tė nacionaliteteve, dhe kjo gjė nuk mund t'u mohohet aq lehtė. Andaj akceptimi i variantit amerikan mbi tė drejtat e njeriut dhe tė qytetarit nė Bashkimin Sovjetik normalisht ka pėrfunduar nė konceptin mbi BRSS-nė si shtet - asociacion i republikave sovrane dhe tė barabarta, por jo edhe nė shtimin e numrit tė tyre (qė do tė ishte gjithashtu teorikisht e logjikshme) apo nė pavarėsimin e plotė tė atyre ekzistuese apo tė pranuara.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:42 pm


Shqiptarėt dhe proceset integruese

Procesi i sipėrpėrmendur nuk ka pėrfunduar as nė Bashkimin Sovjetik, as nė Evropė dhe as nė Jugosllavi. Vėrtetė ėshtė e vėshtirė tė pritet qė procesi i tillė tė pėrfundojė me konstituimin e 58 njėsive tė ndryshme kushtetuese, a tė mbi 100 nacionaliteteve nė republika sovrane dhe tė pavarura tė Bashkimit Sovjetik, njėsoj sikur do tė ishte e vėshtirė tė pritej se pakicat turke, rome, serbomalazeze e muslimane nė Kosovė ose katolikėt e Mirditės apo etnosi grek i Dropullit nė Shqipėri tė konstituohen si kombe tė veēanta dhe nė republika sovrane dhe tė pavarura. Midis ekstremizmit tė majtė dhe ekstremizmit tė djathtė njėmend ekzistojnė shumė pika tė pėrbashkėta jo vetėm pėr shkak se e reflektojnė njėri-tjetrin, por edhe sepse qė tė dy ata nė ēėshtjen nacionale rėndom pėrfundojnė nė relativizimin ekstrem tė rolit tė shtetit apo edhe nė folklorizimin e kėtij roli pėr kombet mė tė vogla. Njė gjė e tillė duket se akoma i takon sferės sė fantastikės politike, por njė pjesė e intelektualėve shqiptarė nė Kosovė megjithatė seriozisht e beson njė mundėsi tė tillė. Ata nisen nga besimi jo fort i pabazuar, se Evropa sė shpejti do tė bashkohet, se kufijtė shtetėrorė do tė suprimohen dhe se, prandaj, do tė hapen mundėsi tė pakufizuara pėr krijimin e feudeve tė tyre tė vogla. Ata vetėm sa nuk e thonė hapur, akoma jo nė mėnyrė rezolute, se nė rrethana tė tilla nuk na duhet kurrfarė republike, pasi qė nuk do t'ia vlente barra qiranė tė luftosh pėr diēka qė edhe ashtu ėshtė e destinuar tė zhduket. Ndoshta edhe pėr kėtė shkak rinia e Kosovės pothuajse u shpėrngul e tėra nga Kosova. Pohohet se tashmė janė shpėrngulur afro 300.000 tė rinj, tė shumtėn nė Gjermani dhe nė Zvicėr. Pohohet se atje me tė madhe janė duke u martuar me evropiane dhe kėshtu procesi i "evropeizimit" tė tyre shprehimisht ėshtė nė pėrfundim e sipėr. Mirėpo, asimilimi nuk ėshtė evropeizim. Nga ana tjetėr, "njohėsit" e politikės nė Kosovė duhet ta kuptojnė (dhe sa mė parė ta kuptojnė kėtė aq mė mirė do tė jetė) se proceset integruese tė Evropės nuk e kanė pėr qėllim, dhe as qė mund ta kenė pėr qėllim, deklarativ apo sekret, rivendosjen nė Evropė tė universalizmit kishtar tė mesjetės sė hershme. Universalizimi i konceptit mbi tė drejtat e njeriut dhe tė qytetarit si dhe tė parimeve demokratike nė Evropė, e ka pėr qėllim ndėrtimin e njė Evrope tė re, bashkimin e saj mbi baza tė dialogjikės, (jo tė dialektikės, ndonėse rezultati mund tė jetė i njėjtė), por ėshtė me rėndėsi intenca qė lidhet me ruajtjen e identiteteve kombėtare; integrimin ekonomik, qarkullimin e lirė tė ideve, mallrave dhe vlerave, tė cilat do ta mundėsonin zhvillimin e saj tė mėtejshėm dhe forcimin si fuqi.

Ky ėshtė njė integrim i mbėshtetur nė proceset e brendshme qė e kanė logjikėn e vet imanente. Nė qoftė se kjo logjikė e brendshme do tė rezultojė nė relativizimin e rolit tė kombeve mė tė vogla nė favor tė kombeve mė tė mėdha, atėherė detyra e intelektualėve tė kombeve tė vogla do tė duhej tė konsistonte nga ajo qė tė luftonin pėr instrumentalizimin e shtetit nė funksion tė zhvillimit dhe kultivimit tė identiteteve tė njėmendėta tė kombeve tė tyre. Fjala ėshtė pėr kombet e ngulitura nė territoret e tyre shekullore, tė cilat nė krahasim me pjesėtarė tė kombeve tė tjera janė nė shumicė, ndėrsa nė krahasim me kombet tjera brenda shtetit tė dhėnė multietnik, proporcionalisht nuk janė edhe aq tė vogla. Pėr kėtė shkak lufta pėr jetėsimin e Republikės sė Kosovės nė tė vėrtetė ėshtė luftė pėr ekzistencėn e Kosovės, jo si konotacion gjeografik, por politik. Ata qė kėtė nuk dėshirojnė ta kuptojnė, tashmė ndodhen me njė kėmbė nė Evropė, por shpopullzimi i Kosovės nuk ėshtė nė interes tė askujt dhe kėtė as qė do ta lejojė populli nė Kosovė.

Zhvillimi i proceseve tė pėrmendura integrative ėshtė e vėrtetė se ndihmohet nga bartėsit kryesorė tė tyre - shtetet e zhvilluara tė Evropės (Bashkėsia Ekonomike), por edhe nga SHBA-tė. Ėshtė e natyrshme qė ato ta ndihmojnė zgjerimin e proceseve tė kėtilla nė ato vende dhe nė ato shtete ku ato akoma nuk janė zgjeruar plotėsisht dhe ku nuk janė thelluar akoma. Mirėpo, pikėrisht kėtu paraqitet "thembra e Akilit": Njė shtytje e kėtyre proceseve qė nuk do t'i merrte parasysh specifikat e realitetit politik tė kėtyre vendeve ėshtė rrezik tė konsiderohet si imponim i proceseve tė kėtilla dhe tė shkaktonte kundėrvėnien afatgjatė tė forcave tė ndryshme politike. Nė rrethana tė kundėrvėnies sė kėtillė, siē po ngjet aktualisht nė Jugosllavi, ėshtė e mundshme fitorja e njėrės apo e palės tjetėr, por pėr njė kohė relativisht tė gjatė nuk do tė jetė i mundshėm qetėsimi i kėnaqshėm i situatės dhe as integrimi i vullnetshėm i Evropės, sepse njė integrim i Evropės mbi baza tė fitores sė njėrės palė presupozon mbėshtetjen nė aleatėt e saj dhe frenimin apo shtypjen e kundėrshtarėve. Hipotetikisht do tė ishte p.sh., e mundshme mundja e sllavėve dhe integrimi i tyre nė baza tė kėsaj mundjeje. Mirėpo, ēfarė do tė ishte perspektiva e Evropės nė qoftė se, p.sh., nesėr do tė forcohej aq shumė njėra nga shtetet sllave, si p.sh., Rusia, saqė Evropa tė paraqiste njė kafshatė tė vogėl pėr tė? A do ta kishim pastaj njė integrim tė ri mbi baza tė fitores ruse apo njė luftė tjetėr botėrore? Njė Evropė tė tillė tė ndarė me Murin e Berlinit tashmė e kishim. Secila nė sferėn e vet i presupozonte aleatėt dhe kundėrshtarėt. Nė Evropėn Perėndimore, nė plan tė jashtėm, ndodhej njė gjysmė Gjermanie e kontrolluar prej aleatėve kryesorė tė luftės, tė cilėt mbėshteteshin nė shtetet-aleate, satelite tė tyre, ndėrsa nė planin e brendshėm mbėshteteshin nga shtresa tė caktuara shoqėrore tė cilat me metoda tė ndryshme e pengonin aktivizimin e plotė nė jetėn politike tė forcave kryesisht tė majta. Njė skenė e ngjashme ndodhej edhe nė Lindje. Atje ishte gjysma tjetėr e Gjermanisė nėn kontrollin e shtetit kryesor ngadhėnjimtar tė luftės (BRSS) qė mbėshtetej nė kontrollin e shteteve tjera tė Evropės Lindore, me pėrkrahjen e forcave tė pakta komuniste dhe me shtypjen e forcave tė djathta, por edhe tė masave tjera tė pėrcaktuara pėr demokraci dhe pėr pluralizėm politik. Bashkimi i Gjermanisė u arrit nė mbėshtetje tė proceseve integruese tė cilat teorikisht e synojnė fshirjen apo tretjen e kėtyre ndasive dhe tė hierarkisė sė tyre tė brendshme. Nė kėtė mėnyrė supozohet edhe bashkimi i Evropės. Bashkimi i Gjermanisė realisht u arrit edhe nė mbėshtetje tė mundjes ekonomike tė palės tjetėr. Gojėkėqijtė do tė thoshin se ajo u "shit" nga rusėt me para tė majme.

Realisht, ndoshta edhe bashkimi i Evropės do tė arrihet nė mbėshtetje tė mundjes ekonomike. Gojėkėqinjtė do tė thoshin se tani puna ėshtė "tė milet" njė ēmim sa mė i shtrenjtė pėr integrimin nė Evropė, e cila edhe ashtu do tė bėhet. Mirėpo, gjėrat nuk bėn tė shikohen sipėrfaqėsisht, sepse nė tė dy rastet, si dhe nė realitet, mundja nuk ėshtė e plotė. Nga ky aspekt, mundja, edhe po tė ishte e plotė, e presupozon zhvendosjen dhe rrotullimin e pozitės sė aktorėve. Nė plan tė jashtėm, p.sh., mund tė vijė, dhe tashmė ka ardhur, gjer te forcimi i tillė i Gjermanisė (80 milion banorė, tė ardhurat e shumėfishuara nacionale, etj.), i cili po tė lejohej i lirė dhe i pakontrolluar nga marrėveshjet dhe instrumentet e Helsinkit, doemos do tė rezultonte nė ndryshimin e pozitės sė stabilizuar nė stacion kryesor tė policisė evropiane, kurse aleatėt e saj tė natyrshėm do tė shndėrroheshin nė stacione ndihmėse. Ndėrkaq, nė plan tė brendshėm, forcat udhėheqėse gjermane do t'i pėrkrahnin, por edhe do ta gėzonin pėrkrahjen e plotė tė forcave tė ngjashme tė aleatėve natyralė tė saj. Ėshtė interesant se po tė gjykohet me logjikėn e forcės dhe nė mbėshtetje vetėm tė indikatorėve sasiorė (kuantitativė) njė gjė e tillė do tė ishte edhe e natyrshme tė ngjajė, dhe ėshtė duke ngjarė. Shumė njerėz, ndėr ta edhe intelektualė shqiptarė, jo vetėm se mendojnė, por edhe preferojnė qė njė ditė Shqipėria (eventualisht e bashkuar) ta lozė rolin e njė Izraeli tė vogėl Ballkanik. Ėndrra tė kėtilla reflektohen aty-kėtu edhe nė shkrimet e shtypit tė pėrditshėm shqiptar nė Kosovė. Mirėpo, njė rezonim i tillė politik nuk do mend se sillet nė suaza tė mendimit gjeopolitik. Ai ėshtė nė kundėrshtim me trendet aktuale, jo vetėm tė proceseve integruese nė Evropė, por edhe me pėrmbajtjen e brendshme tė synimeve pėr universalizimin e demokracisė. Shkenca gjermane ėshtė pėrplot me hulumtime tė shkaqeve reale tė humbjes sė dy luftėrave botėrore, andaj aspiratat pėr kontrollim politik (tė urryer) tė territoreve tė huaja nė rrethana tė tanishme, kur protagonistėt kryesorė tė njė politike tė tillė tashmė i kanė braktisur ambiciet e tilla, pėr Gjermaninė, si pėr kėdo tjetėr, do tė ishin njė anakronizėm i vėrtetė, tėrėsisht jashtė kohe. Ajo mund tė aspirojė njė ndikim politik qė do tė rezultonte nga niveli i lartė i zhvillimit ekonomik dhe teknologjik, por do tė ishte nė kundėrshtim me interesat reale gjermane, po tė provohej "pėrkthimi" i kėtij ndikimi nė njė kontroll rigoroz politik.

Nga ana tjetėr, jo vetėm frika se do tė ngjante diēka e tillė, por edhe inercioni i sė vjetrės, mentaliteti robust hegjemonist serbomadh i atij mentaliteti militarist i cili me 1981 kujtonte se brenda njė dite do tė marshonte nė Tiranė, e shtyri palėn tjetėr t'i kundėrvihet edhe asaj qė ėshtė e pamundur t'i kundėrvihesh -tendencės historike pėr bashkimin e Evropės; jetėsimit tė Republikės sė Kosovės; zgjidhjes definitive tė ēėshtjes shqiptare. Nė njė tekst tjetėr (shih «Shqiptarėt dhe ēėshtjet vitale tė kombit», punim i kumtuar nė simpoziumin shkencor «Shqiptarėt dhe Evropa dje, sot dhe nesėr» tė mbajtur me 6-9 qershor 1991 nė Prishtinė) nė mėnyrė tė argumentuar janė shkoqitur tezat se bashkimi i Gjermanisė nuk ishte bėrė pėrkundrejt interesave dhe pėr inat tė Bashkimit Sovjetik, por pėr hir dhe nė kontekst tė bashkimit tė Evropės qė ishte interes mė i madh dhe mė i rėndėsishėm edhe pėr vetė sovjetikėt.

Nė analogji me kėtė konstatim, Republika e Kosovės nuk u konstituua pėr inat tė serbėve e pėr dhunė tė tė tjerėve, por se ishte e drejtė e popullit shqiptar nė Jugosllavi; kurorėzim i natyrshėm i procesit tė rritės nė Kosovė dhe rezultat i pritur i proceseve tė pjekurisė politike nė vend e mė gjerė. Nė kėtė kontekst, Kosova jo vetėm qė i ndihmoi proceset integruese tė Evropės, por edhe ishte ndėr iniciatorėt e universalizimit tė parimeve dhe tė vlerave demokratike nė Evropė.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:47 pm


Republika nė kontekst tė situatės

Shkencėrisht ėshtė vertetuar pothuajse plotėsisht se shqiptarėt rrjedhin nga ilirėt dhe se gjuha shqipe ėshtė variant i zhvilluar i ilirishtes. Vetėdija mbi pėrkatėsinė nė ndonjė kolektivitet tė caktuar nacional zhvillohet gjatė kontaktimit me tė tjerėt. Me atė rast ėshtė me rėndėsi se fillimisht zhvillohet njė vetėdije mbi atė se "ēka nuk jam", e pastaj kėrkohen edhe pėrgjigjet mbi atė se "ēka jam". Nė fillim sigurisht, ashtu siē konstaton edhe shkenca, duhet tė kenė vėnė re se e flisnin njė gjuhė tė veēantė nga tė tjerėt, njė gjuhė tė veten qė nuk kishte gjė tė pėrbashkėt me greqishten e vjetėr, me latinishten, as mė vonė me variantet e gjuhėve sllave, dhe nė fund me turqishten. Ėshtė irelevante pėr qėllimin e kėtij teksti tė dihet se si e quanin ata veten, por ėshtė me rėndėsi tė konstatohet se aty fillon zhvillimi i vetėdijes mbi atė se i pėrkisnin njė kolektiviteti tė veēantė qė e fliste njė gjuhė e cila shtrihej nė njė territor tė caktuar dhe kishte interesa tė veēanta nga tė tjerėt, por mund tė kishte edhe ndonjė interes tė pėrbashkėt. Shumė mė vonė kjo u quajt si vetėdije mbi pėrkatėsinė nacionale, qė mbetet e pėrbashkėt dhe unike pėr tė gjithė shqiptarėt kudo qė jetojnė. Gjatė historisė, rrethana dhe faktorė tė ndryshėm politikė u pėrpoqėn qė ndėr shqipatarėt ta shuajnė ose t'a zhdukin vetėdijen nė fjalė, por paralelisht me kėtė, ose nė luftė pėr ruajtjen e unit tė vet, zhvillohet edhe vetėdijėsimi politik mbi pozitėn dhe mbi interesat e pėrbashkėta kolektive. Vetėdija kolektive politike pėr t'u konstituuar si komb nė Jugosllavi ėshtė produkt i zhvillimit tė pas Luftės sė Dytė Botėrore dhe sidomos pas vitit 1981. Ajo ishte e lidhur me perceptimin e faktorit tė jashtėm dhe me mundėsinė e realizimit tė bashkimit tė trojeve shqiptare.

Nė rrethana tė drejtpeshimit bipolar tė forcave ndėrkombėtare, ish-federata jugosllave lozte rolin e njė tampon-zone me rėndėsi tė veēantė pėr sistemet globale tė forcave (Pakti i NATO-sė dhe Traktati i Varshavės). Republika e Kosovės, nė rrethana tė tilla, ishte njė hap pėrpara nė zgjidhjen e ēėshtjes shqiptare; nė realizimin e tė drejtave kolektive nacionale shqiptare, ishte njė akceptim i realitetit tė dhėnė politik dhe njė avansim me rėndėsi i pozitės sė tyre brenda atij realiteti. RSP e Shqipėrisė atėbotė e zhvillonte njė politikė tė pavarur tė jashtme, por nuk ishte nė gjendje tė ndikonte nga pozitat e forcės nė ndryshimin e atij realiteti dhe as tė pozitės sė shqiptarėve brenda Jugosllavisė. Megjithatė, pėr shkak tė ngecjes sė zhvillimit ekonomik si dhe tė atij tė gjithmbarshėm tė shqiptarėve nė Jugosllavi dhe tė mosnjohjes sė realitetit nė Shqipėri, propaganda ideologjike e Shqipėrisė nuk mbetej pa efekt nė Kosovė.

Efekti i tillė nė instancė tė fundit rezultonte si pakėnaqėsi me ndarjen e kombit dhe artikulohej si kėrkesė pėr t'u barazuar me tė tjerėt nė zhvillimin e gjithėmbarshėm shoqėror. Nevojat e zhvillimit s'ka dyshim se do tė artikuloheshin kėsisoji edhe pa propagandėn nga Shqipėria, por ajo me siguri i ka ndihmuar shpejtimit tė procesit. Me fjalė tė tjera, shkaqet pėr ngecjen e vet nė zhvillim pjesa mė e madhe e shqiptarėve i shihte nė pozitėn e vet tė pabarabartė dhe tė subordinuar, gati koloniale, nė Jugosllavi, si dhe nė mungesėn e aparatit tė pėrbashkėt vetjak tė zhvillimit, d.m.th. tė shtetit. Meqenėse rrethanat ndėrkombėtare qė karakterizoheshin me drejtpeshimin e pėrmendur bipolar tė forcave nuk mund ta lejonin bashkimin e trojeve shqiptare, pikėrisht pėr shkak tė ndryshimit tė kėsaj barazpeshe, atėherė ishte fare i natyrshėm orientimi pėr Republikėn e Kosovės. Ky orientim, nė rrethana tė veprimit tė shumė grupeve ilegale, kryesisht tė orientuara pėr bashkimin e trojeve shqiptare, ishte meritė e politikės zyrtare, por edhe e autorit tė kėtyre rreshtave. Kjo ėshtė me rėndėsi tė konstatohet pėr shkak tė implikacioneve qė mund tė kishte nė zhvillimin e mėtejshėm tė ngjarjeve, dhe jo pėr shkak tė tendencave tė pakripė qė tė injorohen faktet, e as pėr shkak tė "dekorimit" a posteriori tė individėve qė nuk kishin pothuaj kurrfarė roli nė shtyrjen e proceseve pėrpara. Kėrkesa pėr Republikė nė esencė ishte kėrkesė pėr evropeizimin e Kosovės, nė qoftė se fjala "evropeizim" kuptohet drejt si tendencė pėr barazimin dhe nivelizimin e zhvillimit me shtetet e zhvilluara tė Evropės, e jo pėr t'i imituar anėt negative tė civilizimit tė saj, tė cilat edhe ajo vetė pėrpiqet t'i eliminojė. Njė dallim i tillė rreth kuptimit tė pėrmbajtjes sė kėtij nocioni nė Kosovė ka qenė prezent edhe para vitit 1981, si edhe pas tij, por ėshtė edhe sot. Tani artikulohet si pritje pasive qė Evropa ta bėjė jetėsimin e Republikės, pa organizim adekuat tė brendshėm dhe pa ndonjė mund pėr shtytje nga brenda. Vetėm nevoja pėr zhvillimin e gjithmbarshėm dhe tė shpejtuar tė Kosovės i nxiti tė rinjtė dhe tė rejat nė luftė demokratike (atėherė kur nuk ekzistonte kurrfarė demokracie) pėr Republikė, e jo qejfi, moda a dėshira pėr ta imituar Evropėn. T'i akuzosh ata qė e lindėn edhe Republikėn edhe demokracinė se nuk e deshėn kėtė tė fundit, do tė thotė se diē nuk ėshtė nė rregull, jo vetėm nė kokat e individėve, por nė raportet nė shoqėri. Tė ndėrpriten proceset, duke e vėnė veten nė krye pa ndonjė meritė tė veēantė, pasi tė jenė bėrė akuza tė tilla tė rėnda dhe shkelje tė ēoroditura tė bartėsve tė kėtyre proceseve, e pastaj tė vraposh nėpėr Evropė dhe Amerikė me shpresė se ata, faktorėt e jashtėm, do ta bėjnė kompletimin e proceseve nė Kosovė, nuk ėshtė vetėm bajraktarizėm (kjo do tė ishte e keqja mė e vogėl), por manipulim me interesat mė vitale tė Kosovės, nė qoftė se jo vetėm injorancė e thellė politike.

Republika e Kosovės atėbotė nuk e cėnonte integritetin territorial tė Jugosllavisė dhe as barazpeshėn bipolare tė forcave. Ajo nuk mund tė ishte kundėr interesave globale tė palėve rivale. Pėrkundrazi, Republika e tillė e Kosovės nuk do tė ishte vetėm nė funksion tė zhvillimit tė Kosovės, por edhe nė funksion tė forcimit tė raporteve jugosllavo-shqiptare, si dhe tė vetė Jugosllavisė, andaj, nė mėnyrė indirekte, edhe nė funksion tė stabilitetit dhe tė paqes nė Ballkan dhe nė Evropė. Kėto ishin disa nga tezat kryesore tė zhvilluara gjatė hetimeve nė burg mė 1981, por hetuesit, natyrisht, i kundėrshtonin me pretekstin e dėgjuar mė vonė edhe publikisht, se kinse Republika e Kosovės do ta dobėsonte Serbinė, do ta reduktonte, siē thoshin ata, nė "pashallėk tė Beogradit"!? Pėrderisa na mbanin nė burg dhe na dėnonin rėndė, ishte fare e natyrshme tė gjenin ndonjė pretekst dhe arsyetim, por qysh atėherė ishte fare evidente se ato nuk ishin bindėse as pėr ata vetė. Pėrse atėherė konstituimi i Republikės sė Kosovės u vonua pėr 9 vjet tė plota, kurse jetėsimi i saj akoma shtyhet edhe sot? Nė qoftė se ruajtja e integritetit territorial tė Jugosllavisė ose ruajtja e Jugosllavisė, e jo dominimi nė Jugosllavi, ka qenė interesi i njėmendėt i Serbisė, dhe nė qoftė se Republika e Kosovės nė Jugosllavi njėmend do tė ishte edhe nė funksion tė forcimit tė saj, pėrse atėherė Serbia jo vetėm qė e kundėrshtoi, por akoma vazhdon ta kundėrshtojė jetėsimin e Republikės sė Kosovės?

A zhvillohet lufta pėr interesa ideologjike

Pėrgjigjet nė pyetje tė tilla mund tė jenė tė nduarnduarta, por jo edhe aq tė thjeshta. Njėra nga pėrgjigjet mė tė shpeshta qė lexohet nėpėr faqet e shtypit, qė komentohet e dėgjohet edhe pėrmes ekranit tė TV-sė, lidhet me natyrėn e sistemit nė Serbi, i cili cilėsohet si sistem "serbo-sllavo-komunist", d.m.th. hegjemonist. Pėrgjigja e kėtillė e presupozon faktin se marrėveshja ose dialogu do tė ishte i mundshėm sikur tė suprimohej sistemi nė fjalė. Fakti se nė luftėn nė Kroaci gati njėsoj marrin pjesė edhe pjesėtarėt e partive tjera politike, pra jo vetėm tė PSS, dhe se atė e pėrkrahin edhe udhėheqjet e kėtyre partive, dhe jo vetėm udhėheqja e PSS, e zhvlerėson gati nė tėrėsi kėtė argument. Dhe kjo ėshtė e natyrshme, pasiqė asnjė luftė nė histori nuk u zhvillua pėr interesa ideologjike, por pėr ato vitale ose jetike. Ideologjia, rėndom, me mė pak ose mė tepėr sukses i artikulon dhe i arsyeton interesat e tilla, por nuk mund tė jetė substitucion pėr to.

Nga disa shpjegime a posteriori tė ish-funksionarėve titistė lidhur me atė se ata nuk e deshėn Republikėn "staliniste" ose edhe Republikėn nė federatėn Jugosllave, sikur mund tė kuptohet se nė ndonjė moment, gjatė dekadės sė shkuar, ka qenė i mundshėm konstituimi dhe jetėsimi i Republikės sė Kosovės, bile ndoshta edhe me pajtimin e Republikės Serbe, por qė kėtė e paska refuzuar elita titiste e Kosovės. Natyrisht, kjo ėshtė njė gėnjeshtėr e kulluar. Elita titiste gjatė pjesės mė tė madhe tė dekadės sė shkuar as qė ka pasur haber se ē'po ngjante nė Kosovė, ndonėse politikisht e pėrfaqėsonte Kosovėn. Ndryshe, si mund tė shpjegohet fakti qė vazhdimisht ishte e befasuar me ngjarjet, dhe se gjithmonė ndodhej nė bisht tė tyre, nė vend se t'u paraprinte? Njė ish-funksionar tjetėr titist, por qė ishte mė pak titist, sepse nuk i takonte rrethit tė ngushtė tė titistėve tė organizuar si klikė, kėtė e pranoi hapur nė njė intervistė tė mėhershme dhėnė «Zėrit tė Rinisė»: "Na trathtuan"-tha ai, duke menduar nė ca premtime tė mėhershme tė instancave mė tė larta lidhur me ngjarjet qė zhvilloheshin nė Kosovė. Nga kjo del pėrfundimi i dytė kategorik se nuk ka qenė nė kompetencė tė titistėve nė Kosovė as refuzimi dhe as pranimi i ēfarėdo Republike tė Kosovės, staliniste ose jo, nė federatė ose konfederatė, nė asociacionin e shteteve sovrane tė ndonjė bashkėsie Jugosllave ose jo. Fakti se nga fundi i viteve '80 u shqetėsua gati e tėrė elita titiste nė Kosovė me rrahje dhe me izolime nuk e tregon "fajėsinė", pėrkatėsisht ,"meritėn" e tyre pėr Republikėn e Kosovės, por pėrkundrazi: insistimin e pushtetit qė mė nė fund edhe ajo tė futet nė kėto procese.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:49 pm


Elita e frikėsuar titiste

Ambasadori amerikan nė Pragė nė njė artikull nė revistėn «Foreign Affairs» me tė drejtė tregonte se si elita politike dhe intelektuale e Ēekosllavakisė ishte tmerruar aq shumė pas intervenimit tė rusėve nė vendin e tyre nė vitin 1968, sa qė mė vonė, pėrkundrejt ndryshimeve tė shteteve pėrreth, pastaj dhe nė vetė BRSS-nė, bile edhe pėrkundrejt aktivizimit tė shumė grupeve jashtė elitės ēekosllavake, ajo nuk lėvizte dot. Ishte dashur qė ai t'i luste rusėt qė t'i aktivizojnė aktivistėt partiakė dhe miqtė e tyre, nė mėnyrė qė mė nė fund elitės intelektuale dhe politike ēekosllavake t'i hiqej frika dhe tė futej nė vallen e demokracisė. Nė analogji me kėtė, elita titiste nė Kosovė ishte frikėsuar aq shumė nga maltretimet dhe dėnimet e tė rinjve gjatė dhjetė vjetėve tė shkuar, gjė qė e dėshmonte dhe me heshtjen e vet, saqė nuk e kishte kuptuar dot detyrėn e mbrojtjes sė tyre. Ėshtė dashur tė organizohej njė reprizė miniaturiale e pėrvojės sė tė rinjve me vetė ish-pjesėtarėt e elitės titiste, nė mėnyrė qė mė nė fund ta kuptonin se duhej tė futeshin nė vallen e demokracisė. Mirėpo pėr ndryshim nga elita intelektuale dhe politike ēekosllovake, elita titiste nė Kosovė, si rėndom, edhe kėtė radhė e teproi:- kukati aq shumė, sa qė gati pėrfundimisht i tmerroi tė tjerėt. Futjen nė vallen e demokracisė ajo nuk e kuptoi si pjesėmarrje tė barabartė nė luftėn pėr demokraci dhe pėr Republikėn e Kosovės, por si mision pėr eliminimin e atyre tė mėparshmėve, dhe tani habitet se si gjėrat nuk ecin dot pėrpara! Elita titiste nė Kosovė edhe kėtė herė tregoi se ajo nuk mund tė emancipohej nga pushteti i vjetėr, se nuk mund tė mendonte me kokėn e vet, por doemos i duhej njė mbėshtetje, nese jo nė Beograd, atėherė doemos nė Evropė! Thuajse Beogradi ndodhej jashtė Evropės dhe thuajse Evropa nuk e njihte Beogradin, por vetėm elitėn titiste nė Kosovė! Andaj, arsyetimet se ata nuk e deshėn Republikėn e kėtillė apo tė atillė nė Kosovė nuk u duheshin gjė: me pendla tė huaja nuk mund tė kėndohej as kėnga e mėngjesit, dhe as e ditės, sado qė tė dukeshin tė bukura.

Megjithatė, gjėrat duhet vėnė nė kontekstin e tyre real. Pavarėsisht nga ajo se elita titiste nė Kosovė nuk ishte e informuar fare mbi atė qė realisht po ngjante nė Kosovė, ėshtė fakt se ėshtė refuzuar konstituimi i njė republike eventualisht komuniste nė Kosovė dhe nė federatėn Jugosllave. Me kėtė i ėshtė bėrė shėrbim demokracisė (kushtimisht), nė Jugosllavi dhe mė gjerė nė Ballkan, dhe ndoshta edhe nė Evropė. Mirėpo, a ishte njė shėrbim i tillė edhe nė interes tė popullit nė Kosovė dhe tė shqiptarėve nė pėrgjithėsi kjo do tė shihet mė vonė. Do tė varet nga ajo se me ēka do tė shpėrblehet njė shėrbim i tillė? Kthimi i statusit tė autonomisė sipas Kushtetutės sė vitit 1974 apo vėnia e Kosovės apo e shqiptarėve nėn ndonjė status special, zgjidhje tė cilat herėpashere Lordi Kerrington po i formulon pėr serbėt nė Kroaci, me siguri se nuk do tė ishin kurrfarė shpėrblimi adekuat me viktimat e rėna shqiptare gjatė tėrė njė dekade dhe gjatė fillimit tė dekadės sė dytė. Pėrkundrazi, do tė ishte njė manipulim i tmerrshėm me Kosovėn, pavarėsisht nga ajo se republika eventuale komuniste nė Kosovė, sipas kėtyre vlerėsimeve, do ta prishte ekuilibrin bipolar tė pėrmendur mė heret tė forcave, sepse do ta forconte enverizmin nė Shqipėri, pastaj bllokun e republikave jo mjaft tė zhvilluara nė Jugosllavi; do ta rrezikonte pozitėn e privilegjuar ekonomike tė republikave tė zhvilluara nė Jugosllavi dhe interesat afariste dhe strategjike tė miqve tė tyre. Njė vlerėsim i tillė doemos niset nga teza se regjimi i Sllobodan Millosheviqit nė Serbi ishte vetėm komunist e jo p.sh. nacionalist, se regjimi i tillė do tė pajtohej pastaj me njė republikė tė ngjashme nė Kosovė dhe se Kosova do tė ishte pėrsėri me Serbinė, por nėn Serbi!? Dhe pėrsėri kemi tė bėjmė me njė tezė kryekėput manipulante! Republika e Kosovės kėrkohej tė ishte tėrėsisht e barabartė me tė gjitha republikat tjera nė Jugosllavi d.m.th. ta gėzonte tė njėjtin status si edhe tė tjerat; tė kishte tė njėjtėn lidhje me organet federale (konfederale apo asociative) si edhe tė tjerat; tė njėjtat obligime dhe pėrgjegjėsi si dhe tė tjerat. Nuk do tė ishte nėn Serbi por do tė ishte e barabartė me Serbinė nė ēėshtje tė statusit tė vet. Ndėrkaq, sa u pėrket interesave reale ekonomike, politike apo gjeopolitike (kjo duhet tė kuptohet doemos njėherė e pėrgjithmonė) me Serbinė mund tė kishim apo tė mos kishim interesa tė pėrbashkėta; mund tė zhvillojmė luftė dhe mund tė kultivojmė miqėsinė; mund t'i investojmė energjitė tona pėrkatėse pėr evropeizimin e shpejtė tė vendeve tona, apo sėrish mund ta pėrgjakim historinė; me Serbinė mund tė zhvillonim ēfarėdo raportesh, por as ne as Serbia nuk mund tė zhvendosemi prej vendeve tona; nuk mund ta zgjedhim ndonjė fqinj tjetėr mė tė mirė; dhe nuk mund tė bėhemi mė tė tjerė se ē'jemi. Do tė qėndrojmė aty edhe ashtu siē jemi. Ėshtė mirė tė pėrpiqemi tė bėhemi mė tė mirė. Dhe pėr t'u bėrė mė tė mirė; pėr tė ecur mė shpejt pėrpara; pėr t'i zėnė vendet pėrkatėse aty ku duhet, doemos mė parė duhet tė jetėsohet Republika e Kosovės. Ky ėshtė interesi vital i Kosovės, por edhe i tė gjithėve nė Ballkan. Nuk ekziston ndonjė rrugė tjetėr.

Shtetet nė rolin e xhandarit rajonal

Zhvillimi kapitalist, nga ana tjetėr, nė gjithė historinė e vet dhe nė tėrė hapėsirėn e botės gjithmonė ėshtė mbėshtetur nė ligjin e zhvillimit tė pabarabartė - nė hapėsirė e ka mbėshtetur zhvillimin e njė rajoni tė caktuar, i cili pastaj ėshtė dashur tė tėrheqė pas vetes zhvillimin e rajoneve tė tjera. Nėse ka qenė fjala pėr komplekse shtetesh, ėshtė forcuar njė gjer nė dy apo tri shtete, tė cilat, pos rolit tė modelit zhvillimor, luanin edhe rolin e xhandarit rajonal (Izraeli dhe Irani nė kohėn e Shah Pahlavisė dhe Iraku mė vonė) nė Lindjen e Mesme: Republika Jugafrikane dhe Rodezia e dikurshme nė Afrikė; Brazili nė Amerikėn Latine. S'ka dyshim se nė zhvillimin ekonomik tė Jugosllavisė, republikat veriore, dhe ndoshta ndonjė rajon i caktuar brenda Serbisė, kanė lozur njė rol tė tillė tė modelit zhvillimor. Dikush kėtė mėnyrė tė zhvillimit brenda hapėsirave tė caktuara dhe mbėshtetjen nė zhvillimin e punkteve tė veēanta e ka quajtur subimperializėm, duke menduar me kėtė mė tepėr mbi njė taktikė imperialiste tė kontrollit mbi hapėsirat rreth e pėrqark. Ėshtė quajtur kėshtu duke e pasur parasysh ndarjen e atėhershme tė botės nė sisteme tė kundėrta politike dhe luftėn e tyre konkurrente. Sot nė Evropė vėrtetė ėshtė suprimuar sistemi komunist, por meritėn mė tė madhe pėr kėtė duket se e kanė pikėrisht punktet nė fjalė. Nė Evropė gjithashtu ka akoma rajone tė pazhvilluara dhe aty gjithsesi edhe mė tutje vepron ligji i zhvillimit tė pabarabartė ekonomik. Republika e Kosovės me angazhimin e vet do tė duhej t'i zbuste efektet negative tė tij. Me fjalė tė tjera, nuk ka kurrfarė dyshimi se lufta nė Kroaci, nė tė cilėn tė dy palėt etiketohen me konotacione ideologjike (serbo-komuniste, ustasho-fashiste, etj.), nė esencė po zhvillohet pėr sigurimin e njė pozite mė tė mirė ekonomike nė njė pėrtėritje eventuale tė Jugosllavisė. Nga ky aspekt, te kundėrshtarėt nė fjalė ekziston njė disproporcion evident: Kroacia dhe Sllovenia janė mė tė zhvilluara dhe modeli i ri eventual i rregullimit tė raporteve nė Jugosllavi do tė duhej t'ua siguronte kėtė pėrparėsi edhe mė tutje; ndėrkaq Serbia ėshtė mė pak e zhvilluar se ato, por mė e madhe me territor dhe me numėr tė popullsisė, pastaj edhe mė e fortė nė pikėpamje ushtarake. Ajo do tė dėshironte ta ruante pozitėn e vet politike nė Jugosllavinė e tretė eventuale, me shpresė se me njė politikė mė nacionale, do tė mund tė arrinte shkallėn e zhvillimit ekonomik tė simotrave veriore, dhe nė perspektivė, eventualisht t'ua tejkalojė. Ajo qė nė Serbi mund tė quhet mbeturinė e ideologjisė komuniste duket se ėshtė pikėrisht vetėdija mbi interesin nacional tė zhvillimit nė perspektivė. Dhe kjo aspak nuk ka tė bėjė me "ndryshkun" e mendjes sikur qė nganjėherė mendohet dhe shkruhet ndėr ne. Nga kjo vetėdije ajo nuk mund tė heq dorė, bile as me humbje tė betejės. Nga ana tjetėr, duket fare evidente se republikat veriore nuk mund ta pranojnė pėrtėritjen eventuale tė njė Jugosllavie ku sėrish politikisht do tė dominonin serbėt. Rrugėdalja nga ky rreth magjik ose do tė gjendet nė kompromisin brenda kufijve tė tanishėm tė Jugosllavisė, ose edhe nė ri-rregullimin e raporteve nė Ballkan. Pėr kėtė tė fundit ekziston rreziku real qė tė mendohet se shqiptarėt do tė duhej ta paguanin tagrėn e pajtimit eventual tė vėllezėrve sllavė. Kjo ka ngjarė tashmė nė tė kaluarėn. Do tė ishte tragjike tė ngjajė sėrish. Mirėpo, ėshtė edhe mė keq tė mos jesh i vetėdijshem pėr kėtė.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:52 pm


Serbėt dhe rusėt

Ēfarėdo qė tė jetė rrugėdalja nga kriza, duket se ajo nuk ėshtė aspak e lehtė. Nė rend tė parė pėr shkak se e presupozon akceptimin e zgjidhjes eventuale nga tė gjitha palėt e interesuara, por edhe sepse palėt nė konflikt bartin nė vete argumente dhe interesa fundamentale, tė cilat, pėr shkak tė rėndėsisė sė vet, shtrihen edhe jashtė tyre. Demokratizimi i pėrgjithshėm i Evropės dhe bashkimi i saj mbi baza demokratike, qė nė Jugosllavi u lidh me republikat e zhvilluara veriore, e gėzon pėrkrahjen jo vetėm tė Evropės dhe SHBA, por edhe tė Bashkimit Sovjetik. Ndėrkaq, gjykuar nga aspekti i interesave serbe, politika serbe do ta akceptonte demokratizimin, por jo nė dėm tė fuqisė sė vet. Tashmė ėshtė i qartė orientimi afatgjatė i politikės serbe qė me ēdo kusht t'a ruajė pozitėn e vet politike, qoftė edhe nė ndonjė Jugosllavi tė cunguar, miniaturiale. Duket fare irelevante nėse kėtė synim tė politikės serbe do t'a mbėshteste konkretisht edhe Bashkimi Sovjetik.

Pikėsynimi i tillė i politikės serbe jo vetėm qė nuk i prish punė politikės globale tė Bashkimit Sovjetik, por ndodhet edhe brenda kontekstit historik tė interesave imperialiste ruse dhe brenda rezultateve tashmė tė realizuara politike gjatė historisė. Bashkimi Sovjetik edhe mund tė mos e pėrkrah aktualisht politikėn serbe, por gjatė historisė sė shkuar nuk kanė qenė edhe aq tė rralla rastet kur politika e Serbisė e ka "detyruar" politikėn ruse ta ndryshojė kursin. Rasti mė i ri ishte periudha e komunizmit: nuk ishin sovjetikėt ata qė e detyruan Jugosllavinė tė lėshojė pe konform me Rezolutėn e Byrosė Informative tė vitit 1948, por e kundėrta, -sovjetikėt ishin ata qė tė parėt e braktisėn socializmin, natyrisht jo pėr shkak tė presionit tė Jugosllavisė, por ishte evidente se u detyruan ta ndiqnin rrugėn qė kjo e kishte trasuar e para. Bile Jugosllavėt, veēanarisht politika serbe, nuk bėnė hapa drastikė nė kėtė drejtim sa bėnė sovjetikėt, dhe nuk u ngutėn qė t'u parapėlqejnė tė tjerėve nė Evropė dhe nė Amerikė. Raste tė ngjashme kishte edhe gjatė luftėrave ruso-turke nė tė kaluarėn, p.sh. kryengritja serbe e vitit 1804, por edhe nė prag tė shpėrthimit tė Luftės sė Parė Botėrore. Me fjalė tė tjera, Serbia gati gjithmonė e ka gėzuar pėrkrahjen e Rusisė, por hapat i ka bėrė vetė, bile edhe atėherė kur ka humbur. Kėtė gjithnjė nė mbėshtetje tė vlerėsimeve tė veta tė rrethanave dhe pėr interesa tė veta. Pėr momentin aktual politik kjo ėshtė me rėndėsi pėr aq sa nuk mund tė llogaritet nė lėshimin pe tė politikės serbe pėr shkaqe tė mospėrkrahjes eventuale tė Bashkimit Sovjetik. Nga ana tjetėr, njė rol tė ngjashėm politik mund ta luajė edhe Kroacia, por nuk mund ta lozė Republika e Kosovės, e as Shqipėria. Edhe Kroacia, p.sh., mund tė tregohet autonome ose e pavarur nė vendimin e vet pėr vazhdimin e luftės, sepse mund tė shpresojė nė ndėrhyrjen e tė tjerėve. Megjithatė, ushtarakisht nuk ėshtė e barabartė me tė parėn.

Meqenėse konsiderohet qė Bashkimi Sovjetik me braktisjen e socializmit, tashmė e ka paguar "tagrėn" pėr universalizimin e demokracisė nė Evropė, duket se ėshtė fare evidente se as Evropa e as SHBA, nuk janė, dhe as qė mund tė jenė tė interesuara qė sovjetikėt "tė paguajnė" edhe mė tutje, p.sh., me eliminimin e ndikimit tė tyre nė ato rajone tė cilat tradicionalisht ia njohu si tė saj. Nga ky rregull mund tė pėrjashtohet blloku gjerman, por me kusht qė atje tė mbisundojė mendimi mbi maksimalizimin e fuqisė nė suaza gjeopolitike, qė nė momentin aktual politik, siē u pa mė lart (shiko nėntitullin: Shqiptarėt dhe proceset integrative) ishte nė kundėrshtim me interesat reale gjermane, pavarėsisht nga aktiviteti diplomatik i Gensherit, dhe nė kundėrshtim me tendencat aktuale tė politikės ndėrkombėtare. Me supozimin se kompromisi i pėrmendur pėr zgjidhjen e krizės jugosllave nuk mund tė jetė ndonjė federatė e modernizuar (opcion i APJ), ose ndonjė konfederatė e centralizuar, ēdo zgjidhje tjetėr e presupozon mundjen e njėrės nga palėt nė konflikt. Kroacisė vėshtirė se do t'i duhej ndonjė pavarėsi e plotė pa gati njė tė tretėn e territorit qė e konsideron tė vetin, kurse Serbia vėshtirė qė do tė lejohet tė formojė ndonjė "Serbosllavi". Pra, nė qoftė se ky mat-pozicion nuk do tė rezultojė nė ruajtjen e integritetit territorial tė Jugosllavisė (qėllim kapital i APJ), atėherė duket njėsoj reale mundėsia e zgjerimit tė konfliktit, jo vetėm nė pjesėt tjera tė vendit, por edhe jashtė tij. Nė rrethanat e tanishme ndėrkombėtare kjo do tė ishte pak e besueshme, sikur tė pėrjashtohej ēėshtja e jetėsimit tė Republikės sė Kosovės dhe e zgjidhjes sė ēėshtjes shqiptare nė pėrgjithėsi. Pėr kėtė shkak, nė rrafshin teorik gjėrat duken mjaft tė qarta: ose do tė ruhet integriteti territorial i Jugosllavisė, me njė rregullim tė brendshėm, i cili pavarėsisht nga ajo se si do tė quhet, do tė nėnkuptojė ekzistimin e organeve dhe tė funksioneve minimale tė pėrbashkėta dhe tė pranueshme pėr tė gjithė, sė bashku me Republikėn e Kosovės qė do tė kishte status tė njėjtė si edhe njėsitė e tjera tė kėtij organizmi, ose do tė hapet mundėsia e zgjerimit tė konfliktit dhe e rirregullimit tė raporteve nė Ballkan, gjė qė e nėnkupton luftėn. Nė rrethana tė kėtilla imponohet vetėm njė pyetje: A ėshtė politika e Republikės sė Kosovės (duke i nėnkuptuar tė gjitha partitė politike dhe subjektet e tjera politike nė Kosovė), duke u zhvilluar nė pajtim me peshėn e situatės dhe me vetėdijėn e plotė mbi konsekuencat e mundshme tė secilit opcion?

Politika me kushtėzime dhe direktivat

Partitė politike nė Kosovė i artikuluan qėllimet politike kryesisht pėrmes shprehjeve nė kondicional: "nė qoftė se", "nėse" dhe "po qe se …atėherė". Nė qoftė se, p.sh., do tė ruhet integriteti territorial i Jugosllavisė, atėherė do tė luftohet pėr njė republikė tė barabartė sovrane nė Jugosllavi; nė qoftė se do tė lejohet prishja e kufijve tė brendshėm, atėherė do tė luftohet pėr njė republikė shqiptare nė Jugosllavi, e nėse nuk do tė ketė Jugosllavi atėherė do tė ketė Shqipėri edhe pėr shqiptarėt nė Kosovė! Fort bukur! Mirėpo, pėr cilin opcion duhet tė luftohet? Me siguri, do tė pėrgjigjeshin (gjykuar nga logjika e brendshme e pranishme nė opcionet alternative) -sipas rrethanave, qėllimi dihet! E po t'i pyesje cilat janė vlerėsimet mbi rrethanat ekzistuese, atėherė, pos pėrgjigjeve euforike mbi kėto ose ato mundėsi, mbi kėtė apo atė bisedė me akėcilin funksionar, senator a politikan, gazetar a komentator, pėrgjigje definitive me tė vėrtetė nuk do tė kishte. Dhe meqė jemi nė prag tė shekullit XXI dhe ndodhemi nė Evropė e jo nė brigjet e Amazonit, ne nuk do tė kujtojmė se mungesa e pėrgjigjeve tė kėtilla ėshtė e rastit, refleksion i situatės momentale, spontanitet i vetvetishėm. As qė do tė kujtojmė se mungon orientimi i caktuar. Ai ekziston dhe duket se ėshtė i lidhur me republikat veriore dhe me qeverinė e dikurshme federale. Republikat veriore dhe qeveria e dikurshme federale me siguri se e kanė bėrė edhe analizėn e situatės politike nė Evropė dhe nė botė, por vetėm nga aspekti i tyre dhe me qėllim tė realizimit tė qėllimeve tė tyre. Kosova nė kėtė rast ka qenė vetėm njėra nga komponentat, interesat e sė cilės kanė mundur tė respektohen pėr aq sa nuk do t'i rrezikonin interesat e komponentave tjera -autore tė vlerėsimeve tė dhėna. Se sa i ėshtė pėrgjigjur drejtimi i tillė politik edhe interesave reale tė Kosovės dhe me ēfarė serioziteti janė bėrė kėto analiza nga aspekti i mundėsive pėr jetėsimin e Republikės sė Kosovės shpresojmė se mund tė shihet edhe nga tezat e pėrmbajtura nė kėtė punim. Pėr kėtė shkak, nuk do tė polemizohet me "njohėsit" e politikės nė Kosovė, por do tė vazhdohet theksimi i atyre komponentave, qė pas mendimit tonė, i vėshtirėsojnė ecuritė e luftės politike pėr zgjidhjen e ēėshtjeve me rėndėsi pėr Kosovėn.

Qėllimet politike tė artikuluara me shprehje tė kondicionalit gramatikor mund tė jenė politikė serioze pėr grupet e ndryshme konspirative qė e pretendojnė marrjen me politikėn. Dikur kėto i karakterizonin partitė efemere komuniste tė Botės sė Tretė, tė cilat nuk ishin nė gjendje as t'u prinin ngjarjeve, dhe as tė mbeteshin jashtė tyre. Pėrpiqeshin t'u mbeteshin besnike mėsimeve tė Leninit dhe tė Stalinit pėr rolin e tyre nė rrethanat revolucionare antikoloniale. Prandaj rėndom pėrfundonin nė shuarje tė plotė, ngase u mungonte si origjinaliteti i veprimeve, ashtu edhe i vlerėsimeve. Pėr kėtė shkak, qėllimet politike tė artikuluara me shprehje tė kondicionalit gramatikor janė politikė tėrėsisht joserioze kur trajtohen si dokumente pėr orientimin e luftės sė njė populli, pasi asnjė populli nuk mund t'u diktohen "direktiva" pėr sjelljet, e aq mė pak pėr dėshirat ose pėr vullnetin politik. Njė popull, ose e dėshiron realizimin e njė qėllimi politik, dhe pėr tė ėshtė i gatshėm tė sakrifikojė, ose nuk e dėshiron. Qėllimi politik i popullit shqiptar nuk mund tė jetė tjetėr pos bashkimit tė tij njė shtet tė vetėm shqiptar. Me argumente tė shumta qė nuk mund tė kontestohen, historia e ka vėrtetuar se shtetet nuk janė vetėm pikėsynim historik i ēdo populli; suazė mė e mirė pėr ruajtjen dhe ngritjen e identitetit kolektiv kombėtar (qė pėrfshin gjuhėn, kulturėn etj.), por edhe instrument i pazėvendėsueshėm dhe absolut pėr zhvillimin e tij, konform me shpirtin dhe me traditėn e vet, por edhe konform me kėrkesat qė ia parashtron koha. S'ka shtet pėr vete dhe pėr hir tė vetes. Nė qoftė se kjo ėshtė kėshtu pėr tė gjithė popujt e civilizuar tė botės, dhe me siguri se ėshtė, dhe nė qoftė se jemi popull i civilizuar, dhe me siguri se jemi, atėherė nuk mund tė jetė ndryshe as pėr ne shqiptarėt. Nė rrethanat demokratike pėr tė cilat u luftua me gjak e me mund, nuk ka ndonjė arsye qė kjo tė mos thuhet.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:54 pm


Opcioni evroperėndimor

Ndėrkaq, sa i pėrket mundėsive pėr realizimin e qėllimit (aspiratės) sė natyrshme tė popullit shqiptar, ato varen nga resurset e brendshme dhe nga rrethanat e jashtme, por varen edhe nga vlerėsimi i drejtė, objektiv dhe analitik qė kėtyre dy komponentave tė njė tėrėsie (tė brendshme dhe tė jashtme) ua bėn faktori i organizuar politik. Zatėn, kjo ėshtė detyra qenėsore, por edhe kuptimi i ekzistimit tė faktorit tė organizuar politik tė ēdo vendi. Lufta pėr marrjen e pushtetit politik ėshtė vetėm nusprodukt i kėtij roli, sepse pushteti politik nuk mund tė jetė nė funkcion tė vetes (pėrveē kur deformohet nė tėrėsi), por tė ndonjė qėllimi tjetėr mė fundamental. Detyrė tjetėr me rėndėsi pėr faktorin e organizuar politik ėshtė gjetja e rrugėve mė tė mira dhe mė tė shkurtra pėr realizimin e qėllimeve politike qė janė tė zbatueshme, tė mundshme pėr pėrdorim me humbje sa mė tė vogla, sa mė tė lehta dhe sa mė tė parėndėsishme. Nė qoftė se kjo ėshtė kėshtu pėr tė gjitha vendet e botės, atėherė s'ka se si tė mos jetė edhe pėr faktorin e organizuar politik tė Kosovės.

Pėr kėtė shkak, ėshtė gati tėrėsisht e pakuptueshme qė thelbi i ēėshtjes akoma nuk shtrohet hapur: ēfarė janė vlerėsimet pėr situatėn kur faktori i jashtėm pėr shkaqe tė ndryshme, hipotetikisht: a) nuk mund tė mos lejojė zgjerimin e konfliktit, por p.sh., mund t'a lokalizojė atė vetėm nė territorin e Ballkanit, dhe b) mund tė pėrpiqet ta gjejė kompromisin pėrsėri nė dėm tė interesave nacionale shqiptare? Nga ana tjetėr, tani ėshtė mė se evidente se interesi kyē aktual i Republikės sė Kosovės ėshtė jetėsimi i saj. Dhe po ashtu ai ėshtė i lidhur me zgjidhjen e krizės jugosllave. Lidhur me kėtė, doemos paraqiten pyetje tė shumta, por ajo qė ėshtė mė e qenėsishme ka tė bėjė me faktin se a thua ekzistojnė garanci tė forta se zgjidhja e krizės jugosllave do tė jetė pikėrisht ashtu siē e ka paraparė faktori i jashtėm -njė Jugosllavi-asociacion i shteteve sovrane, ku Republika e Kosovės do tė ishte po ashtu njė shtet sovran asociativ? Dhe pėrsėri thelbi i ēėshtjes duhet thėnė troē: fjala ėshtė pėr opcionin evroperėndimor me tė cilin u lidhėn republikat veriore tė Jugosllavisė dhe me tė cilin u lidhėn edhe forcat aktuale politike (faktori i organizuar politik) nė Kosovė, por edhe nė Shqipėri. Mirėpo, nė kushtet e universalizimit tė demokracisė nė tė gjithė Evropėn, edhe politika serbe qė nė fillim e kishte tė qartė se Republika e Kosovės duhej tė jetėsohej nė funksion tė bashkimit tė popullit shqiptar; jo vetėm konform me proceset integrative nė Evropė, por edhe me interesat fundamentale tė popujve tė Ballkanit pėr ruajtjen e paqes dhe pėr kultivimin e stabilitetit politik si parakusht tė ēdo evropeizimi.

Vetėm nė kėtė mėnyrė mund tė evitoheshin mundėsitė pėr instrumentalizimin e tyre nė funksion tė interesave tė huaja.

Qėmoti ishte koha qė kjo e vėrtetė e moēme e kėtyre trojeve tė akceptohej njėherė e pėrgjithmonė nga tė gjithė popujt. Nė kėtė mėnyrė do tė ishte e mundur tė hapeshin rrugėt e zhvillimit, tė evropeizimit dhe tė pėrparimit, jo tė errėsirės, tė ngecjes dhe tė vdekjes. Mirėpo, lidhur me vetėdijėsimin mbi natyrėn e interesave tė vėrteta nė secilin nivel sigurisht se edhe pėr njė kohė tė gjatė do tė ketė mbitheksime tė interesave partikulare, jo tė atyre universale; tė interesave tė elitave, dhe mė pak tė popujve; diktate tė fuqisė dhe jo tė vullnetit tė lirė. Tė gjitha kėto mund tė rezultojnė nė zvarritjen e proceseve, ta rrezikojnė drejtimin e tyre, por ndėrkaq nuk mund t'i ndalin ato, e as ta pengojnė shpėrthimin e interesave tė njėmendėta; mund ta komplikojnė krizėn, por nuk mund ta pengojnė zbėrthimin definitiv tė saj. Me shpresėn se nga analiza e pėrmbajtur nė kėtė tekst ėshtė fare lehtė tė nxirren veēoritė dhe tendencat e proceseve nė nivelet tjera (evropian, ballkanik, jugosllav), tani ėshtė e udhės tė ndalemi ende nė Republikėn e Kosovės. Shquarja e disa dobėsive dhe problemeve tė cilat e rėndonin situatėn edhe ashtu tė rėndė nė tė kaluarėn, duket se ende vazhdon. Do tė ishte mirė qė ato tė marrin fund njė herė e pėrgjithmonė dhe pėr hir tė kėtij qėllimi pason analiza e mėposhtme.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:56 pm


Njė Kuvend nė Krushė tė Madhe

Fjala ėshtė pėr Kuvendin e jashtėzakonshėm tė Degės sė LDK nė Rahovec, i cili u mbajt mė 6 korrik tė k.v. nė Krushė tė Madhe, fshat i kėsaj komune. Problemet e shqyrtuara nė kėtė Kuvend me siguri qė i tejkalojnė suazat e njė dege, ndėrsa rėndėsia politike e ēėshtjeve tė shqyrtuara me siguri qė shtrihet nė tėrė hapėsirėn, jo vetėm shqiptare. Shkaku ėshtė i thjeshtė: aty nuk u polemizua me delegatėt e Kuvendit /103/, por me tezat, metodat dhe veprimet qė reflektoheshin nė Kuvend. Dhe sa do qė heshtja vazhdon tė zgjasė, problemet do tė rėndojnė. Injorimi i tyre i qėllimtė me pretekstin se nuk janė reale vetėm sa i thellon e nuk i eleminon ato.

Akceptimi i njėmendėt i njė tė vėrtete e nėnkupton faktin se nė veprimet e veta faktori subjektiv do t'i pėrmbahet porosisė sė saj. Ndėrkaq situata e komplikuar politike, mungesa e pėrvojės nė jetėn politike tė demokracisė, njohuritė e mangėta mbi interesat, intencat dhe mundėsitė e faktorit tė jashtėm, trashėgimia e mangėt politike e faktorit tė brendshėm, dhe njė varg faktorėsh tjerė, doemos ndikojnė nė shfaqjen e dobėsive tė shumta qė e pėrcjellin jetėn politike nė perioda tė tilla tranzitore si kjo e tanishmja. Mirėpo, nė qoftė se tė gjitha kėto konsiderohen ekskuze pėr tė vazhduar tė vjetrėn, atėherė fjala ėshtė pėr diēka tjetėr dhe jo pėr dobėsitė. Arsyetimi i gabimeve ka kuptim vetėm atėherė kur ato nuk bėhen me qėllim dhe sidomos kur mungon intenca e pėrsėritjes sė tyre. Nė tė kundėrtėn fjala ėshtė pėr ndonjė kurs tė caktuar tė zhvillimit tė gjėrave. Nė qoftė se drejtimi i tillė vazhdimisht bie ndesh me faktet, atėherė diē nuk ėshtė nė rregull ose me kursin ose me bartėsit e tij, apo ndoshta me tė dytė. Konsekuencat rezultojnė sė paku nė ngecjen e proceseve, nė mos edhe nė diēka tjetėr. Dhe pasi qė ato kanė tė bėjnė me tė gjithė, dhe jo vetėm me disa, shanset pėr shpėrthimin eventual tė pakėnaqėsive tė grumbulluara nė atė mėnyrė vetėm sa rriten e nuk zvogėlohen.

Nė rend tė parė duhet theksuar se pėrcaktimi pėr luftė politike nuk u kushtėzua vetėm me vlerėsimin objektiv tė mundėsive reale pėr tė zhvilluar njė luftė tjetėr nga ajo politike. Insistimi nė kėtė nuk do tė ishte tjetėr pėrveē se vulgarizim i tepruar i fakteve. Natyrisht, vetėdija kolektive mbi veten ushtron ndikim tė duhur mbi zgjedhjen e mjeteve tė luftės, por nė pėrcaktimin pėr luftė politike ndikim prioritar duket se ka pasur vetė natyra e qėllimit: -Konstituimi i Republikės brenda Jugosllavisė (federale, konfederale apo asociacion i brishtė i shteteve sovrane). Qėllimi i tillė e presupozonte vazhdimin dhe jo ndėrprerjen nė jetėn e pėrbashkėt me popujt tjerė, dhe as paktimin rigoroz me njėrėn nga palėt nė konflikt. Puna ishte tė luftohej logjika e forcės, por jo duke u vėnė nė shėrbim tė dinakėrisė sė tė tjerėve qė luftonin pėr hesapet e veta, e jo tonat. Sakrificat qė i bėnin shqiptarėt nuk shkonin vetėm nė favor tė konstituimit tė Republikės, por shtroheshin edhe nė altarin e mundėsive pėr ruajtjen e integritetit territorial tė vendit; tė paqes nė Ballkan, por mbi tė gjitha -venin nė altarin e demokratizimit tė raporteve politike nė vend; tė marrėdhėnieve jugosllavo-shqiptare; tė atyre nė Ballkan dhe nė Evropė. Dhe kjo mjaftonte. Zor qė nė ndonjė vend tė kishte ndonjė popull tjetėr qė kontribuoi aq shumė pėr proceset integrative nė Evropė, jo se shqiptarėt e deshėn atė mė shumė se tė tjerėt, por sepse pozita e tyre e gjithėmbarshme i detyroi tė vepronin ashtu. S'kishte kurrfarė nevoje tė paktohej me ide dhe me teza tė llojeve tė ndryshme.

Politika serbe ishte fare e vetėdijshme se Republika e Kosovės nuk do tė ishte zgjidhje definitive e ēėshtjes shqiptare. Kjo politikė, me logjikėn e forcės, rezononte nė fillim se kjo ēėshtje do tė duhej tė zgjidhej me forcė, gjithnjė me shpresėn e ushqyer nga orekset e vjetra pėr shndėrrimin eventual tė Shqipėrisė nė njė republikė tė shtatė jugosllave. Logjika e tillė problemin e Kosovės e shihte nė kontekst tė raporteve jugosllavo-shqiptare. Ndėrkaq ēėshtjen shqiptare nė pėrgjithėsi e shihte nė konekst tė raporteve jugosllavo-italiane ose nė kontekst tė raportit me fuqitė e Evropės. Kosova aty mbetej njė forcė e brishtė me tė cilėn mund tė luhej ping-pong.

Mirėpo logjika e tillė e forcave, vėshtruar vetėm nga ky aspekt, rezononte me parametra gjeopolitikė kaherė tė tejkaluar, dhe dukej sikur shkonte ndesh me realitetin aktual. Si e tillė nuk mund tė ishte nė interes as tė atyre qė kėtė e praktikonin, sikur tė mos ishte fjala pėr diferencat e zhvillimit, as tė humanitetit dhe as nė interes tė sė ardhmes politike. Puna ishte qė kjo tė argumentohej. Dhe pikėrisht tek argumentimi gjėrat ēalonin e dukeshin tė palogjikshme: nė njėrėn anė, bėhej gjithnjė e mė tepėr e qartė se nė pikėpamje tė kufijve gjėrat do tė mbeteshin ashtu si kanė qenė. Jetėsimi i Republikės sė Kosovės, d.m.th. jo zgjidhja e menjėhershme dhe definitive e ēėshtjes shqiptare, do t'i ndihmonte afirmimit tė proceseve integrative nė Evropė, tė anėve pozitive tė kėtyre proceseve. Evropa nuk mund tė ishte Evropė e diktatit tė mė tė fortėve, por shprehje e vullnetit tė lirė tė popujve tė saj. Njė orientim i tillė nė zgjidhjen e ēėshtjes shqiptare do t'i evitonte mundėsitė pėr instrumentalizimin e serbėve nė dobi tė interesave ruse, por pastaj edhe tė shqiptarėve nė dobi tė interesave tė Perėndimit. Pėr kėtė shkak, stoicizmi me tė cilin populli shqiptar i pėrjetoi viktimat e luftės politike gjatė dekadės sė shkuar dhe fillimi i viteve '90 ushqehej me shpresėn se qė tė dy palėt nuk do tė tregoheshin tė shurdhėr ndaj kėrkesave tė tij legjitime, por edhe me ndjenjėn e tė drejtės morale se po i kontribuonte fuqimisht lindjes sė njė realiteti tė ri qė shtrihej larg pėrtej ėndrrave tė tij tė kufizuara nė hapėsirėn e vatrave tė veta.

Nėn supozimin e ruajtjes sė kufijve tė jashtėm apo tė integritetit territorial tė Jugosllavisė, pėrse atėherė zhvillohej njė luftė kaq e tmerrshme nė Kroaci? Popujt nuk mund tė detyroheshin dot tė luftonin pėr shkak tė konotacioneve ideologjike. Edhe fashizmi si ideologji e kishte pasur pėr bazė pakėnaqėsinė me ndarjen territoriale tė botės dhe me vendin e vet nė tė. Ndėrkaq, shovinizmi, hegjemonizmi, etj., serbomadh ishin vetėm konotacione ideologjike, pas tė cilave fshihej diēka tjetėr. Puna ishte tė pėrcaktohej drejt se ēka ishte ajo dhe nė bazė tė kėtij pėrcaktimi tė formulohej njė politikė adekuate pėr Kosovėn. Pra, nga ana tjetėr, ishte gjithashtu e qartė se Serbia nuk do ta pranonte reduktimin drastik tė rolit tė vet nė raportet ndėr-republikane. Ajo e kishte vlerėsuar me precizitet tė saktė se njė asociacion i republikave sovrane jugosllave, me supozimin se nė atė asociacion Kosova do tė shkėputej nga ajo dhe do tė ishte e barabartė me tė tjerat, do ta sillte Serbinė nė pozitėn e dikurshme tė Kosovės ndaj Serbisė, pra, nė pozitė tė njė kolonie tė rėndomtė pėr nxjerrjen e superprofitit nga ana e mė tė zhvilluarve. Bile ndoshta edhe mė keq, se tani nuk do tė ekzistonte kurrfarė koncensusi nė marrjen e vendimeve: -tani edhe Serbia edhe Kosova do tė ishin nė pozitė tė barabartė tė varfanjakėve pėr tė shitur lėndė tė para nė tregun e republikave tė zhvilluara veriore. Ndėrkaq, njė federatė e modernizuar qė e kishte propozuar APJ me supozimin se Republika e Kosovės do tė ishte njėsi e barabartė federale me tė tjerat, mendoja me sinqeritet tė plotė dhe akoma mendoj, se do tė ishte nė interes tė Kosovės, por edhe nė dobi tė tė gjitha njėsive federale nė Jugosllavi. Meqė njė kohė tė gjatė Kosova kishte shėrbyer si treg pėr plasimin e mallrave tė finalizuara nga republikat veriore dhe minierė pėr ekstraktimin e lėndėve tė para, me konstituimin e saj nė republikė, mendoja se ishte rendi, bile edhe e udhės, qė edhe ato tani ta bartnin "vėllazėrisht" njė pjesė tė barrės pėr zhvillimin e saj tė shpejtuar.

Pėr tė marrė vesh nėse Kosova pranohej si republikė nė propozimin e sipėrm tė APJ, e shkrova kryeartikullin e "DeA"-s, 2/1991, me titull "Armata dhe politika", por si presidenti Joviq (atėherė ishte kryetar i Presidencės jugosllave), ashtu edhe gjenerali Kadijeviq, e heshtėn pyetjen qė ishte e pranishme aty. Pastaj, pasuan sulme tė ashpra me qėllim tė diskreditimit tim tė plotė, por kjo akoma nuk mė mėrziste. Mendoja atėherė, por edhe tani, se do tė kishte qenė nė interesin politik tė Kosovės angazhimi i saj nė favor tė ruajtjes sė integritetit territorial tė Jugosllavisė. Edhe atėherė edhe tani pėr mua si individ gjėrat ishin tė qarta: ose do tė ekzistonte njė Jugosllavi me Republikėn e barabartė tė Kosovės nė tė, ose pėr Kosovėn, pėr tė pasur Shqipėri, do tė duhej luftė pėr tė cilėn nuk ishim edhe aq tė gatshėm. Andaj, gjithnjė si individ, pavarėsisht nga sulmet qė mė drejtoheshin, isha i pėrcaktuar nė mėnyrė kategorike: a) pėr ruajtjen e integritetit terrritorial tė Jugosllavisė; b) pėr ruajtjen e pavarėsisė sė Shqipėrisė; dhe c) pėr Republikėn e barabartė tė Kosovės nė Jugosllavi. Kėto edhe i thashė nė Kuvendin e jashtėzakonshėm tė Krushės sė Madhe. Si studiues i politikės ndėrkombėtare, e dija tashmė se qarqet politike nė Perėndim territoret shqiptare i konsideronin si sferė tė interesave tė Lindjes dhe nuk ishin tė gatshme tė luftonin me sllavėt pėr interesat tona. Pėrkundrazi, mendoja se duhej tė luftonim vetė, me vendosmėri tė plotė, pėr ato qėllime politike, tė cilat edhe serbėt nuk do tė mund t'i refuzonin me asnjė pretekst moral dhe racional.

Ndėrkaq, pikėrisht nė artikulimin e njė optimizmi tė tillė, tė sė drejtės morale dhe tė shpresave reale duket se u bėnė lėshime tė rėnda: uniteti dhe homogjeniteti qė ekzistonte nė popull qė nga fillimi rreth kėrkesės fundamentale -Republika e Kosovės, gjatė njė kohe u shfrytėzua pėr realizimin e qėllimeve tjera tė deklaruara ose tė padeklaruara, por gjithsesi mė pak tė rėndėsishme: u krijua artificialisht njė disponim euforik qė ushqehej me shpresėn se faktori i jashtėm do t'a binte Republikėn e Kosovės nė Kosovė dhe bile, pa ndonjė mund tė madh, do ta mundėsonte edhe bashkimin e trojeve shqiptare! Krijimi i kėsaj euforie, andaj u pėrcoll me shkeljen e faktorit tė brendshėm: tė rinjtė e dėnuar tė cilėt njėsoj iu kishin kundėrvėnė edhe administratės sė dikurshme tė Krahinės, pra jo vetėm politikės serbe, nė fillim u morėn me tė mirė, ndėrsa mė vonė u sulmuan si marksist-leninistė e si komunistė. Nė tė vėrtetė viktimave tė rėna nė vitet '90 iu bė homazh me tė gjitha nderimet e duhura, me tentimin qė nė mėnyrė perfide t'i konsideronin vetėm si viktima tė Demokracisė, por jo edhe tė Republikės! Shokėve tė gjallė tė atyre qė kishin rėnė gjatė dhjetė vjetėve tė shkuar iu shpjegua se "do t'i mbanin nė zemėr", por qė nuk mund tė dilnin nė ballė tė proceseve se "ashtu e donte situata". U ndėrmor aksioni i pajtimit tė gjaqeve dhe iu dha rėndėsi pleqnarėve. Tė dyja kėto institucione ishin ndėrmarrė edhe mė parė, qysh para vitit 1981, por tani u stėrtheksua rėndėsia e tyre, u riaktivizua makineria e tėrėsishme e administratės sė dikurshme dhe pastaj iu kėnduan kėngė "heronjve" qė e kishin bėrė vetėm punėn e tyre dhe nuk kishin pasur kurrfarė lidhjeje me luftėn pėr Republikė. U bė aq shumė propagandė rreth kėtij aksioni saqė Ismail Kadaresė nė Tiranė i ishte dashur publikisht ta shfaqte befasinė me thellėsinė e problemit qė paskėsh ekzistuar. U riaktivizua Fishta, jo vetėm me vlerat letrare tė veprave tė veta, por edhe me tėrė ideologjinė e tij profashiste. Pėr pak sa nuk u legalizua zogizmi si ideologji zyrtare e Republikės! Njė numėr bukur i madh i njerėzve, duke i shfrytėzuar fasilitetet e udhėtimit jashtė vendit (ndryshe prej atyre qė leja e udhėtimit u ishte marrė me kohė) u shpėrnda nėpėr Evropė dhe Amerikė pėr "tė luftuar pėr ēėshtjen shqiptare" me paratė e popullit qė i kishte ndarė nga kafshata e gojės. Askush nuk i kishte zgjedhur dhe askush nuk i kishte autorizuar (pėrveē administratės sė vjetėr), por duke u mbėshtetur nė interpretimin voluntarist tė historisė shqiptare, kishin kujtuar se po e bėnin punėn e Isa Boletinit dhe tė Ismail Qemalit. Harronin natyrisht se Ismail Qemalin dhe Isa Boletinin i kishte zgjedhur populli. Gjatė luftėrave aktive antiturke pikėrisht ai ua kishte dhėnė mandatin qė t'a pėrfaqėsonin nė forume tė caktuara ndėrkombėtare. Ndėrkaq, Ismail Qemalėt dhe Isa Boletinėt e sotėm tė Republikės kėtė mandat ia kishin dhėnė vetės, duke u marrė me "kryerjen e punėve" tė cilat kishin pėrfunduar qė moti. Pėr kėtė shkak ēdo takim me njerėz tė llojeve tė ndryshme jashtė vendit, me t'u kthyer nė vend, e prezentonin si takim me njerėz tė rėndėsishėm tė politikės. Pikėpamjet e shprehura nė biseda joformale prezentoheshin si qėndrime ministrash, bile edhe qeverishė. Kishte qenė i ēuditshėm diletantizmi qė e kishte shfaqur njė numėr aq i madh i intelektualėve tanė.

Mirėpo, kishte qenė edhe mė e ēuditshme politika e tė gjitha niveleve nė Jugosllavi qė e lejonte njė manipulim aq tė madh me popullin dhe heshtja e politikės nė Shqipėri. Kakofonia e zėrave tė tillė nga Kosova nuk mund tė ishte kurrfarė kontributi i luftės pėr republikė dhe as qė mund tė arsyetohej me festimin e republikės. Fjala ishte pėr pėrzierje tė tillė tė kompetencave dhe tė kritereve saqė nuk mund tė kishte kurrėfarė lidhje as me demokracinė, nė qoftė se ajo nuk identifikohej me hajdutėri tė organizuar politike, dhe nė qoftė se nuk kundrohej vetėm si anarki e rėndomtė. Ndėrkaq shtypi nė Kosovė ishte hapur tėrėsisht, jo pėr qasje tė matura e kompetente pėr ēėshtjet kyēe tė historisė dhe tė politikės nė Kosovė, por pėr fushata tė organizuara antikomuniste dhe antipolitike. Antikomunizmi kishte qenė njė nga shtyllat e politikės sė jashtme amerikane, por kurrnjėherė nuk kishte qenė veti e asnjė demokracie. Mund tė kishte qenė somozizėm, pinoēetizėm dhe neofashizėm, por jo edhe demokraci. Jepeshin dhe akoma jepen lloj-lloj vlerėsimesh, pa kritere dhe pa kurrnjė rezervė, vlerėsime tė tilla tė ēėshtjeve kyēe tė historisė dhe tė politikės, jo vetėm nė Kosovė, tė cilave nuk u mungon vetėm kompetenca, por edhe shija; jo vetėm ndjenja pėr kohėn dhe kontekstin historik tė zhvillimit tė ngjarjeve, por edhe njohuritė elementare pėr vetė epokėn, si edhe pėr momentin. Kush i dha leje shtypit nė Kosovė qė me paratė e shoqėrisė t'ia impononte asaj zogizmin si ideologji? Pėr ēfarė demokracie dėshirohet tė bindet shoqėria se ekziston nė Kosovė kur me makinacione tanimė tė njohura ndihmohet shuarja e shtypit privat? Njėpartizmi nė thelb, e pluralizmi nė formė; avansimi i sė vjetrės dhe shtypja e sė resė; pėrparohet mediokriteti dhe injorohet talenti!
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:58 pm


Revolucioni autentik

Nė pjesėn e dytė tė artikullit "Viti 81 dhe proceset e demokracisė" tė botuar nė "DeA"-2/91 autori i kėtyre rreshtave kishte qenė i mendimit se nė Kosovė nuk mund tė bėhej fjalė pėr njė demokraci e cila do ta nėnkuptonte revanshizmin; rrotullimin e rolit politik tė forcave politike dhe tė klasave; zevėndėsimin e njė monizmi me njė monizėm tjetėr, jo vetėm se me njė tė tėrhequr pende nuk mund tė fshiheshin 50 vjet histori tė njė populli, por sepse nė kėto troje ishte zhvilluar njė revolucion autentik, i pandihmuar nga tanket e Armatės sė Kuqe, si dhe pėr shkak se aty jetonin shumė popuj. Ndėrkaq, nė artikullin "Gishti i trashė i Vėllait tė Madh" tė botuar nė «Alternativa»-5/1990 e kishte pėrqafuar me gjithė zemėr demokracinė, por atė nuk e kishte kuptuar si mohim tė vetes, e as tė historisė. Besoja se demokracia do tė duhej tė ngrihej nė mbėshtetje tė trashėgimisė pozitive tė kontinuitetit politik tė historisė sė pandėrprerė tė popullit. Ky ishte njė koncept qė mund tė vendosej brenda kontekstit tė maturisė politike, por e besoja sinqerisht se Kosova nuk ndodhej as nė Oregon dhe as nė Alaskė, qė do tė thoshte se ajo nuk ishte ndonjė superfuqi e zhvilluar, por qė nuk do tė thoshte se nuk duhej synuar shpejtimi i zhvillimit tė saj. Mirėpo ca zotėrinj duket se me gjithė mend besonin se demokracia mund tė ndėrtohej vetėm me ndėrprerjen e historisė, me mohimin total tė njė epoke dhe me identifikimin e saj tė plotė me tė keqen nacionale, duke harruar se vetė ata intelektualisht u ngritėn dhe u afirmuan pikėrisht nė atė epokė dhe duke i shfrytėzuar privilegjet e po atij sistemi, nė tė cilin tani dėshirojnė tė na bindin se as qė paskėshin qenė prezentė. Zotėrinjtė nė fjalė, por sidomos ata qė qėndronin pas tyre, duket se akoma nuk e kishin tė qartė se shoqėria demokratike qė synohej tė ndėrtohej nuk e kishte ndėrmend t'i pėrsėriste gabimet e vjetra: ajo nuk mund tė mbėshtetej mbi njė moral tė dyshimtė intelektual dhe njerėzor i cili pastaj doemos do tė rezultonte nė trauma tė njėjta shoqėrore. Ky popull kishte pėrjetuar mjaft trauma qė ia shkaktonin tė tjerėt. Ishte koha qė tė mos i duronte as tė vetat. Nė Kosovė nuk mund tė kishte kthim prapa nė komunizėm, por as qė mund tė lejohej marshimi i saj drejt fashizmit apo neofashizmit. Tė gjitha kėto fjalė nuk u thanė nė Kuvendin e jashtėzakonshėm tė Degės sė LDK tė Rahovecit nė Krushė tė Madhe, por u diskutua nė frymėn e tyre, dhe u thanė edhe gjėra tė tjera edhe mė tė rrepta. Autori i kėtyre rreshtave kishte qenė vėrtetė i indinjuar me sjelljet, trajtimin dhe me shpifjet qė ishin bėrė nė adresė tė tij, por pavarėsisht nga kjo, kishte qenė mė nė fund e nevojshme qė gjėrat tė emėrtoheshin me emrin e tyre tė vėrtetė.

Rrėnjėt shoqėrore tė oportunizmit

Gjatė qėndrimit tim shumėvjeēar nė Krushė, tė cilin shokėt nga Prishtina (tė Kryesisė sė LDK) e quanin vetizolim, kisha pasur kohė tė mjaftueshme tė vėreja dukuri tė ēuditshme, prezentimi i tė cilave besoj se do tė ishte mė rėndėsi tė madhe shoqėrore. Qysh para vitit 1981 e kisha vėnė re fenomenin e bijėve tė "tatave" nėpėr Prishtinė, por nuk e dija se ata mbėshteteshin nga bijtė e "haxhi-babave" nė fshat. Gjatė dekadės sė shkuar kisha kujtuar se e kishim ērrėnjosor oportunizmin nė politikė, por nuk e kisha ditur se kjo dukuri i kishte pasur rrėnjėt kaq tė thella.

Nė realitetin politik dhe intelektual tė Kosovės dukej se vazhdimisht diēka mė pengonte, por nuk kisha ditur ta shpjegoja dhe as ta kuptoja nė tėrėsi. Kishte qenė kjo e lidhur me kuadrot nė politikė. Para vitit 1981, kur isha marrė aktivisht me politikė, disa herė isha konfrontuar me zyrtarė tė lartė tė politikės nė Kosovė rreth kuadrove. Kisha bėrė vėrejtje se nuk hapeshin mundėsi tė mjaftueshme pėr inkuadrimin nė politikė tė brezit tė ri, por kisha marrė pergjigje se nuk kishim kuadro tė mjaftueshme, bile jo ashtu si kėrkohej. Kisha konkluduar se ata kėrkonin kuadro lojalė pėr vete dhe jo pėr zhvillimin e Kosovės. Dhe nuk ishim pajtuar. Gjithkush kishte qėndruar pas botėkuptimeve tė veta. Ndėrkaq, dukej se LDK-ja kishte bėrė hapa tė duhur pėrpara. Shumica absolute e kuadrove tė zgjedhur nė bazė kishin pėrgaditje tė lartė profesionale, kurse nė organet mė tė larta -edhe tituj tė ndryshėm shkencorė. Megjithatė, kisha vėnė re se disa tė rinj qė i njihja personalisht si njerėz me aftėsi tė veēanta organizative dhe talente tė tjera, pėrkundrejt insistimit nė nivele ku kisha mundėsi tė insistoja -nuk ishin zgjedhur. Ndėrkaq ata qė u zgjodhėn, nė njė apo nė mėnyrėn tjetėr, mė vonė u larguan nga vendet ku ishin zgjedhur ose u larguan tėrėsisht nga LDK-ja. Kjo mė kishte habitur, sidomos pėr shkak se ishte fjala pikėrisht pėr ata qė kishin qenė mė aktivėt gati nė ēdo aksion tė ndėrmarrė tė secilit nivel. Kishte qenė e qartė qė nė fillim se njė pjesė e mirė e fajit e kishte mekanizmi elektoral i cili mbėshtetej kryesisht nė mėhalla (nėpėr fshatra) ose nė koteri shoqėrore nėpėr qytete. Natyrisht se mėhalla kėrkonte zgjidhjen e kandidatit tė vet, pavarėsisht nga ajo se a ishte mė i mirė se tjetri i mėhallės tjetėr. Mirėpo kėtu kishte dhe diē tjetėr. Rėndom vėrehej se djelmoshat qė kishin aftėsi tė veēanta ndodheshin nė raporte tė tendosura me mėhallėn e tyre dhe kjo pastaj pėr njė arsye tė veēantė nuk i kandidonte, e as qė i zgjidhte. Kjo gjė e kishte nxitur kurreshtjen time.

Kisha vėnė re se pjesa dėrrmuese e atyre qė zgjidheshin nė nivel tė bashkėsisė lokale apo tė komunės, kryesisht pėr shkaqe objektive (papunėsia dikur jo e plotė, ndėrsa tani gati totale), por edhe pėr shkak tė njohurive tė mangėta tė fituara gjatė shkollimit; mungesės sė kulturės sė punės intelektuale, etj., jetonin nėpėr familje tė mėdha sė bashku me vėllezėrit e me prindėrit, dhe nė shumė raste, edhe me axhallarėt e kushėrinjtė mė tė largėt. Tė martuar dhe me fėmijė, nuk e kishin provuar ndonjėherė shkėputjen dhe jetėn individuale tė familjeve tė veta-nukleus. Ndonėse qytetarė akademikė, gati tė gjithė me radhė i nėnshtroheshin jo vetėm autoritetit, por edhe gjykimeve tė mė tė vjetėrve dhe tė zotit tė shtėpisė. Me kohė, midis tij si qytetar akademik, familjes sė madhe dhe pushtetit ishte krijuar njė simbiozė e ēuditshme, qė shkonte nė dobinė e tyre reciproke, por qė jashtėzakonisht shumė e ngecte dhe e ngadalėsonte progresin shoqėror; 1) Qytetari i tillė akademik nuk kishte llogari tė shkėputej nga familja e madhe, sepse rėndom vetėm ai ishte nė punė, por jo edhe bashkėshortja e tij. Me tė ardhurat e fituara shumė vėshtirė do tė mund ta mbante familjen e tij, zakonisht shumė-anėtarėshe, dhe kishte fare pak shanse ta ngiste ndonjė veturė. Ndėrkaq brenda familjes sė madhe ishte pothuajse i liruar nga pėrgjegjėsia e kujdesit dhe e edukimit tė fėmijėve tė vet, ose kėtė pėrgjegjėsi e ndante me tė tjerėt. Duke mos pasur kokėēarje tė kėsaj natyre, ai mund tė merrej me aktivitete tė lira, tė cilat nė kushtet e fshatit zakonisht pėrfundonin nė sport; 2) Ndėrkaq edhe familja e madhe nė raport me tė kishte fitim tė dyfishtė: a) Rrėnjėt e kėtij fitimi zakonisht ndodheshin te kontestimi i hises (pasuria e trashėguar nga prindėrit, ose edhe ajo e pėrbashkėt). Meqė familjet e tilla kishin arritur tė shkollonin vetėm njė ose dy anėtarė (nė raste tė rralla shkolloheshin shumica), ndarja e pasurisė nė pjesė tė barabarta, pavarėsisht nga shkalla e shkollimit tė vėllezėrve, bile edhe atėherė kur punonin tė gjithė, doemos do tė rezultonte nė standarde tė pabarabarta tė jetesės. Qytetari akademik, i punėsuar si profesor ose si inxhenier, me pjesėn e pasurisė sė ndarė, doemos qė do tė jetonte ndryshe nga vėllezėrit e tij tė pashkolluar (motrat nė kėtė mes asnjėherė nuk merreshin parasysh). Nga kjo pastaj mund tė lindnin mosmarrėveshje tė ndryshme, raporte tė sėmura familjare qė mund tė shtriheshin edhe nė shoqėri. Tė ndodhur para kėtij fenomeni tė ēuditshėm, shumica e etėrve vendosnin tė "mos bėnin mėkate" dhe t'i pavarėsonin bijtė e tyre tė shkolluar. Ndėrkaq kėta, duke mos pasur mundėsi tė kacafyteshin me problemet e jetės, me heqjen dorė nga pasuria e pėrbashkėt, detyroheshin t'i nėnėnshtroheshin traditės dhe mėnyrės tradicionale tė jetesės. Kėtė pastaj gradualisht, e "paguanin" me njė shkrirje tė unit tė tyre individual nė identitetin kolektiv tė familjes; d) Familjet e tilla tė mėdha e hetuan me kohė se autoriteti shoqėror i birit tė tyre tė shkolluar mund tė ishte i dobishėm jo vetėm pėr rritjen e drejtėpėrdrejtė tė pasurisė materiale (kjo ngjante rėndom nė qoftė se bijtė e tyre punonin nė ekonominė e dikurshme shoqėrore), por para sė gjithash pėr forcimin e lidhjeve shoqėrore ose vendosjen e tyre (nė qoftė se tashmė nuk i kishin formuar) dhe ngritjen e autoritetit tė familjes. Pėr kėtė shkak, ato filluan t'ia kushtonin kujdesin e duhur standardit individual tė birit tė tyre tė shkolluar, por jo edhe nukleus-familjes sė tij, e cila me xhelozi tė veēantė u nėnshtrohej rregullave tė jetės sė pėrbashkėt nė familjen e madhe. Atij mbase nga depot e vjetėrsirave nė Evropė ia blinin edhe ndonjė veturė me shkėlqim tė jashtėm me tė cilėn mund tė kėnaqej duke shetitur, ndėrkaq fėmijėt e tij i lidhnin pėr vete, pėrmes miqėsive tė reja qė i ngjanin vetes sė tyre; 3) Ndėrkaq vetė shoqėria kishte fitim nga kėto familje tė mėdha. Sipas vlerėsimeve statistikore, gati rreth 60% tė strukturės sė popullsisė shqiptare i takonte rinisė, ose banorėve tė moshės rinore. Pushteti i dikurshėm komunist e kishte tė pamundshėm kontrollimin nė mėnyrė efikase tė kėsaj armate tė tė rinjve, tė cilėt ishin rritur ndėrkohė dhe tė cilėt ishte e vėshtirė vetėm t'i njihje, e jo mė edhe t'i kontrolloje. Pėr kėtė shkak, struktura politike e pushtetit zakonisht mbėshtetej te tė zotėt e shtėpive dhe te pleqtė autoritativė tė kėtyre familjeve. Nė mėnyra tė ndryshme u ndihmonte atyre qė ta mbanin autoritetin nė familjet e tyre, qoftė duke ua falur ndonjė dėnim gjyqėsor (pėr t'ua ruajtur "fytyrėn") qoftė duke i shikuar "nėpėr gishta" veprimet qė shkonin ndesh me normat shoqėrore dhe juridike.

Meqė simbioza e tillė familjare realisht ishte rezultat i kushteve objektive ekonomike, ajo nuk mund tė ndryshonte pa trauma tė mėdha familjare. Pėr kėtė shkak, mekanizmat mbrojtės psikikė dhe shpirtėrorė u shndėrruan shumė shpejt nė njė oportunizėm tė pėrgjithshėm brenda familjeve. Por ajo pastaj, si njė merimangė gjigante, e shtrinte rrjetėn e vet nė tėrė shoqėrinė. Familjet e tilla krijonin me sukses tė plotė edhe lidhje me njė pjesė tė intelegjencės nė Prishtinė, e cila gjithashtu nė thelb udhėhiqej me leverdinė materiale. Shumė profesorė, mjekė, drejtorė tė ndryshėm, etj., "kthenin" nė kėto familje me pretekste tė ndryshme, rėndom kinse pėr t'i takuar ish-studentėt e tyre, tė cilėve edhe ashtu shpesh ua kishin falur notat, po nė tė vėrtetė pėr t'i mbushur gepekėt e veturave tė tyre tė mėdha me zarzavate e gjėra tė rastit. Sidoqoftė, shtrirja e lidhjeve tė tilla e kishte krijuar me kohė njė shoqėri ēuditėrisht njėtrajtėshe nė themelin e sė cilės ndodhej njė oportunizėm i tmerrshėm, jo vetėm ndaj kėrkesave tė kohės, por edhe ndaj kėrkesave tė jetės nė pėrgjithėsi.

Sikur njė kompleks i tillė raportesh tė pasqyronte ndonjė shoqėri tė zhvilluar, atėherė themeli oportunist i saj do tė ishte mbėshtetje e fortė e stabilitetit shoqėror. Mirėpo fjala ishte pėr raportet qė i diktonin kushtet ekonomike dhe nė rend tė parė mungesa e vendeve tė punės. Ato ngriteshin mbi mohimin gati total tė femrės si subjekt shoqėror; nuk llogaritnin nė rritjen e brezave tė rinj dhe pėrfundonin nė odat e fshatarėve si simbole tė "rendit e tė konakut". "Stabiliteti" i arritur nė kėtė mėnyrė nuk u shėrbente ndryshimeve pozitive shoqėrore, po pėrkundrazi, e konservonte gjendjen ekzistuese tė gjėrave; nuk drejtohej drejt sė ardhmes, por vetėm nė tė sotmen; matej me tė djeshmen, por e injoronte tė nesėrmen. Dukej qartė se simbioza e tillė oportuniste nuk e lejonte zgjedhjen e mė tė mirėve nė strukturat udhėheqėse, jo vetėm tė LDK-sė.

I prekur thellė nga kjo gjendje, e cila nė raste hidhėrimi mė detyronte ta parafytyroja Kosovėn si njė depo tė madhe tė veturave tė vjetra tė Evropės, tė cilat me shkėlqimin e tyre tė rrejshėm kishin arritur t'i rrotullonin vlerat, nė Kuvendin e jashtėzakonshėm nė Krushė, mė nxitėn tė konstatoja se fjala ishte pėr bijtė dhe bijat e "haxhi-babave" nė fshat dhe tė "tatave" nė qytet, tė cilėt nuk e kuptonin dot se nė Evropė nuk mund tė shkohet me raporte feudo-klanore e feudo-kapitaliste. Me fjalė tė tjera, kėrkoja qė t'i hapet rruga konkurrencės sė vlerave tė njėmendėta. Mė vonė mora vesh se mė akuzonin pėr botėkuptime elitiste. Disa shkrime nėpėr gazeta nė gjuhėn shqipe nė mėnyrė indirekte mė mbanin leksione mbi filozofinė e Platonit, ndonėse nuk e kishin kuptuar faktin elementar se Platoni, duke e kėrkuar sundimin e filozofėve, nė tė vėrtetė e kėrkonte sundimin e kompetencės, ose kompetencėn nė rregullimin e punėve shoqėrore (filozofėt si njohės kompetentė tė shoqėrisė). Mirėpo duket se e kisha pasur gabim. Shumica gjatė historisė rėndom e kishte imponuar jokompetencėn pėr tė udhėhequr me shoqėrinė. Ndonėse nuk kishte ngjarė qė jokompetenca tė tėrhiqte pas vetes shumicėn, nė Kosovė kishte ngjarė qė gati e tėrė rinia shqiptare tė shpėrngulej pėr nė Evropė. Dukej sikur caku i evropeizimit tė Kosovės do tė arrihej me "evropeizimin" e rinisė, duke u martuar me evropiane dhe duke i braktisur raportet e pėrshkruara feudo-klanore njėherė e pėrgjithmonė.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Fri Apr 18, 2008 2:59 pm


Covert action dhe konsekuencat

Ato qė ngjanė pas kėtij Kuvendi-tė jashtėzakonshėm nė Krushė nuk ėshtė e mundur tė pėrshkruhen, se mbase do tė skuqej edhe letra. Megjithatė do tė dhunoja vetėn dhe fėmijėt e mi po t'i heshtja nė tėrėsi.

Kishte plot 10 vjet qė insistohej nė "pėrshtatjen" time, por kjo nuk bėhej nė biseda tė drejtėpėrdrejta njerėzore, veēse pėrmes "bedelėve" e "telallėve", tė cilėt mė vonė, duke e parafrazuar Nolin, i quaja honxho-bonxho tė demokracisė. Kur edhe kjo nuk pati sukses, atėherė sėrish u ringjallėn presionet: -nė xhaminė e fshatit, nėpėr oda tė fshatarėve nė Krushė, nėpėr xhamitė dhe nėpėr odat e fshatrave pėrreth; nėpėr qytetet e afėrta dhe mė pas nėpėr tėrė Kosovėn, bile edhe nė diasporėn shqiptare. Akuzohesha pėr gjithēka. Shtypi nė gjuhėn shqipe i pėrmblodhi akuzat e tilla nė "sllavo-komunist", "dogmat", "marksist-leninist", "stalinist", "millosheviqist" e sihariqe tė tjera. E kisha kėrkuar shpjegimin e kėsaj fushate tė tmerrshme e cila i prekte sidomos anėtarėt e familjes sime, dhe e kisha gjetur. Njė oficer i lartė i C.I.A.-s qė tani punonte si hulumtues nė Qendrėn pėr Studime Strategjike Ndėrkombėtare nė Uashington D.C., nė njė numėr tė njė reviste tė njohur amerikane e kishte dhėnė shpjegimin e asaj qė e quante «covert action» (veprim i mbuluar). Sipas tij, «veprimi i mbuluar» pėrfshinte ēdo gjė, qė prej "inkurajimit tė ndonjė gazetari tė huaj qė tė shkruante ndonjė artikull ose ndonjė koment redaksie, gjer te pėrkrahja, bile edhe udhėzimi i aktiviteteve ushtarake tė shkallės sė lartė, nė vendet e huaja". "Qėllimi i «veprimit tė mbuluar», -vazhdonte oficeri i lartė i C.I.A.-s, "ėshtė tė influencojė sjelljen ose politikėn e individėve mė tė rėndėsishėm tė huaj, tė grupeve dhe tė kombeve, si edhe rrjedhėn e ngjarjeve nė rajonet e huaja, me qėllim qė tė avancohen interesat e vendit qė e ka ndėrmarrė njė veprim tė tillė tė mbuluar, por nė tė njėjtėn kohė, t'a bėjė kėtė nė mėnyrėn qė ia mundėson maskimin e duarve tė veta, si edhe mohimin sė paku zyrtar tė pėrzierjes sė vet... Kur pėrdoret nė mėnyrė tė menēur veprimi i mbuluar mund tė jetė ndihmesė efektive pėr politikėn. Kurrnjėherė nuk mund tė jetė substicion i politikės ose i mendimit" (shih George A. Carver, Jr. «Intelligence in the Age of Glasnost», «Foreign Affairs», Summer,1990).

Mirėpo amerikanėt pėr raste tė kėtilla e kishin edhe njė fjalė tė shkėlqyer: -No comment!

Bisedė me mjekun dhe me veten

Andini ėshtė djali im i vetėm, i cili i ka mbushur plot 5 vjet nė praninė time. E doja pėr sė tepėrmi. Ditėn qė isha i detyruar tė ndahesha me tė, e pėsova keq: gati sa nuk u verbova tėrėsisht. Mė kėrceu sheqeri nė gjak nė mėnyrė tė panatyrshme. Kishte ngjarė kjo gjatė natės dhe nuk kisha qenė i vetėdijshėm. Duke e ngarė veturėn pėr nė Lubjanė, e shihja se nuk dalloja shumė gjėra, por mendoja se ishte mjegull. Nė mėngjes megjithatė, duke dashur tė pėrgatisja njė shkrim qė e kisha premtuar pėr pjesėmarrje nė simpoziumin shkencor «Shqiptarėt dhe Evropa, dje, sot dhe nesėr», nuk, e dalloja dot asnjė shkronjė. Duke m'i caktuar njė palė syza tė trasha, mjeku nė Lubjanė u habit qė kurrsesi nuk po mė shkonte nė kokė diagnoza e tij mbi pleqėrinė time: "Ka tė tillė, -tha ai, -tė cilėt nuk duan tė pajtohen as me veten, e jo mė me pleqėrinė". Mirėpo pas nja tre muajsh m'u kthye tėrėsisht tė parit. Shkova sėrish te mjeku. "Stres tė rėndė paskėshit pasur, zotėri!"-tha ai. "Nuk ishim kuptuar me presidentin Bush, -thashė unė, -se ma kishte marrė djalin dhe e mbante peng.

"Aaah!" -bėri me sy tė zgurdulluar nga habia. Por e mbylla derėn. Nuk desha ta pėrfundoja bisedėn. Nė rrugė e sipėr vazhdimisht mė shqetėsonte pyetja: "Mos ishte vallė Gorbaēovi ai qė ma mbante peng Andinin? Por nuk e dija pėrgjigjen…

***



Nė Kuvendin e Krushės kisha deklaruar se isha pėr ruajtjen e integritetit territorial tė Jugosllavisė, ndonėse e kisha parė se ishte duke u shkatėrruar; se isha pėr ruajtjen e pavarėsisė sė Shqipėrisė, ndonėse e shihja se e kėrkonin rrėzimin nga posti tė Ramiz Alisė; se isha pėr Republikėn e Kosovės nė Jugosllavi, e nė funksion tė bashkimit me Shqipėrinė, dhe nuk e kuptoja dot se cila do tė ngjante mė sė pari. Kisha arritur tė deklaroja fuqimisht: nė Kosovė nuk kishte kthim prapa nė komunizėm, por as marshim drejt fashizmit. Kosovėn nuk do ta udhėhiqnin bijtė dhe bijat e baba-haxhinjve nėpėr fshatra dhe as bijtė dhe bijat e tatave nėpėr qytete, nėse kėtė nuk e meritojnė; nė Evropė nuk arrihet dot me raporte feudo-klanore dhe bile as feudo-kapitaliste; pėrparimin nuk e bart mediokriteti por talenti. Populli duhet tė ecte pėrpara drejt progresit dhe jo ta konservonin nė status quo dhe nė errėsirė. Pastaj delegatėve ua kisha ofruar dorėheqjen, por salla ishte ngritur nė kėmbė dhe masa kėrcėnonte tė shpėrthejė... Mė vonė, njė telall-honxho-bonxho i demokracisė mė kishte sqaruar: votėbesimi absolut qė e kisha fituar nė Kuvend, nė tė vėrtetė kishte qenė i aranzhuar; mė ishte dhėnė njė satisfakcion moral nga keqardhja, nga se kisha vuajtur pėr sė tepėrmi!

Pastaj bisedova me veten: "d.m.th. tė gjithė ata qė i kisha parė duke vdekur; tė gjithė ata me tė cilėt e ndanim sė bashku gazin dhe lotin; tė gjithė ata tė tjerėt prej tė cilėve ishte tundur Ballkani dhe Evropa qė nga themeli; tė gjitha ato fytyra tė mėrdhezura tė Kuvendit dhe ata qė shkrepnin flakė nga sytė; tė gjitha ato ngjarje qė ma kishin bėrė jetėn tmerrėsisht iracionale, sepse edhe koha kishte qenė tmerėsisht iracionale, pra, tė gjithė me radhė nuk mė kishin dashur vallė! Ky njeri tani mė shpjegonte se e kisha gėnjyer veten, se ata nuk mė kishin dashur, por ja qė, nga keqardhja pėr mua, e kishin organizuar njė cirk nga Kuvendi, pikėrisht atje ku e kisha patur djepin e lindjes, nė fshatin e vendlindjes sime. Pastaj kisha kujtuar se ky njeri bėnte njė blasfemi, njė ndotje. Njė sakrilegj ndaj tyre ose ndaj mendimeve tė mija, nuk e dija me saktėsi. Pastaj m'u kujtua Evropa sė cilės nuk ia kisha borxh asnjė eky, por qė kujtoja se e mbante peng Andinin. Ishte e fortė Evropa. Mund ta mbante peng edhe Republikėn. Dhe pastaj mė ishte kujtuar Migjeni, nė tė vėrtetė ajo vjersha e tij qė fliste mbi njė grusht tė fortė pėr ta goditur malin. Mirėpo, nuk mund ta largoja dot pėrfytyrimin mbi bisedėn me honxho-bonxhon e demokracisė. Kisha jetuar vallė unė nė iluzion apo ai kishte bėrė njė sakrilegj, cila ishte e vėrteta? Njė funksionar i LDK, njė profesor qė tani ishte bėrė politikan, nė njė rast kishte deklaruar se nuk kishim probleme, se problemet nuk kishin qenė tė njėmendta, reale. Me kėtė mendim kisha rėnė nė gjumė, por isha pėrpėlitur tėrė kohėn; isha zgjuar nė befasi, duke kėrcyer nga shtrati dhe i kisha mbyllur veshėt me shuplakat e dorės. Megjithatė, e kisha dėgjuar zėrin e thekshėm tė Andinit: "O, baaaabiiiiiiiiiii !". Kisha provuar tė heshtja, por e kisha dėgjuar pėrsėri. "Po, biri im, -kisha provuar t'i pėrgjigjem me vete, - nuk do tė ketė probleme, por do tė duhej qė Kosova tė qėndronte mbi kėmbėt e veta". Pastaj, me shpirtin e copėtuar nga dėnesjet e thekshme tė Andinit, natėn qė i shėtisnim fushat e Celinės, mė ishte kujtuar ajo poetja qė kishte deklaruar se "nuk kishte perėndi, kishte vetėm njerėz, njerėz, njerėz." Mirėpo po tė mos kishte perėndi, me ēka vallė do ta matnin veten e tyre njerėzit ? -e kisha pyetur unė, por kisha mbetur pa pėrgjigje…



Krushė e Madhe, Dhjetor 1991


Meqense Sofra, E_Bukura dhe te tjere kan sjell pjes te ketij Libri te Mr. Ukshin Hotit. E pash te arsyshme edhe une te vazhdoj aty ku e ka len E_Bukura...
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
E_Bukura
Anėtar i Suksesshėm
Anėtar i Suksesshėm
avatar

Female
Numri i postimeve : 2009
Age : 29
Vendi : Prishtine
Registration date : 30/09/2007

MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Sat Apr 26, 2008 6:45 am

JU FLET UKSHIN HOT
(Proze poetike nga Jovan Jano)

Kosovare,
Mbaroi akti i fundit i drames sone te tmerrshme. Eshte e pamundur ta pershkruash deshperimin dhe lodhjen qe rrezatohet ne fytyrat e njerezve te rraskapitur nga ekzodi biblik.
Kosova u kthye ne nje "Titanik" gjigant ne kete fund shekulli per ndergjegjen e vrare te Evropes. Ajo edhe pse u boshatis nga skuadranet e vdekjes, nuk mbetet pa zera e zhurme!
Ne pyjet dhe malet e saj ndihet nje ze, qe s'e kuptojne dot te gjithe: eshte zeri i djemve te Ushtris Clirimtare te Kosoves, eshte zeri i martireve te ren per liri. Ky ze vie nga erresira dhe perbehet prej shume zerash dhe gjason me nje renkim te thelle: Zera therres e te vrazhde, thirrje qe ndihet deri larg. Ata s'pushojne, perteriten e ngrihen larg ne nje kaos te papershkruar. Kosoves se shkrumbuar ia shtrine krahun e ndihmes qe te gjithe, sepse ne luftojme per jeten, per atdheun, per lirine dhe per te ardhmen e kontinentit dhe qyteterimit. Dhe, ne pranga, une eci perkrah populit tim kunder hijenave te Millosheviqit qe jane ushqyer me kufoma fatzeza kosovare. Une dua qe Kosova jone te jete e shqiptareve, pra, e njerezve te mi; dua te kete drite me shume mbi floket e Kosoves sime te flakur, duhet qe dashuria te shtyje pllugun dhe te linde mengjesin. Pra njekohesisht dua te them kufirin e urrejtjes qe ngriten pergjithmone grabitesit e lirise se popullit tim dhe ata qe Kosoven tone e shtyne ne gremine, duke i lidhur vargonje roberie si gjakatare. Dua qe pergjithmone te zhduket nga syte e nenave rreken e loteve dhe brengen. Dua qe toka, shkollat, fushat, librat, buka, atdheu te jene tonat, Kosove! Prandaj po endemi udheve te botes, prandaj po shkrihemi burgjeve serbe, se te duam ty, Kosove! Me kot perpiqen ta fshijne kujtimin tone. Nga bota e civilizuar kerkojme: perdja qe mbulon te verteten te griset!
Kosovare!
Sot mund te themi se erdhi agimi. Me grusht i bini tavolines ne te cilen gjer dje mbeshtetet faqet e perlotura. Tani, ja se shpejti, do te shohim pa dhembje kullat e kristalta te vargmaleve tona te veshura me vlerim, sepse ne ferfellitjen vigane te kraheve te tyre shndrine helmeta e rrepte e ushtrive te NATO-s qe thyen kthetrat e zinje te ujqeve te Milloshosheviqit. UCK-j luftoi, krisma e pushkeve te saj hapi portat e fitores.
Degjoni, degjoni, kosovare, ju te shtypur e te shkelur, heronj te pashoq kudo qe ndodheni! Degjoni, o fshatra te djegura e ju qytete fantazme! Degjoni, o luftare te vrare e te varur, por gjithnje te pamposhtur, qe edhe te vdekur pushken shtengoni! Degjoni, o vajza e ju femije jetim, e te pambrojtur! Degjoni o varre te shenjta te Azem Galices dhe Bajram Currit, Shaban Palluzhes dhe Hajdar Dushit, Adem Jasharit dhe bashkeshorteve Lladrovci! Degjoni krisma e pushkeve te fitores. Ato gjemuan ne erresire si kenget e kendezave ne erresiren e mesnates, se e dinin se se shpejti zbardh drita e lirise. Ku do vene tani gjelatet e gjindosur dhe varrmihesit serbe? Ku do struken ata qe gishtin e unazes ia prene nenave dhe motrave tona? Natyrishte, ata do mbyllen mbrenda mureve te shtepive, qe lekunden dhe presin rrufene e shpagimit. Vellezer! Keni kohe te njiheni dhe te shihni token tone te mbuluar plot vuajtje dhe gjak, para se te hyni ne te nesermen e lavdishme. Mbani vesh! Nga dhimbjet qe provuat le te dale zeri i forte, zeri qe nuk fale krimin e kriminelin dhe te mos dridhet dora qe ndeshkon.
Eshte teper heret per te ngritur flamurin e bardhe te faljes mbi vellezerit e gjarperit.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
feneri
V.I.P
V.I.P
avatar

Numri i postimeve : 2101
Registration date : 26/03/2008

MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Sat May 03, 2008 10:06 pm











Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT



nga Urata, lexova shkrimin
UKSHIN HOTI - ENCIKLOPEDIA E PERIPETIVE, kur hyra tė kontrolloj nė Google, se ēfarė botimesh ka hasa nė kėtė. Atėherė hyra nė forum por pa sukses qė tė regjistrohem ! Pas njė kohe , njė anėtare tjetėr mė kishte regjistruar dhe mė lėshoj mesazh nė forumin tjetėr ku bashkėpunoj, se jam i regjistruar !
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Tue May 06, 2008 1:34 pm

Analiza politike - historike

Realpolitika e Ibrahim Rugovės
( 4 )

· Dr.Ibrahim Rugova, meqė ishte kryetar i shumėfisht i “organeve pėrgjegjėse tė Republikės sė Kosovės” pa hezitim dhe zėshėm them se, ai ėshtė pėrgjegjėsi kryesor politik “i alternativės shqiptare”, pėr burgosjen e tretė tė Mr.Ukshin Hotit, pėr tė cilin tashmė nėntė vjet, (qysh nga 16 maji 1999), kur u “lirua” nga burgu i Dubravės, nuk dihet asgjė pėr fatin dhe vendndodhjen e tij.

* * *

A ishin: Agim Zatriqi, Azem Vllasi dhe Ibrahim Rugova pėrgjegjės pėr burgosjen e parė dhe tė tretė
tė Mr. Ukshin Hotit?!


Shkruan: Sheradin BERISHA / 04. 05. 2008

· Trionomi: Agim Zatriqi, Azem Vllasi dhe Ibrahim Rugova

Pas demonstratave tė mars - prillit 1981 regjimi komunist jugosllav ndėrmori njė fushatė tė gjerė arrestimesh e burgosjesh ndaj organizatorėve tė demonstratave si dhe nė tė njejtėn kohė filloi diferencimin ideo-politik nė tė gjitha institucionet publike e me theks tė veēantė nė institucionet shkencore - akademike tė Kosovės. Dhe, nė shėnjestėr tė kėtij diferencimi gjithpėrfshirės ishin padyshim dy institucionet mė tė rėndėsishme: Instituti Albanologjik dhe Universiteti i Prishtinės.

· Pamje nga demonstratat e pranverės sė viti 1981: kliko 1 - 2 - 3

Prandaj, jo rastėsisht KQ i LKJ-sė dhe strukturat tjera pushtetore tė kėtij regjimi nė Kosovė, Institutin Albanologjik dhe veēanėrisht Universitetin e Prishtinės e quajtėn si “Bastion tė nacionalizmit dhe seperatizmit shqiptar”.

Derisa nė Institutin Albanologjik nė krye tė komisionit pėr diferencim, tė tė gjithė intelektualėve shqiptarė qė kishin dalė nė mbrojtje tė demonstratave studentore dhe tė kėrkesės “Kosova Republikė”, ishte emruar Sekretari i OTH tė LKJ-sė nė kėtė institut Ibrahim Rugova, Komiteti Krahinor, pėr mbikėqyrjen dhe diferencimin e profesorėve nė Universitetin e Prishtinės kishte autorizuar: Azem Vllasin, Agim Zatriqin dhe Hajredin Hoxhėn, kėshtu thotė Shemsi Reēica nė njė intervistė dhėnė tė pėrditshmes “Epoka e Re” nė mars tė vitit 2006. Shemsi Reēica, atėkohė ishte ligjerues nė Katedrėn e Filozofisė dhe tė Sociologjisė pranė Fakultetit Filozofik tė UP-sė.

„Fillimisht kėrkesat e studentėve janė pėrkrahur, me ndonjė pėrjashtim, nga tė gjithė profesorėt, gjatė bisedave tė lira nė grupe. Nė ndėrkohė UP - ja, pėrfshirė edhe Fakultetin Filozofik, u vėrshua me punėtorė tė sigurimit dhe aktivistė tė LKJ-sė dhe, nė mbledhje tė njėpasnjėshme, kėrkohej nga ne, profesorėt, qė t’i pranonim vlerėsimet e Komitetit Qendror tė Jugosllavisė pėr demonstratat dhe t’i gjykonim demonstratat dhe kėrkesat e tyre.”- thotė Prof.Shemsi Reēica .

Nė kėtė situatė ka ndryshuar qėndrimi i shumicės sė profesorėve, pėr shkak tė presionit mbi ta, nga ana e inspektorėve tė UDB-sė dhe aktivistėve tė KK tė LKJ-sė dhe nė fund kanė mbetur vetėm pesė profesorė qė nuk i pranuan vlerėsimet e KQ tė LKJ-sė se demonstratat kanė qenė armiqėsore, nacionaliste – separatise, kundėrrevolucionare etj., e ata ishin: Ukshin Hoti, Halil Alidemaj, Muhamet Tėrnava, Shaqir Shaqiri dhe Shemsi Reēica.
Shemsi Reēicės i kujtohet mirė mbledhja e mbajtur nė 19 nėntor 1981 nė Fakultetin Filozofik dhe diskutimi i argumentuar i Mr. Ukshin Hotit qė Kosova duhet tė jetė Republikė. “Kur kemi mbajtur mbledhje nė Fakultetin Filozofik, kanė qenė tė pranishėm Azem Vllasi, Agim Zatriqi, Hajredin Hoxha, etj. Aty ka pasur edhe kėrcėnime, sharje, edhe me nanė kanė sharė ata ish funksionarė duke thėnė se “kėtu e kanė ēerdhen demonstratat”- kujton z.Reēica.

Ish ligjeruesit nė Katedrėn e Filozofisė dhe tė Sociologjisė, i kujtohen mirė veprimet antikombėtare tė anėtarėve tė Komitetit: Zatriqi, Vllasi e Hoxha nė kėtė mbledhje si dhe diskutimi i guximshėm i Prof.Ukshin Hotit nė mbrojtje tė studentėve dhe tė kėrkesės qė Kosova tė jetė Republikė.

„Pasi i gjykuan demonstratat, ata kėrkuan fjalėn e profesorėve, por rreth 20 minuta askush nga profesorėt nuk e merrte fjalėn. Ishin para njė dileme tė madhe. Kishin frikė, sepse diheshin pasojat. Pas atyre qė i dėnuan demonstratat fjalėn e mori Ukshin Hoti, i cili tha: “Ne duhet tė diskutojmė hapur pėr kėrkesat e studentėve tanė” dhe vazhdoi diskutimin e tij. Midis tė tjerave tha tekstualisht, fjalė pėr fjalė: “ Sa e di unė, nė Jugosllavi, jo vetėm qė nuk ėshtė zgjidhur nė praktikė ēėshtja shqiptare, por as teorikisht nuk ėshtė zgjidhur kjo ēėshtje si duhet”, dhe filloi qė kėtė konstatim ta argumentojė nga pikėpamja e tij, nga shkencat politike. “Tė gjithat shkrimet qė janė botuar pėr ēėshtjen kombėtare, tha ai, edhe ato nga pikėpamja juridike, edhe kushtetuta nuk e kanė zgjidhur as teorikisht ēėshtjen shqiptare nė Jugosllavi” dhe vazhdoi: “Unė mendoj qė kjo ėshtė kėrkesė e arsyeshme, e drejtė...”, dhe me njė tonė tė lartė pėrfundoi: “ Kosova duhet tė jetė Republikė dhe ne duhet ta pėrkrahim Republikėn”.

Gjatė diskutimit tė Ukshinit, kujton Reēica, aktivistėt e komitetit Azem Vllasi e Agim Zatriqi mbanin shenime dhe e kundėrshtuan fjalimin e tij. “Mė kujtohet sidomos Agim Zatriqi, tė cilit, nė atė qetėsi tė hekurt qė u krijua pas fjalės sė Ukshin Hotit, i kėrcitnin dhėmbėt nga shtrėngimi i nofullave. Pas pėrfundimit tė mbledhjes, neve na arrestuan.”- pėrfundon Shemsi Reēica.

Dhe vėrtet ndodhi arrestimi dhe burgosja e Ukshin Hotit, Halil Alidemajt, Shemsi Reēicės, Ekrem Kryeziut etj, tė cilėt u denuan si “Grup i intelektualėve”. Pas tetė muajve sa zgjati procesi i hetuesisė, u ngrit aktakuza PP. nr. 281/81, datė 31. V. 1982, Gjykata e Qarkut nė Prishtinė, ngriti njė trup gjykues tė pėrbėrė nga gjyqtarėt Isak Nishevci, Ismet Emra e tė tjerė, dhe nė procesin gjyqėsor tė mbajtur mė 21 korrik 1982 „nė emėr tė popullit“ u denuan kėta intelektualė:

- Halil Alidemaj me 11 vjet burg tė rėndė;

- Ukshin Hoti me 9 vjet burg tė rėndė;

- Ekrem Kryeziu me 8 vjet burg tė rėndė;

- Mentor Kaēi me 7 vjet burg tė rėndė;

- Halil Ratkoceri me 3 vjet burg tė rėndė;

- Ali Kryeziu me 5 vjet burg tė rėndė;

- Nezir Haliti me 2 vjet burg tė rėndė;

- Shemsi Reēica me 7 vjet burg tė rėndė; dhe

- Muharrem Fetiu me gjashtė muaj burg tė rėndė.

· Foto: Pamje nga gjykimi i grupit tė intelektualėve, mė 21 korrik 1982

Trupi gjykues, duke u bazuar paraprakisht nė gjykimin politikė qė ia kishin bėrė kėtij grupi intelektualėsh, soji i keq Vllasi, Zatriqi, Hoxha etj., nė aktgjykim ka konstatuar se ata kanė kryer vepruar “...vepra penale tė drejtuara nė rrėzimin e pushtetit tė klasės punėtore dhe tė punonjėsve, thyerjen e “vėllazėrim-bashkimit”, prishjen e barazisė sė kombeve e tė kombėsive dhe ndryshimin antikushtetues tė rregullimit federativ tė RSFJ-sė...” (!!!) sllogane kėto qė pėrsėriteshin nė tė gjitha aktakuzat dhe aktgjykimet e grupeve qė dėnoheshin asokohe.

...


Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Tue May 06, 2008 1:39 pm

...

Duke u bazuar nė tė dhėnat e mėsipėrme del se pėrgjegjėsit kryesor politik pėr linqimin dhe burgosjen e Mr.Ukshin Hotit dhe tė tjerėve, nė vitin 198, ishin:[/size]

- Azem Vllasi njėri nga ish-funksionarėt mė tė lartė komunist tė kohės,

- Agim Zatriqi njėri nga bashkėpunėtorėt e UDB-sė gjatė punės sė tij nė RTP, dhe anėtar i Komitetit Krahinor tė LKJ-sė ( Lexo kėtu tekstin ku: Agim Zatriqi me sojin e tij Buxhovi, Hamiti, Kraja, Gunga, Aliu etj., ishin vėnė falas nė shėrbim tė UDB-sė ). Agim Zatriqi aktualisht ėshtė drejtor i pėrgjithshėm i Radio Televizionit tė Kosovės (RTK-sė), qysh nga themelimi i kėtij mediumi “100% i varur” nga UNMIK-u dhe institucionet vendore (!!!) dhe

- Hajredin Hoxha, i cili ka ikur nga kjo botė me faqe tė zezė.

Pas daljes nga burgu, Mr.Ukshin Hoti kthehet nė fshatin e tij tė lindjes nė Krushė tė Madhe dhe rrethanat e kohės, atė e detyrojnė tė izolohet nė atė mėnyrė qė tė mos mund tė ndikojė nė rrjedhat politike nė Kosovė… Pėr nėntė vjet rresht (1985 – 1994) ndaj Mr.Ukshin Hotit, siē e thotė vet Ukshini, - ėshtė pėrdorur njė ostracizėm … nga “elita intelektuale” shqiptare pro-titiste, e cila decenie me radhė ishte nė shėrbim tė regjimit komunist dhe kundėr intelektualėve atdhetarė qė pėrpiqeshin tė ēliroheshin nga thundra e egėr jugo(serbo)sllave.

Nė kapėrcyellin e viteve tė 90-ta Mr.Ukshin Hoti ishte mjaftė aktiv nė sensibilizimin e ēėshtjes Kombėtare nė pėrgjithėsi dhe atė tė Kosovės nė veēanti, pėrmes shkrimeve tė tija shkencore - politike, qė botoheshin nė revistat e kohės ”Alternativa”, “Demokracia Autentike” etj. Mr.Ukshin Hoti nė aspektin politik, fillimisht do tė angazhohet nė Degėn e LDK-sė nė Rahovec, mirėpo pėr shkak tė injorimit qė i bėhet atij nga Kryetari i LDK-sė Ibrahim Rugova, vendos tė tėrhiqet nga kjo parti pėr tė gjetur forma tjera tė angazhimit politik.

Nė vitet 1991 - 94 Ukshini merrė pjesė nė shumė takime e tryeza tė mbajtura nė qytete, fshatra, UP etj., ( shiko njė foto kėtu ) dhe nė disa simpoziume me karakter gjithėkombėtarė qė u mbajtėn nė Shkup, Tetovė…, dhe aty i elaboron bindshėm tezat e tij tashmė tė njohura politike, duke shtuar edhe njė fakt me rėndėsi, se nė rrethanat e reja ballkanike, kur nuk ekzistonte tashmė shteti federativ siē ishte Jugosllavia, opcioni i vetėm rreth tė cilit do tė duhej tė koncentroheshin Shqiptarėt ishte bashkimi i gjithė kombit Shqiptar nė Ballkan nė njė shtet tė vetėm. Ky bashkim sipas Ukshinit, do tė duhej bėrė nė mėnyrė demokratike dhe paqėsore, sepse do tė ishte nė interes tė tė gjithė rajonit.

· Foto: historike e figurės emblematike Mr.Ukshin Hoti

Meqenėse atėkohė kėto teza tė Ukshinit, i pėrfaqėsonte edhe njė parti legale nė Kosovė, Partia e Unitetit Kombėtar tė Shqiptarėve(UNIKOMB-i) atėherė me propozimin e kreut tė kėsaj partie Mr.Ukshin Hoti pranon tė bėhet Kryetar i saj. Pa humbur kohė ai harton njė deklaratė politike tė UNIKOMB-it, me tė cilėn do t“i bėhej me dije opinionit Shqiptar dhe atij ndėrkombėtar, pėr aktivizimin, freskimin, rigjallėrimin dhe luftėn politike tė kėsaj partie pėr bashkimin e kombit nė njė shtet tė vetėm nė Ballkan.

· Lexo tė plotė: Deklaratėn politike

Mirėpo, ēka ndodhi ?

Pikėrisht, nė kohėn kur politikani dhe filozofi i shquar Ukshin Hoti po bėhej gati ta merrte nė dorė timonin e kėsaj partie, mė 14 maj 1994 gjatė rrugėtimit nga Prizreni pėr nė Prishtinė arrestohet nga policia serbe, e cila, siē do tė merret vesh mė vonė, kishte qenė nė dijeni tė plotė pėr aktivitetin e tij gjatė atyre ditėve.

Pas katėr muaj e gjysėm hetimesh, saktėsisht mė 28 shtator 1994, nė Gjyqin e Qarkut nė Prizren - Mr.Ukshin Hoti, nė bazė tė aktgjykimit K.br.28/94 datė 28.IX.1994, dėnohet me 5 vjet burg tė rėndė. Dhe, si pėr ēudi, po tė lexohet me kujdes aktgjykimi, duket qartė, se gjyqtarja Nada Haxhi-Periq kėtė dėnim e ka mbėshtetur kryesisht nė pohimet e fjalės mbrojtėse tė Mr.Ukshin Hotit, se sa nė provat materiale qė i ka pėrdorur trupi gjykues gjatė kėtij procesi tė montuar politik. Prej gjashtė faqesh e gjysėm sa ka aktgjykimi, tri faqe i ka vetėm nga fjala mbrojtėse.

· Lexo tė plotė: Fjalėn e mbrojtjes sė Mr. Ukshin Hotit

Ėshtė interesant tė thuhet se, Mr.Ukshin Hoti nė fjalėn e tij tė mbrojtjes, para gjyqit serbė, deklaron hapur se kush e ka arrestuar-burgosur dhe cili ishte shkaku i vėrtet i mbajtjes sė kėtij gjykimi ndaj tij.
Ai, me kėtė rast ka thėnė: “Mė ka arrestuar policia e Republikės sė Serbisė, ndoshta me kėrkesėn e njė pjese tė alternativės shqiptare tė Republikės sė Kosovės. Shkaku i drejtpėrdrejtė i kėtij arrestimi sigurisht ka qenė frika iracionale e kėsaj pjese tė alternativės shqiptare se me shkuarjen time nė Prishtinė nė krye tė UNIKOMB-it pas 9 vitesh tė ostracizmit dhe tė izolimit, do tė ērregullohej baraspesha e forcave politike dhe do tė krijohej njė gjendje e paparashikueshme dhe e pakontrollueshme. Ky edhe ėshtė shkaku i vėrtetė i mbajtjes sė kėtij gjykimi pėr tė cilin personalisht kam besuar se nuk do tė ndodhte. Besoj gjithashtu se gjykimi po mbahet me pajtimin e ndėrsjellė tė dy republikave ose tė organeve tė tyre pėrgjegjėse kompetente, gjersa shkaqet juridike qė i pėrmban aktakuza s'mund tė qėndrojnė absolutisht …" - pėrfundon citati.

E kreu i asaj pjese tė “alternativeės shqiptare” pėr tė cilėn ka deklaruar Mr. Ukshin Hoti nė mbrojtjen e tij, ishte padyshim Dr. Ibrahim Rugova.
Dr. Ibrahim Rugova nė kohėn e arrestimit dhe mbajtjes sė procesit gjyqėsor kundėr Mr. Ukshin Hotit, nė Prizren, ishte kryetar i “alternativės shqiptare” gjegjėsisht ishte kryetar i disa “organeve me pėrgjegjėsi politike”, pėrmes tė cilave ka vėnė nėn kontroll gjithė aktivitetin e partive politike shqiptare nė Kosovė dhe nė viset tjera shqiptare nė Maqedoni, nė Mal tė Zi e nė Kosovėn Lindore (Luginė tė Preshevės).

Sa pėr ilustrim, Dr. Ibrahim Rugova ishte:

- Kryetar i Lidhjes Demokratike tė Kosovės;

- Kryetar i Kėshillit tė Pėrgjithshėm tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės;

- Kryetar i Republikės sė Kosovės;

- Kryetar i Kėshillit Koordinues tė Partive Politike Shqiptare nė Kosovė;

- Kryetar i Kėshillit Koordinues tė Partive Politike Shqiptare nė ish-Jugosllavi dhe

- Kryetar i Shoqatės sė Shkrimtarėve tė Kosovės.

Prandaj, Dr. Ibrahim Rugova, meqė ishte kryetar i shumėfisht i “organeve pėrgjegjėse tė Republikės sė Kosovės” pa hezitim dhe zėshėm them se, ai ėshtė pėrgjegjėsi kryesor politik “i alternativės shqiptare”, pėr burgosjen e tretė tė Mr.Ukshin Hotit, pėr tė cilin tashmė nėntė vjet, (qysh nga 16 maji 1999), kur u “lirua” nga burgu i Dubravės, nuk dihet asgjė pėr fatin dhe vendndodhjen e tij.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Thu May 15, 2008 12:37 pm

Nė vend tė rezymesė:

SHQIPTARĖT NĖ KONTEKST TĖ INTERESAVE AKTUALE STRATEGJIKE

(Punim i lexuar nė Simpoziumin shkencor "Shqiptarėt e Maqedonisė" i menduar si rezyme pėr artikullin "Republika dhe lufta nė kontekst tė Europės", Shkup, 22 Dhjetor 1991)

Punimi im i gjatė (60 faqe) qė i dorėzohet organizuesit tė kėtij simpoziumi shkencor e mban titullin "Republika dhe lufta nė kontekst tė Evropės". Ky i ėshtė dorėzuar pėr botim redaksisė sė "Zėrit" nė Prishtinė, dhe ajo, hė pėr hė, nėse mė vonė nuk do ta ndryshojė qėndrimin, ėshtė zotuar se do ta fillojė botimin e tij nė vazhdime. Mirėpo pėrpara se tė fillojė botimi i tij, me kėrkesėn time e kishte lexuar njė grup shokėsh, tė cilėt pastaj kishin dashur ta kritikonin, por nuk u ishte dukur e mundshme. Mė nė fund e kishin cilėsuar si njė tekst tė dyshimtė dhe kishin kėrkuar nga unė qė t'u thoshja se ē'kisha menduar nė tė vėrtetė? Nė ndėrkohė, pikėrisht nė ditėn qė duhej tė vija kėtu, disa aktivistė tė Republikės kėrkuan prej meje qė tė shkoja nė fshatin Demjan tė KK tė Gjakovės, qė gjendet nė afėrsi tė kufirit me Shqipėrinė, dhe tė flisja nė ceremonialin e varrimit tė njė ushtari tė rėnė nė luftė nė njėrėn nga fushėbetejat atuale nė Jugosllavi. Edhe ata kėrkonin qė t'u thoja se ē'mendoja.

Punimi im "Republika dhe lufta..." qėllimisht nuk e pėrmbante rezymenė dhe qėllimisht ishin shtruar nė tė tema kontraverze. Nė vend tė pėrfundimeve shkencore isha shėrbyer me pėrpunimin e ca dromcave aktuale tė jetės sime tė cilat mund tė konsideroheshin si pėrfundime alegorike tė punimit. Kėtė e kisha bėrė pėr shkak se tani njė kohė tė gjatė jetoja nė mesin e fshatarėve (afro 7 vjet) dhe e hetoja se tė gjithė sė bashku kishim filluar tė mėrziteshim me njė paralelizėm tė jetės shpirtėrore dhe politike, tjetėr atje e tjetėr kėtu, ndėr intelektualėt. Kisha menduar se do tė duhej t'i japim fund pritjes, por akoma nuk e kishim gjetur njė rrugė adekuate pėr ta shkurtuar pritjen, por edhe pėr tė arritur nė cak. Meqenėse nė punimet shkencore nga sfera e politikės reēetat e gatshme mund tė jenė edhe bileta-udhėtimi pėr nė katastrofė, e kisha konsideruar punė tė menēur t'i heshtja. Mirėpo, meqė pėr njeriun qė e pretendon marrjen me politikė, mungesa e tyre mund tė ishte njėsoj edhe card-blanche pėr vendnumėrim, mendova se do tė duhej thėnė porosia aktuale e punimit qė mund tė operacionilazohej si politikė. Prandaj u thashė se ushtari ishte vrarė nė luftė pėr tė mbrojtur idenė mbi nevojėn e ruajtjes sė integritetit territorial tė Jugosllavisė, pėr Republikėn e Kosovės tė barabartė nė ndonjė Jugosllavi eventuale, qė do t'i pėrfshinte edhe dy republikat perėndimore (Slloveninė dhe Kroacinė); pėr pavarėsinė e Shqipėrisė dhe pėr paqen nė Ballkan. Nuk isha shėrbyer me klishenė e formuluar si "vrasje nga forcat serbo-ēetnike" ose me ndonjė formulė tjetėr tė ngjashme, por nuk e pėrjashtoja asnjė. Kisha shtuar se e ardhmja mund tė ndėrtohej mbi kontinuitetin e asaj qė ėshtė progresive e jo mbi bestialiteitin e krimit sepse krimi, pėrderisa e pjell vdekjen, nuk e pjell dot lindjen. Me kėtė nuk i kisha ftuar tė vdisnin por kishte mbetur mundėsia e hapur pėr tė luftuar kundėr vdekjes si krim dhe kundėr krimit si bestialitet. Kisha shtuar se populli shqiptar kishte qenė thellėsisht i vetėdijshėm pėr pozitėn e vet historike dhe pėr veten nė mesin e tė tjerėve. Me kėtė kisha menduar se historikisht, qė nga vetėdijėsimi politik nacional, pėr shkak tė pozitės gjeopolitike - nė dyert e Otrantit, ishin ndodhur midis synimeve strategjike tė dy grupacioneve tė popujve: sllavėve, qė e synonin Persinė si treg dhe Adriatikun si rrugė, dhe Italo-gjermanėve, qė dikur e synonin tė njėjtėn gjė dhe tė njėjtėn rrugė. Ndonėse nė ndėrkohė kishin ngjarė ndryshime tė mėdha qė do tė shihen mė vonė, aktualisht akoma ishin tė fuqishme botėkuptimet gjeopolitike mbi maksimalizimin e fuqisė sė shteteve. Shqiptarėt, nė kohėn moderne, nė thelb kishin mbetur tė ndarė pėr shkak tė konfrontimit tė interesave strategjike tė kėtyre dy grupacioneve tė mėdha tė popujve dhe perspektiva e bashkimit tė tyre qėndronte tek zėvendėsimi gradual i botėkuptimeve tė tilla gjeopolitike me botėkuptimet mbi maksimalizimin e fuqisė nė mbėshtetje tė pėrsosjes sė resurseve tė brendshme dhe tė avancimeve teknologjike qė do t'i zhvlerėsonin botėkuptimet gjeopolitike mbi kontrollin e urryer tė territoreve tė huaja dhe tė pikave strategjike.

Nė pėrputhje me kėtė kisha menduar se tani ishte i mundur zhvillimi i njė teorie unike, i njė filozofie politike, e cila do t'i pėrfshinte edhe rrugėt pėr sendėrtimin e interesave strategjike tė popullit shqiptar, tė cilat do tė buronin nga vetė qenia dhe pozita e tij nė kohėn e dhėnė. Dikur, por edhe sot, konsenzusin rreth kėtyre ēėshtjeve e vėshtirėsonte reflektimi i interesave tė jashtme qė artikulohej nė mėnyra tė ndryshme, duke filluar nga paragjykimet e ndryshme e gjer te pamundėsia qė ato tė diskutohen me arsye e jo me emocione. Pastaj ato gati gjithmonė ishin anticipuar duke filluar nga vetja.

Pėrcaktimi im pėr Republikėn e barabartė sovrane tė Kosovės; pėr statusin e bartėsit tė shtetėsisė sė sankcionuar me kushtetutė nė Republikėn e Maqedonisė, dhe pėr garancionet evropiane tė tė drejtave tė shqiptarėve nė Republikėn e Malit tė Zi, pastaj pėr vėnien e Republikės sė Kosovės nė funksion tė bashkimit tė kombit, paralelisht me zhvillimin e proceseve integrative nė Evropė, mund tė vihej nė suaza tė botėkuptimeve legaliste dhe tė rrugėve tė matura. E kisha besuar se kishte qenė edhe nė interesin gjithėshqiptar angazhimi pėr ruajtjen e integritetit territorial tė Jugosllavisė, pikėrisht pėr shkak se mundėsitė pėr instrumentalizimin e popujve tė Ballkanit nė funksion tė interesave tė jashtme kishin qenė dhe akoma janė bukur tė mėdha. Akceptimi i kėrkesave tė sipėrpėrmendura, sidomos i Republikės sė Kosovės, do ta mundėsonte ndėrtimin e raporteve tė reja, tė zhveshura, qoftė nga megallomania, qoftė nga pasiguria kolektive shpirtėrore, sepse do tė mbėshteteshin tek vetja dhe jo tek tė tjerėt. Duke filluar nga kėto bindje, kisha konsideruar se ushtari e kishte dhėnė jetėn e tij duke besuar nė tė njerėzishmen, e jo nė atė qė ishte bestiale. Ndėrkaq, pėr sa i pėrkiste popullit shqiptar, ai gjatė historisė sė vet tė mundimshme nuk ishte pajtuar kurrė ndonjėherė me kurrfarė forme tė tiranisė -as me hegjemoninė dhe as me fashizmin. Republika e Kosovės, por edhe shqiptarėt nė pėrgjithėsi, as nuk mundnin dhe as qė dėshironin t'i injoronin vlerat e gjakut tė derdhur tė bijėve tė vet. Ajo do t'i nderonte dhe do t'u bėnte homazhe kufomave tė tyre nė nivelin e dinjitetit qė i takonte si Republikė. Pastaj, mė nė fund, kisha kėrkuar qė jeta e tij e njomė dhe e tė tjerėve si ai, tė konsiderohej si njėri nga gurthemelet e asaj tė ndritshmes qė ishte nė lindje e sipėr dhe qė duhej tė ndėrtohej.

Zonja dhe zotėrinj tė nderuar, pjesėmarrės tė simpoziumit!

Nė punimin tim "Republika dhe lufta..." rezymenė e tė cilit u pėrpoqa ta sintentizoj para jush, kisha konstatuar nė mėnyrė taksative:

1. se lufta, si e tillė, nuk ėshtė perspektivė e Evropės dhe se luftėrat nuk zhvillohen pėr interesa ideologjike por pėr interesa vitale tė zhvillimit. Pėr kėtė shkak, ndonėse institucionet e demokracisė parlamentare do tė duhej tė ishin pengesė reale, ato nuk i pėrjashtojnė mundėsitė e shpėrthimit tė luftėrave lokale edhe pse mund t'i zvogėlojnė shanset e shndėrrimit tė tyre nė luftė globale. Lufta nuk ėshtė perspektivė as pėr popullin shqiptar, por mundėsitė pėr evitimin e saj nuk janė absolute;

2. se popujt e vegjėl, nė qoftė se nuk janė pjesė tė grupacioneve mė tė mėdha tė popujve, nuk e kanė mundėsinė e lozjes sė ndonjė roli mė autonom e mė tė pavarur tė luftės (siē bėjnė aktualisht serbėt, por edhe kroatėt). Populli shqiptar nuk bėn pjesė nė asnjė grupacion tė popujve, dhe pėr kėtė shkak pėrcaktimet politike shqiptare nuk mund tė ngarkohen me interesa tė jashtme, por kjo nuk do tė thotė se nuk mund tė luftojnė as edhe pėr ato interesa qė kanė karakter fundamental dhe qė vlerėsohen si progresive nė kohėn e dhėnė;

3. se rrita e brendshme akoma mund tė shkaktojė ekspanzionin e jashtėm. Konkretisht rasti i Gjermanisė mund tė jetė ilustrativ. Megjithatė, tendenca qė ndikimi ekonomik tė pėrkthehet nė kontroll politik, pavarėsisht nga politika aktuale e ekipit Kohl-Gensher, realisht ėshtė nė kundėrshtim me tendencat aktuale tė zėvendėsimit tė botėkuptimeve gjeopolitike me orientimet nė rritėn e brendshme. Kontrolli i urryer i territoreve tė huaja nuk ėshtė edhe mė tutje politikė e fuqive pėr maksimalizimin e fuqisė jo vetėm pėr shkak tė sklerotizimit tė institucioneve imperiale, por edhe pėr shkak tė rritės sė kostos pėr vazhdimin e njė politike tė tillė. Ndonėse avancimet shkencore dhe teknologjike nuk ishin objekt analize i kėtij punimi (sepse tashmė janė shqyrtuar nė punimin tim tė lexuar nė simpoziumin shkencor me temėn «Shqiptarėt dhe Evropa dje, sot dhe nesėr» tė mbajtur nė Prishtinė mė 6-9 qershor 1991) lirisht mund tė shtohet se edhe ky fakt flet nė dobi tė pėrfundimit tė sipėrpėrmendur;

4. Pėr kėtė shkak ėshtė tėrėsisht reale tė theksohet se ato do tė reflektohen doemos edhe nė botėkuptimet politike tė popujve tė vegjėl (kushtimisht), duke i hapur rrugė realizimit tė interesave tė lidhura me zhvillimin e tyre. Prandaj, Republika e Kosovės nė njėrėn anė, pastaj statusi i pėrmendur i bartėsit tė shtetėsisė sė shqiptarėve tė sanksionuar me kushtetutė nė Maqedoni, si dhe tė drejtat e shqiptarėve tė garantuara nė Republikėn e Malit tė Zi; paralelisht me zhvillimin e proceseve integrative nė Evropė, do tė duhej t'i krijonin kushtet e nevojshme pėr bashkimin e popullit shqiptar, veēse jo pėr inatin e tė tjerėve, por pėr hir tė vetevetes dhe tė interesave tė pėrbashkėta. Njė gjė e tillė e presupozon harmonizimin e politikės sė faktorėve tė interesuar politikė dhe urojmė qė kjo tė shpejtohet.

Jufaleminderit!

Shkup, 22 dhjetor, 1991
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Thu May 15, 2008 12:45 pm

ĒĖSHTJA SHQIPTARE - FAKTORI KOMBĖTAR E NDĖRKOMBĖTAR


(Me 5 nėntor 1992 nė Prishtinė, organizuar nga Forumi i Intelektualėve Shqiptarė, u mbajt njė tryezė e rrumbullakėt kushtuar ēėshtjes shqiptare nė raport me faktorin e brendshėm dhe atė tė jashtėm. Autori i kėtij shkrimi mbajti njėrėn nga fjalėt hyrėse.)

Politikėn e drejtojnė interesat dhe jo emocionet

Me gjithė deferencat me njė pjesė tė intelegjencisė politike nė Kosovė dhe pėrkundėr konsekuencave qė pėr shkak tė tyre akoma po i bart, oferta qė tė paraqisja njėrėn nga fjalėt hyrėse nė kėtė tryezė tė rrumbullakėt mė gėzoi, jo vetėm sepse nuk u humb respekti, por edhe sepse rėndėsia e ēėshtjes dhe serioziteti i ēastit e hodhi nė rend dite me gjithė ashpėrsinė e vet luftėn me argumente, nevojėn pėr kristalizimin e mėtejmė tė gjėrave dhe jo mjegullimin e tyre, dhe sidomos jo argumentimin me luftė.

Ndėrkaq luftėn me argumente mbi ēėshtjen pėr tė cilėn bėhet fjalė, ēėshtjen shqiptare nė raport me faktorin kombėtar dhe me ambientin ndėrkombėtar - e vėshtirėsuan emocionet. Megjithatė doemos duhej tė vinte momenti kur gjėrat duhej shikuar me arsye, kur duhej tė mbisundonte rezonimi logjik dhe kur nė ftohjen e plotė tė emocioneve duhej gjetur rrugėdalja. Politikėn e komandojnė interesat dhe jo emocionet. Atė e udhėheq arsyeja dhe jo instikti dhe politika e vėrtetė ėshtė njė kalkulim matematikor i pikave tangjente tė rrymave tė ujit me akullin mbi tė. Pėr momentin e tanishėm dhe pėr nevojat tona, politika ėshtė raport midis revolucionit dhe institucionit - sepse gjėrat, ashtu siē janė tė institucionalizuara, si pėrmbajtje tė status-quo-sė politike nė tė gjitha dimensionet e veta, nuk mund tė qėndrojnė edhe mė tutje.

Gjetja e rrugėdaljes, nga ana tjetėr, e presupozon elementin e prognozimit. Henri Kisinxheri, ish-sekretar i shtetit tė SHBA dhe njėri nga autoritetet mė tė mėdha nė rrafshin e teorive mbi politikėn e jashtme nė Amerikė, do tė thoshte se prognozimi ėshtė «aspekti mė i vėshtirė, vėrtet mė tragjik i politikės sė jashtme tė shtetit». Pėr ta ilustruar tragjizmin e ēėshtjes ai merr njė shembull morbid, se sikur tė ishte prognozuar p.sh., mė 1936 pėr Hitlerin si pėr njė maniak dhe jo si pėr njė nacionalist, nė vitet 1941-45 do tė kishin shpėtuar 100 milion koka njerėzish. Me kėtė ai do tė thotė se elementi i prognozimit nė politikėn e jashtme lidhet me fatin e njerėzve. «Kur hapėsira pėr veprim ėshtė e madhe, njohuria pėr ta mbėshtetur aksionin pėrkatės ėshtė e vogėl ose e dyshimtė. Ndėrsa kur njohuritė rriten, aftėsia pėr tė influencuar ngjarjet zakonisht ėshtė minimale»- konstaton ai me pesimizmin e tij karakteristik viteve tė fundit tė karrierės sė tij politike. Megjithatė, Kisinxheri vėren me saktėsi tė plotė se «elementi i prognozimit dhe i nevojės sė pėrshtatjes sė aksionit ndaj ndonjė vlerėsimi i cili nė atė moment nuk mund tė argumentohet si i vėrtetė - nuk ėshtė kurrė mė krucial e mė me rėndėsi kyēe se sa nė periodėn revolucionare. Atėbotė duket e qartė se rendi i vjetėr ėshtė duke u dezintegruar pėrderisa forma e zėvendėsimit tė tij ėshtė tmerrėsisht e pasigurt. Pėr kėtė shkak ēdo gjė varet nga njė koncipim i sė ardhmes. Mirėpo struktura tė ndryshme tė brendshme me lehtėsi tė madhe mund tė prodhojnė vlerėsime tė ndryshme mbi rėndėsinė e trendeve ekzistuese, dhe ajo qė ėshtė mė e rėndėsishme - ato prodhojnė edhe kritere tė kundėrta e konfliktuoze pėr zgjidhjen e diferencave. Kjo ėshtė dilema e kohės sonė»- pėrfundon Kisinxheri. Ne do tė shtonim se dilema nuk mund tė ketė nė pėrcaktimet tona kapitale - pėr demokraci, pėr zgjidhjen e ēėshtjes shqiptare, pėr problemin shqiptar dhe pėr format demokratike tė luftės.

Ēdo analizė, nga ēfarėdo aspekti, nė instancėn e fundit, nuk mund tė mos e reduktojė ēėshtjen shqiptare nė nevojėn pėr bashkimin e trojeve shqiptare nė njė shtet tė vetėm shqiptar. Dhe ēdo analizė, nga ēfarėdo aspekti, nė instancėn e fundit, nuk mund tė mos e reduktojė problemin shqiptar nė nevojėn pėr barazimin e shqiptarėve me popujt tjerė nė ēdo aspekt, por mbi tė gjitha nė aspektin e zhvillimit. Nevoja e tillė mund tė jetė artikuluar nė Republikė brenda-jugosllave, si Republikė e pavarur dhe sovrane, apo si Shqipėri e barabartė me popujt tjerė tė Evropės sė Bashkuar. Nė rrafshin teorik, megjithatė, dilema mund tė kishte rreth prioritetit tė ēėshtjeve: problemi apo ēėshtja shqiptare; Republika apo bashkimi i trojeve shqiptare nė njė shtet shqiptar! Cila do tė duhej tė ishte e para? Mirėpo, dilema nuk pati jo vetėm se ēėshtjet ishin delikate dhe nuk mund tė diskutoheshin hapur, bile as nė shtetin shqiptar, por pse mendimi politik shqiptar ishte vazhdimisht i influencuar, qoftė me trendet aktuale tė mendimit letraro-romantik, qoftė me influencimin e drejtpėrdrejtė tė interesave jashtė-shqiptare. Ajo qė me siguri mund tė konstatohet rreth mendimit politik shqiptar gjatė njė periode mė tė gjatė, ishte interpretimi nė shumicėn e rasteve i njėanshėm i kontekstit ndėrkombėtar, sidomos pėr shkak tė ngarkesave ideologjike dhe tė mangėsive nė njohuritė mbi proceset reale ndėrkombėtare politike. Historiografia enveriste nė Shqipėri dispononte instrumente dhe njohuri tė duhura mbi kėto procese por ishte e shtrėnguar ideologjikisht. Fitohej pėrshtypja se mendimi politik shqiptar i kėsaj periode zgjidhjen e ēėshtjes shqiptare ia kishte nėnshtruar interesave tė revolucionit permanent klasor nė pėrmasa botėrore.

Mirėpo atė qė mendimi teorik politik pėr shkaqe tė ndryshme, kryesisht objektive, nuk kishte mundur ta shtronte me kohė e nė mėnyrėn e duhur e bėri vetė jeta nė mėnyrė dramatike, fare origjinale, dhe me seriozitet tė plotė. Nė fillim ēėshtjen e shtroi si kėrkesė pėr statusin e Republikės sė Kosovės brenda ish-Jugosllavisė, duke menduar se Republika e tillė nė raportet Jugosllavo-Shqiptare do tė duhej ta lozte rolin e faktorit tė sigurisė dhe jo tė urės kaluese midis kėtyre dy vendeve. Mė vonė (me 1991), gjithnjė nė pėrcjellje tė trendeve aktuale politike gjithė-Jugosllave, kėrkesa e tillė u artikulua si kėrkesė pėr Republikėn e Pavarur dhe Sovrane tė Kosovės, qė u sanksionua edhe me Kushtetutėn e Kaēanikut dhe u aprovua unanimisht me referendumin gjithėpopullor. Pavarėsisht nga konotacionet «e pavarur» dhe «sovrane», tė dy kėrkesat, edhe ajo e vitit 1981 e mė heret, por edhe kjo e vitit 1991, esencialisht e artikulonin kėrkesėn pėr barazimin e shqiptarėve brenda raporteve gjithėjugosllave. Nėse do tė ishte e mundur zgjidhja definitive e ēėshtjes shqiptare atėherė supozohej me bazė se kjo ēėshtje mund tė zbėrthehej vetėm nė harmoni me trendet aktuale dhe afatgjata tė politikės globale sė cilės i prinin amerikanėt. Nė fillim, pjesa mė e madhe e forcave tė brendshme politike faktorin e jashtėm e konsideronin si unik dhe tė pakundėrthėnie. Andaj ishte e natyrshme qė nė euforinė e krijuar nacionale brenda tyre filloi lufta pėr pushtet dhe mė pak pėr shtet (d.m.th. pėr republikė). Fatkeqėsisht, nė kėtė luftė tė tyre jo tė hapur pėr pushtet asnjėra nga palėt nuk ishte e liruar nga recidivat e pėrvojės historike dhe asnjėra nga ato nuk i koncipoi drejtė as proceset integrative tė Evropės dhe as rolin e aktorėve tė veēantė tė kėtyre proceseve. Bashkimi i Gjermanisė, p.sh., u pėrjetua si fitore e gjermanizimit tė mundshėm tė Evropės e jo si evropeizim i Gjermanisė; politika globale amerikane u pėrjetua si antisllavizėm i theksuar kurse rėnia e Bashkimit Sovjetik gati u barazua me eleminim total tė faktorit sllav nga skena politike e Evropės dhe e botės. Tė gjitha kėto u manifestuan nė lėvizjet e brendshme tė lėvizjes kombėtare pėrgjithėsisht si mbėshtetje e tepruar, gati ekskluzive, nė faktorin e jashtėm, me tė gjitha konsekuencat e mundshme qė i bart nė vete njė dukuri e tillė: prej ekskluzivitetit tė mendimit, njėlloj topitjeje tė elanit tė lėvizjes, e gjer te urrejtja latente dhe potenciale e bartėsve tė ndryshėm tė mendimeve tė kundėrta.

Ndėrkaq problemi qėndronte gjetiu. Qė nga luftėrat prusiano-franceze tė vitit 1871 dhe qė nga formimi i shtetit gjerman, skenėn politike tė Evropės vazhdimisht e cilėsonte grupimi bipolar i fuqive i cili reflektohej fuqimisht nė faktorin politik shqiptar. Grupimi i tillė bipolar i fuqive u shpreh edhe nė Kongresin e Berlinit por edhe brenda Lidhjes sė Prizrenit; pastaj u artikulua nė formė tė boshtit tri-partitėsh dhe tė aleancės. Mė pastaj, nė forma tė lidhjes sė fuqive tė boshtit dhe tė Ententės dhe mė nė fund si Pakt i NATO-s dhe i Traktatit tė Varshavės. Gjatė Luftės sė I-rė Botėrore, grupimi i pėrmendur i forcave nė faktorin politik shqiptar u reflektua si vėshtirėsi nė formimin e qeverisė dhe nė konsulidimin e shtetit shqiptar. Sindromi esadist dhe kompleksi i Prishtinės ishin nus-produkte tė presionit tė jashtėm por edhe i vlimeve pėrbrenda faktorit politik shqiptar. Shqiptarėt, me fjalė tė tjera, pėr shkak tė pozitės sė tyre gjeopolitike -nė dyert e Otrantit, vazhdimisht ndodheshin nėn presionin e synimeve strategjike tė dy grupacioneve tė popujve: sllavėve dhe tė italo-gjermanėve qė e synonin Persinė (Iranin) si treg dhe Adriatikun si rrugė.

Shqyrtuar nga njė aspekt global (i pėrgjithshėm), interesat politike shqiptare esencialisht e impononin nevojėn pėr tejkalimin e ndasive politike tė shkatuara si nga presioni i jashtėm ashtu edhe nga interesat e veēanta tė shtresave tė ndryshme tė popullsisė, por kjo gjė nuk ishte as e lehtė dhe as e shpejtė. Dukej se proceset integrative tė Evropės mė nė fund e mundėsonin njė gjė tė tillė.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Vizitor
Vizitor



MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   Thu May 15, 2008 12:49 pm

Tė udhėhiqemi me atė qė ėshtė progresive

Nė pėrfundim tė kėsaj fjale dhe nė kontekst tė pėrfundimeve tė propozuara, nuk mund tė mos e ngris zėrin kundėr disa tendencave tė devijimit tė praktikės politike nė ambientin gjithėshqiptar, pėr tė cilat qėllimisht nuk fola nė mėnyrė tė konkretizar por qė fare mirė do tė mund tė konkretizoheshin brenda suazave tė shtruara teorike. Nė luftėn tonė pėr Republikėn e Kosovės, pėr unitetin kombėtar dhe pėr transformimet demokratike tė shoqėrisė, ne jemi zotuar se asnjėra nga kėto, sado qė mund tė pėrjetohen nė mėnyrė traumatike, sado qė mund tė nxisin emocione kaherė tė fjetura; sado qė jemi tė rinj dhe tė papėrvojė nė kėto procese, ne jemi zotuar se gjithmonė do tė ecim dhe do tė shikojmė pėrpara, se do tė udhėhiqemi me atė qė ėshtė progresive nė shoqėri dhe se nuk do tė biem nė grackėn e revanshizmit politik, jo vetėm se kjo gjė nuk tė ēon askund, por edhe sepse njė dukuri e tillė ėshtė reaksionare pėr tė gjitha shoqėritė dhe nė tė gjitha kohėrat. Andaj e ngris fuqimisht zėrin kundėr praktikės sė denigrimit dhe tė ostracizimit tė intelektualėve tė mirėfilltė si nė Shqipėri ashtu edhe kėtu. Mendoj se ėshtė e pavend dhe e pahijshme burgosja e Ramiz Alisė, se ėshtė koha tashmė qė tė marrė fund odisejada nėpėr katakombet e burgjeve e njė gruaje plakė si Nexhmije Hoxha, dhe tė liderėve tė ish-sistemit komunist. Pėrse Shqipėria do tė pretendojė qė tė jetė e veēantė edhe nė sistemin demokratik si dikur nė sistemin komunist? Pėrse do tė duhej ta nėnēmonim demokracinė me njė praktikė tė tillė devijante? Demokracia ka lėshuar rrėnjė tė thella dhe tani ėshtė e fuqishme. Nuk mund tė bėhet fjalė pėr rrezikun nga kthimi i komunizmit por as qė mund tė pajtohemi me format kaherė tė mundura ekstreme tė saj. Nė thelbin e ēdo lloj demokracie ndodhet debati dhe dialogu. Kėtė e vėrtetojnė 2.500 vjet tė historisė sė saj. Andaj debati dhe jo burgu, ostracizmi e denigrimi do ta revalorizojė tė kaluarėn dhe do ta begatojė demokracinė. Uroj qė tė begatohemi edhe nė kėtė drejtim edhe me ata qė ngulin kėmbė nė aprovimin e tė drejtave tė njeriut dhe qytetare duke i mohuar ato kolektive dhe nacionale, pėr derisa e dijnė edhe vetė se ėshtė fjala pėr kushtėzimin reciprok dhe dialektik tė tė dy kategorive; fjala ėshtė qė tė heshtin armėt dhe tė ndėrpritet tallja me popuj.


Krushė e Madhe, 4 nėntor 1992


INDIVIDI DHE PROCESI POLITIK


(Ligjėratė e mbajtur para studentėve tė vitit tė IV tė degėve: Histori dhe Filozofi-sociologji, tė Fakultetit Filozofik nė Prishtinė, e shkėputur nga njė seri ligjėratash me titull: "Pėr ēfarė sociologjie politike nė Republikėn e Kosovės jemi", mė 17.IV.1992, nė lokalet e shkollės fillore "Zenel Hajdini" nė Prishtinė.)



Kolege dhe kolegė tė nderuar!

Para afro njėmbėdhjetė vjetėve (ky gjysmė viti qė ka mbetur nuk do tė mjaftonte pėr njė stabilizim elementar edhe sikur tė ishin rrethanat jetėsore normale), pra, para gati njėmbėdhjetė vjetėve, nė po kėtė fakultet, nė po kėtė degė dhe po nė vitin e IV, pikėrisht mė 21 nėntor tė vitit 1981 isha i detyruar ta ndėrprisja serinė e ligjėratave me titull "Raporti midis interesit klasor dhe atij kombėtar" qė e zhvilloja para moshatarėve tuaj, por jo edhe nė lokalet e njėjta. Qėllimi kishte qenė qė kolegėt tuaj tė asaj kohe tė njiheshin me natyrėn dhe me karakterin e interesave tė njėrės dhe dhe tė kategorisė tjetėr, d.m.th. tė klasės dhe tė kombit, si dhe me mėnyrėn e artikulimit dhe tė realizimit tė tyre. Kisha qenė i pakėnaqur me njohuritė intelektuale qė sundonin nė Kosovė pėr kategorinė e fundit (kombi) dhe nė interpretimin e shtangur, dogmatik dhe tė shtrembėruar tė kategorisė sė parė (klasės). Atėbotė, nė gjysmėn e dytė tė viteve shtatėdhjetė, nė Fakultetin Juridik, Drejtimi Juridik Ndėrkombėtar, e ligjėroja shkencėn mbi Marrėdhėniet Ndėrkombėtare Politike (viti III) dhe Politikėn e Jashtme tė Jugosllavisė (Viti IV). Tė njėjtėn gjė e bėja edhe nė qendrėn e atėhershme krahinore pėr arsimin marksist "Eduard Kardel" nė Prishtinė. Ndėrkaq, si Sekretar i Sekretariatit pėr Marrėdhėnie me Botėn e Jashtme, me pėrkushtim tė plotė iu kisha rrekur punės pėr vėnien e themeleve tė shtetėsisė sė Kosovės. Gjatė kėsaj pune, por edhe si anėtar i forumeve tė ndryshme tė kėtij lėmi nė tė gjitha nivelet (krahinor, republikan, federativ) kisha hasur nė vėshtirėsi tė ndryshme dhe kisha vėne re mangėsi tė theksuara, jo vetėm nė zbatimin praktik tė interesave tė sipėrpėrmendura tė klasės dhe tė kombit, por edhe nė artikulimin dhe nė shpjegimin teorik, veēanėrisht tė interesave tė kategorisė sė fundit. E dija se kėto mangėsi nuk ishin vetėm refleksion i situatės sė brendshme por edhe i ndėrlidhjes me rrethana tė jashtme. I specializuar pėr Marrėdhėniet Ndėrkombėtare Politike e Ekonomike, kisha vendosur tė hulumtoja reflektimin e interesave tė fuqive tė mėdha nė njė pikė neuralgjike siē ishte Ballkani, dhe doja tė mbroja disertacionin e doktoranturės pikėrisht rreth mundėsive reale tė shqiptarėve pėr tė lozur ndonjė rol mė aktiv politik, si brenda ashtu edhe jashtė Jugosllavisė, nė dobi tė interesave tė tyre kombėtare. Pėr kėtė shkak, nė atė kohė, sė bashku me dy tre kolegė tė tjerė, kisha qenė iniciator i organizimit tė bisedave tematike nė baza interdisiplinare shkencore me tė cilat synohej si shquarja e talenteve tė reja nė fusha tė ndryshme tė shkencės ashtu dhe avansimi i njė mendimi tė ri politik qė do t'i ēante rrugėt pėr zhvillimin e shpejtuar tė Kosovės. Besoja sinqerisht se ngecja nė zhvillim kishte qenė njėri nga shkaktarėt kryesorė tė ngecjes nė tė gjitha drejtimet dhe pasi qė kisha pasur rastin ta njihja konkretisht njė pjesė tė mirė tė botės sė cilivizuar duke e pėrcjellur njėkohėsisht literaturėn politike nė 4 gjuhė (dy prej tė cilave botėrore) qė nga mosha njėzet-vjeēare vazhdimisht kam qenė i tmerruar me shkallėn e ulėt tė zhvillimit tonė dhe sidomos me tempon tejet tė ngadalėshme tė kapėrcimit tė kėsaj gjendjeje. Meqenėse zhvillimi ėshtė njėri nga interesat vitale me rėndėsi kapitale pėr ēdo komb, ishte e natyrshme qė tė gjitha kėto, dhe veēanėrisht seria e ligjėratave me titull "Raporti midis interesave tė klasės dhe tė kombit" tė kishte zgjuar interesimin jo vetėm tė studentėve por edhe tė politikės nė tė gjitha nivelet. Ishte ajo njė kohė kur tema tė tilla tė vogla shkaktonin telashe tė mėdha, ashtu siē, nė realitet, edhe mė shkaktuan. Policisė i ishte dashur qė nė planin praktik ta pėrcillte aktivitetin tim nė tri drejtime: a) nė drejtim tė aftėsimit politiko-shtetėror tė Kosovės. Politika e jashtme ėshtė njėra ndėr tri shtyllat e shtetėsisė sė ēdo shteti (dy tė tjerat janė Armata dhe Judikatura) dhe pavarėsisht nga fakti qė aftėsimin organizativ dhe aktivitetet e tilla ne i shihnim nė kuadėr tė marrėdhėnieve me botėn e jashtme, ishte fare pak e besueshme se ato nuk do tė ēonin nė njė politikė tė jashtme autoktone, qė ishte njėri ndėr themelet mė tė rėndėsishme tė shtetėsisė sė shtetit. Kosova nuk definohej si shtet por vetėm si autonomi me ingjerenca federale (element konstituiv i federatės) mirėpo ne kėto "ingjerenca federale" dėshironim t'i shihnim gjithėkund, po sidomos nė politikėn e jashtme. Po qe se politika e jashtme ishte unike pėr tėrė vendin dhe kishte parime tė njėjta pėr tė gjithė, sikurse thuhej, nuk kishte ndonjė arsye qė midis asaj (Kosovės) dhe federatės tė ekzistonte ndonjė ndėrmjetėsues. Nė nivelet mė tė larta politike, nė mėnyrė tė heshtur pranohej se nuk ishte bash ashtu: se kishte diferenca nė interesimin e republikave tė caktuara pėr tė zhvilluar raporte dhe marrėdhėnie tė caktuara me shtete tė ndryshme ose me regjione tė caktuara tė botės, por edhe ne nuk e mohonim njė gjė tė tillė. Edhe ne kishim interesa tė caktuara me vende dhe regjione tė ndryshme. Ashtu si do tė vendosej pėr tė gjithė duhej tė vendosej edhe pėr ne. Kėto teza, natyrisht, pėrkundrejt rezistencės sė caktuar tė disa qarqeve politike tė Serbisė, gati u pranuan nė tėrėsi dhe u sankcionuan me Kushtetutėn e vitit 1974; b) sankcionimi i tyre do tė thoshte barazim me republikat nė Jugosllavi dhe ky barazim nga kjo fushė gati u arrit (pėrveē nė dhėnien e shtetėsisė qytetarėve tė Kosovės tė mėrguar nė botėn e jashtme, gjė pėr tė cilėn strukturat politike tė Krahinės sė atėhershme luftonin me strukturat e Serbisė). Njė gjė e tillė e presupozonte luftėn pėr aftėsimin organizativ tė Kosovės nė kėtė drejtim dhe gjatė kėsaj periode kjo gjė pothuajse u realizua nė tėrėsi; c) nė drejtim tė hapjes politike tė Kosovės me Botėn, veēanėrisht me Shqipėrinė e atėhershme enveriste, e cila qėndronte nė raporte tė prishura ideologjike me titizmin jugosllav. Duke menduar mbi tezėn e pėrmbajtur nė shkrimet e sotme tė shtypit nė gjuhėn shqipe lidhur me atė se titizmi jugosllav dhe enverizmi i Shqipėrisė ndodheshin nė marrėveshje tė fshehur pėrkitazi me Kosovėn, mund tė konstatohet se kjo ishte arėsye kyēe e raporteve tė prishura politike midis tyre. Megjithatė, kjo ēėshtje ndihej si e pazgjidhur, por nuk kishte forcė pėr inicimin e zgjidhjes sė saj konkrete.

Policia gjithashtu e kishte pėrcjellė aktivitetin tim edhe nė dy drejtime tjera teoriko-shkencore: d) e kishte bėrė analizėn e shkrimeve tė mia tė kėsaj kohe tė botuar nė «Rilindja», «Medjunarodna Politika», «Pėrparimi», «Zėri i Rinisė» dhe nė botimet e veēanta shkencore; si dhe punėn time nė Universitetin e Kosovės nė Prishtinė dhe nė atė tė Harvardit nė Amerikė, ku gjatė vitit shkollor 1977/78 kisha qėndruar pėr specializimin e theksuar mė herėt. Nė kuadėr tė temės, natyrisht se isha interesuar pėr statusin e mundshėm tė Kosovės nė tė ardhmen, dhe pėr kėtė qėllim nuk kisha pėrtuar tė zhvilloja biseda jo-formale me zyrtarė tė administratės amerikane, me ekspertė dhe me teorikė tė ndryshėm tė atjehit. Me disa prej tyre, qė ishin tė moshės sė afėrt, si me Steven Larabee dhe Jeramy Israel, qė tė dy nė dijeni tė plotė mbi problemet nė Ballkan, ishim zėnė edhe miq tė profesionit. Na ndanin kahjet e mundshme pėr zgjidhjen e problemit tė Kosovės dhe tė ēėshtjes shqiptare. Amerikanėt nuk e kuptonin dot se ēėshtja shqiptare vėshtirė mund tė konsiderohej si e zgjidhur nė kuadėr tė interesave sllave.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Sponsored content




MesazhTitulli: Re: PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT   

Mbrapsht nė krye Shko poshtė
 
PARASHIKIMET GJENIALE TĖ UKSHIN HOTIT
Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye 
Faqja 3 e 6Shko tek faqja : Previous  1, 2, 3, 4, 5, 6  Next

Drejtat e ktij Forumit:Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi
Bashkimi Kombėtar :: Shqiptarėt :: Politikė-
Kėrce tek: